ıspanak bakımı nasıl yapılır
Sulama
Ispanak sığ köklü, yapraklarını hızlı büyüten bir sebzedir. Toprağı sürekli hafif nemli tutmak gerekir, ama su birikmesi köklerin çürümesine yol açar. Özellikle sıcakta toprak kuruyunca yapraklar çabuk acılaşır ve çiçeklenmeye (tohum sapı çıkarmaya) başlar. Saksıda drenaj deliği şarttır.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp tartın: kuru saksı belirgin şekilde hafiftir. Yapraklar hafif solgunsa ve dik durmuyorsa susamış olabilir.
Sabah erken saatlerde sulayın. Yapraklar öğleden sonra ıslak kalırsa mantar hastalıkları riski artar, bu yüzden suyu doğrudan toprağa verin.
Aşırı sulama
Ispanak kökleri oksijene ihtiyaç duyar. Toprak sürekli ıslak kalırsa kökler boğulur ve çürür. Özellikle soğuk ve bulutlu havalarda toprak geç kurur, bu yüzden aşırı sulama daha tehlikelidir.
Belirtiler: Alt yapraklar sararır, yumuşar ve kokabilir. Toprak sürekli ıslak ve kokuşmuş olabilir. Saksı kenarında küf veya sinek larvaları görülebilir.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve üst birkaç santimetre toprak kuruyana kadar bekleyin. Saksıdaki fazla suyu boşaltın. Sarı yaprakları temizleyin. Drenajı kontrol edin ve gerekirse daha gözenekli bir toprağa aktarın.
Yetersiz sulama
Ispanak yapraklarının büyük kısmı sudan oluşur ve yaprak alanı geniştir. Kuraklık stresi altında su kaybı hızla artar. Bu nedenle kısa süreli susuzluk bile yaprak kalitesini düşürür.
Belirtiler: Yapraklar solgun, sert ve kenarlarından kıvrılmış görünür. Yaprakların yüzeyi buruşur ve tadı acılaşır. Sıcakta bitki erken tohum sapı çıkarabilir.
Çözümler: Toprağı derinlemesine ve yavaşça ıslatın. Su hemen emilmezse birkaç dakika bekleyip tekrar sulayın. Bitkiyi serin ve gölgeli bir yere alın. Sıcak dönemde düzenli sulama programına geçin.
Güneş ışığı
Ispanak serin hava sever. İlkbahar ve sonbaharda tam güneşte iyi gelişir. Yaz sıcaklarında hafif gölge yapraklarını korur ve bitkinin erken çiçeklenmesini geciktirir. Işık yetersizse yapraklar küçük kalır ve sapları uzayıp incelir.
- İdeal: Yarı güneş · Günde 4-6 saat doğrudan güneş veya yoğun dolaylı ışık
- Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Yeterli doğal ışık alamayan ıspanaklar için günde 12-14 saat tam spektrumlu LED bitki lambası kullanın. Lambayı bitkinin 15-20 cm üzerine yerleştirin.
Yetersiz ışık
Ispanak, fotosentez için güçlü ışığa ihtiyaç duyan bir sebzedir. Yetersiz ışıkta yaprakları yeterince enerji üretemez ve bitki zayıflar. Bu durum özellikle kışın pencere kenarında sık görülür.
Belirtiler: Sapları uzayıp incelir, yapraklar küçük ve açık yeşil kalır. Bitki yukarı doğru eğilir ve yaprak aralıkları genişler.
Çözümler: Saksıyı güneyden veya doğudan gelen ışığa yakın bir pencereye taşıyın. Işığı bitkiye dengeli dağıtmak için saksıyı haftada bir çevirin. Gerekirse bitki lambası ekleyin.
Fazla güneş
Ispanak yaz sıcağına ve yoğun güneşe karşı hassastır. Aşırı ışık ve sıcak, bitkinin su dengesini bozar ve yaprakların kalitesini düşürür.
Belirtiler: Yapraklarda sararma, kurumuş kenarlar veya beyazımsı lekeler görülür. Bitki erken çiçeklenir ve tohum sapı çıkarır. Yapraklar solgun ve yorgun görünür.
Çözümler: Öğle saatlerinde gölgeleme bezi veya perde ile ışığı azaltın. Saksıyı daha serin bir yere taşıyın. Toprağın kurumadığından emin olun ve sık sık kontrol edin.
