patlıcan bakımı nasıl yapılır
Sulama
Solanum melongena (patlıcan), bol güneşte yetişen ve sürekli nemli ama asla suda kalmayan toprak isteyen sıcak iklim bitkisidir. Topraktaki nem dengesi meyve tutumu ve yaprak sağlığı için çok önemlidir. Sulamayı sabah erken saatlerde, toprağın yüzeyi değil kök bölgesi ıslanacak şekilde yapın. Yaprakları ıslatmak mantar hastalıklarını artırabilir, bu yüzden sulama suyunu doğrudan köke verin. Saksıda yetişen patlıcanda drenaj deliği şarttır.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 3-4 cm batırın. Toprak kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıda ise saksıyı kaldırıp tartın: sulanmış halinde belirgin şekilde ağır, kuru halinde hafif olmalıdır. Yaprakların sabah saatlerinde hafifçe sarkması susuzluk işareti olabilir, ama öğleden sonra düzelmiyorsa mutlaka sulayın.
Patlıcan derin köklü bir bitkidir. Seyrek ama bol su vermek, her gün az su vermekten daha iyidir. Meyveler büyürken düzenli sulama, acı ve sert meyve oluşumunu azaltır.
Aşırı sulama
Patlıcan kökleri oksijen ister ve durgun suda çürür. Ağır topraklarda ve drenajı zayıf saksılarda fazla su kök boğulmasına yol açar, bitki bu hassasiyeti yaprak solması ve sararmayla gösterir.
Belirtiler: Alt yaprakların sararması, sararan yaprakların düşmesi, gövde dibinde yumuşama, toprakta küf kokusu ve bitkinin tüm kuvvetsiz görünümü.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve toprağın kendi kendine kurumasını bekleyin. Saksıda drenaj deliklerini kontrol edin ve fazla suyu tabaktan boşaltın. Çürüyen kökler varsa köklerle birlikte bitkiyi kuru ve iyi drene olan yeni toprağa alın. Bahçede ise toprağa organik madde ekleyerek drenajı iyileştirin.
Yetersiz sulama
Patlıcanın geniş yaprakları terleme yoluyla çok su kaybeder. Yaz sıcağında toprak hızla kuruduğunda bitki, meyve tutumunu ve büyümeyi durdurarak su stresine girer.
Belirtiler: Yaprakların sarkması ve kenarlarının kıvrılması, çiçeklerin dökülmesi, meyvelerin küçük ve sert kalması, toprağın çatlayarak elden kayması.
Çözümler: Toprağı derinlemesine ıslatın ve suyun kök bölgesine iyice emildiğinden emin olun. Yüzeyi malçla örterek nemi koruyun. Saksılarda kısa aralıklarla değil, her sulamada toprağı tamamen ıslatacak kadar su verin. Sıcak günlerde sulama sıklığını artırın.
Güneş ışığı
Patlıcan güneş seven, sıcaklığı yüksek bir sebzedir. Yeterli ışık olmadan çiçek ve meyve oluşumu zayıflar, bitki uzayıp ince bir gövdeyle ayakta kalmaya çalışır. Güneşli bir bahçe veya en güneşli balkon, patlıcan için en iyi yerdir. Gölge altında meyve verimi belirgin şekilde düşer.
- İdeal: Tam güneş · Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Ev içinde yeterli doğal ışık alınamıyorsa bitki yetiştirme lambası kullanın. Lamba bitkiden yaklaşık 20-30 cm yukarıda olmalı ve günde 12-14 saat çalışmalıdır. Fide döneminde bu tür bir aydınlatma çok faydalıdır.
Yetersiz ışık
Patlıcan, meyve oluşturmak için bol enerjiye ihtiyaç duyar. Yetersiz ışıkta fotosentez zayıflar ve bitki çiçek açmak yerine yalnızca yaprak ve ince gövde üretmeye çalışır.
Belirtiler: Uzamış ince gövde, açık yeşil ve