Sıcaklık
Ispanak (Spinacia oleracea) serin hava sever. Tohumlar 7 ile 24 derece arasinda cimlenir, en iyi buyume 15 ile 20 derece arasindadir. Yaz sicaklarinda hizla cicek sapi kaldirip tohuma gider, yapraklar acilasir ve tadi bozulur. Bu nedenle ispanagi ilkbahar ve sonbaharda ekin.
- İdeal: 10–18 °C
- Dayanır: -10–27 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 2-9
Gübreleme
Ispanak yapraklari icin azot gereksinimi yuksektir. Azot yaprak buyumesini destekler, ancak fazla azot yapraklarda nitrat birikimine yol acar. Bu nedenle dengeli ve kontrollu besleme en iyi sonucu verir. Ekimden once toprak organik maddece zengin olmalidir.
- Yavaş salınımlı gübre: Ekimden 2 ila 3 hafta once, ilkbaharda veya sonbahar ekiminden once yilda bir kez uygulayin. Cok kisa yetistirme donemi oldugu icin genellikle yeterlidir.
- Olgunlasmis kompost, Azot agirlikli sivi sebze gubresi, ornegin 10-5-5 veya benzeri dengeli formul, Balik emulsiyonu, Iyi curumus tavuk gubresi peletleri, dikkatli kullanilmali
Toprak
Ispanak nötre yakın, hafif asidik ile hafif bazik arasında bir toprakta en iyi gelişir. Toprağın zengin, nemli ama asla su birikintisi oluşturmayan yapıda olması gerekir. Azot bakımından zengin organik madde yaprak gelişimini destekler.
- Organik zengin bahçe toprağı: Yarı yarıya bahçe toprağı ve olgunlaşmış kompost, üzerine yüzde 10 perlit eklenmiş karışım
- Sebze saksı toprağı: Torf bazlı yüksek kaliteli saksı toprağı, üzerine bir avuç kompost ve biraz kaba kum eklenmiş hali
- Kompostlu yükseltilmiş yatak: Yüzde 50 olgunlaşmış kompost, yüzde 30 bahçe toprağı, yüzde 20 solucan gübresi ve kumdan oluşan karışım
- pH 6–7.5
Saksı değişimi
Ispanak kazık kökü yerine yüzeye yakın lifli kök sistemine sahiptir ve yavaş büyüdüğünde sıcaklık stresine girer. Bu yüzden fide taşıma sırasında kökleri bozmamak en önemli kuraldır. Çok dolu saksılar yaprakların küçük ve sert kalmasına neden olur.
- Ne sıklıkla: Ispanak genellikle yillik bir bitkidir, bu yüzden tekrar saksıya alma yerine tohumdan ya da fide dikimiyle yetiştirilir. Fide taşımanız gerekiyorsa her sezon yalnızca bir kez, kökler zarar görmeden yapın.
- Yeni saksı: Her bitki için en az 15-20 cm derinliğinde ve 20-25 cm genişliğinde bir saksı yeterlidir. Geniş ve sığ kaplar da ispanağın yatay yayılan köklerine uygundur.
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Sonbahar
Saksı nasıl değiştirilir
- Bitkiyi saksısından nazikçe çıkarmak için saksının kenarlarını hafifçe sıkın
- Kökleri kırmadan dış toprağı yavaşça gevşetin
- Bitkiyi yeni saksının ortasına yerleştirin, kök boğazı toprak yüzeyiyle aynı hizada olsun
- Boşlukları taze toprakla doldurun ve avuçlarınızla hafifçe bastırın
- Bol su verip fazla suyun drenajdan çıkmasını bekleyin
Budama
Ispanakta geleneksel anlamda budama yapılmaz; bunun yerine dış yaprakları tek tek koparmak ya da kesmek esastır. Kalp kısmındaki yaprakların en az üçte ikisini bırakarak bitkinin fotosentez yapmasını sağlayın.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz, Sonbahar
Nasıl budanır
- Hasat için en dıştaki, en büyük ve olgun yaprakları seçin.
- Yaprağın sapının dibinden yavaşça tutup koparın ya da sapına yakın bir noktadan makasla kesin.
- Her bitkiden aynı anda çok fazla yaprak almayın; bitki başına en fazla üçte birini hasat edin.
- Sararmış, lekeli ya da çürümeye başlayan yaprakları hemen toplayıp bahçeden uzaklaştırın.
- Bitki çiçek sapı çıkarmaya başladığında yaprak hasadını durdurun ve bitkiyi tohum olgunlaşması için bırakın ya da tamamen sökün.
Çoğaltma
Tohumdan ekim (Spinacia oleracea tohumu) · İlkbahar, Sonbahar
- Ispanak tohumlarını ilkbaharda, son don tehlikesi geçtikten sonra ya da sonbaharda, ortalama 5 ila 20 °C aralığında doğrudan bahçeye ekin.
- Toprağı iyice gevşetin ve yüzeyini düzleştirin. Ispanak sıcak ve kuru koşullarda zayıf çimlendiği için toprağı hafifçe nemli tutun.
- Tohumları yaklaşık 1,5 ila 2 cm derinliğe, birbirinden 5 ila 8 cm aralıkla ekin ve üstlerini toprakla örtün.
- Çimlenme genellikle 7 ila 14 gün içinde başlar. Fidelerin birbirine değdiği yerleri seyrelterek aralarını 10 ila 15 cm'ye çıkarın.
Yaprak ve sürgün kesimiyle yayılma · Yaz
- Ispanak kendiliğinden kök sürgünü vermediği için bu yöntem pratikte kullanılmaz; bunun yerine tohumdan üretim tercih edilir.
- Çiçeklenmeye geçen bitkilerden tohum toplamak istiyorsanız, en az iki hafta boyunca erken çiçeklenmeye başlamadan önce bitkiyi yaprak hasadı için kullanmayı bırakın.
Ispanak uzun günlerde hızla çiçeklenir ve tohum başına geçer. Yaz sıcaklarında ekim yapmayın; serin havalarda ekilen bitkiler daha yumuşak ve tatlı yapraklar verir.
Hakkında ıspanak
Diğer adları: bahçe ıspanağı, yeşil ıspanak, İspanak otu
- Bitki türü: sebze, yapraklı bitki, rozet bitkisi
- Yaşam süresi: annual (tek yıllık)
- Yayılış alanı: Güneybatı ve Orta Asya'da, özellikle İran ve çevresinde doğal olarak yetişir.
- Olgun boyu: 15-30 cm
- Çiçeklenme zamanı: Uzun gün ve sıcakta, genelde ilkbahar sonu ile yaz arası tohum sapında
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Güvenli · İnsanlar: Güvenli. ASPCA'ya göre evcil hayvanlar ve çocuklar için zehirli değildir. Çok büyük miktarda yenirse oksalat nedeniyle idrar yolu ya da mide rahatsızlığı görülebilir; böbrek taşı öyküsü olanlar tüketimi azaltmalıdır.
Sık görülen sorunlar
- Mildiyö (Peronospora effusa): Yaprakların alt yüzeyinde sarımsı lekeler ve üstte soluk alanlar oluşur. Nemli havada yayılır; aralıklı ekim ve iyi havalandırma önerilir.
- Yaprak madenci sineği: Larvalar yaprak dokusunun içinde tüneller açarak yeşil dokuyu tüketir. Hasarlı yaprakları koparıp uzaklaştırın.
- Erken çiçeklenme (boltlaşma): Uzun gün ve sıcakta bitki çiçek sapı çıkarır ve yaprakları acılaşır. Serin mevsimde ekim yapın ve sıcak dönemde çeşit seçin.
- Yaprak bitleri: Yaprakların alt yüzeyinde kolonilere dönüşür, büyümeyi yavaşlatır. Su ile yıkama ya da sabun spreyi etkili olabilir.
Kullanım alanları
Yenilebilir yaprakları taze salatalarda, çorbalarda, omletlerde ve yemeklerde yaygın biçimde kullanılır. Süsleyici amaçla kullanımı sınırlıdır; kültürel olarak Akdeniz ve Orta Doğu mutfaklarının vazgeçilmez sebzelerindendir. Ayrıca endüstride boya ve doğal gıda renklendirici ham maddesi olarak değerlendirilmiştir.
Yenebilir mi?
Yapraklar ve genç sapları yenir; çiğ, haşlanmış ya da kavrularak tüketilebilir. Yüksek oksalat içeriği nedeniyle çok fazla pişirilmeden ve ölçülü tüketilmesi önerilir.
Tarihçe ve efsaneler
Ispanak, Orta Çağ'da İran üzerinden Arap dünyasına ve oradan İspanya'ya ulaştı; Avrupa'ya bu yolla geldiği için adının kökeni tartışmalıdır. Bir efsaneye göre Popeye çizgi filmi, bu sebzenin güç verici özelliğini popüler kıldı.
Biliyor muydun?
Ispanak, demir içeriğiyle ünlü olsa da bu değer, yapılan eski bir analiz hatasından kaynaklanan kulağa çok büyük gelen bir rakamdır. Gerçek demir miktarı sanıldığından çok daha düşüktür.
Sık sorulan sorular
ıspanak ne sıklıkla sulanmalı?
3 günde bir. Ispanak sığ köklü, yapraklarını hızlı büyüten bir sebzedir. Toprağı sürekli hafif nemli tutmak gerekir, ama su birikmesi köklerin çürümesine yol açar. Özellikle sıcakta toprak kuruyunca yapraklar çabuk acılaşır ve çiçeklenmeye (tohum sapı çıkarmaya) başlar. Saksıda drenaj deliği şarttır. Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp tartın: kuru saksı belirgin şekilde hafiftir. Yapraklar hafif solgunsa ve dik durmuyorsa susamış olabilir.
ıspanak ne kadar ışık ister?
Yarı güneş (Günde 4-6 saat doğrudan güneş veya yoğun dolaylı ışık). Ispanak serin hava sever. İlkbahar ve sonbaharda tam güneşte iyi gelişir. Yaz sıcaklarında hafif gölge yapraklarını korur ve bitkinin erken çiçeklenmesini geciktirir. Işık yetersizse yapraklar küçük kalır ve sapları uzayıp incelir.
ıspanak hangi sıcaklığı sever?
10–18 °C. Ispanak (Spinacia oleracea) serin hava sever. Tohumlar 7 ile 24 derece arasinda cimlenir, en iyi buyume 15 ile 20 derece arasindadir. Yaz sicaklarinda hizla cicek sapi kaldirip tohuma gider, yapraklar acilasir ve tadi bozulur. Bu nedenle ispanagi ilkbahar ve sonbaharda ekin.
ıspanak kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için güvenlidir. ASPCA'ya göre evcil hayvanlar ve çocuklar için zehirli değildir. Çok büyük miktarda yenirse oksalat nedeniyle idrar yolu ya da mide rahatsızlığı görülebilir; böbrek taşı öyküsü olanlar tüketimi azaltmalıdır.
ıspanak bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Mildiyö (Peronospora effusa): Yaprakların alt yüzeyinde sarımsı lekeler ve üstte soluk alanlar oluşur. Nemli havada yayılır; aralıklı ekim ve iyi havalandırma önerilir. Yaprak madenci sineği: Larvalar yaprak dokusunun içinde tüneller açarak yeşil dokuyu tüketir. Hasarlı yaprakları koparıp uzaklaştırın. Erken çiçeklenme (boltlaşma): Uzun gün ve sıcakta bitki çiçek sapı çıkarır ve yaprakları acılaşır. Serin mevsimde ekim yapın ve sıcak dönemde çeşit seçin. Yaprak bitleri: Yaprakların alt yüzeyinde kolonilere dönüşür, büyümeyi yavaşlatır. Su ile yıkama ya da sabun spreyi etkili olabilir.
ıspanak ne zaman saksı değiştirmeli?
Ispanak genellikle yillik bir bitkidir, bu yüzden tekrar saksıya alma yerine tohumdan ya da fide dikimiyle yetiştirilir. Fide taşımanız gerekiyorsa her sezon yalnızca bir kez, kökler zarar görmeden yapın.. Ispanak kazık kökü yerine yüzeye yakın lifli kök sistemine sahiptir ve yavaş büyüdüğünde sıcaklık stresine girer. Bu yüzden fide taşıma sırasında kökleri bozmamak en önemli kuraldır. Çok dolu saksılar yaprakların küçük ve sert kalmasına neden olur.
ıspanak nasıl çoğaltılır?
Tohumdan ekim (Spinacia oleracea tohumu), Yaprak ve sürgün kesimiyle yayılma. Ispanak tohumlarını ilkbaharda, son don tehlikesi geçtikten sonra ya da sonbaharda, ortalama 5 ila 20 °C aralığında doğrudan bahçeye ekin. Toprağı iyice gevşetin ve yüzeyini düzleştirin. Ispanak sıcak ve kuru koşullarda zayıf çimlendiği için toprağı hafifçe nemli tutun. Tohumları yaklaşık 1,5 ila 2 cm derinliğe, birbirinden 5 ila 8 cm aralıkla ekin ve üstlerini toprakla örtün. Çimlenme genellikle 7 ila 14 gün içinde başlar. Fidelerin birbirine değdiği yerleri seyrelterek aralarını 10 ila 15 cm'ye çıkarın.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.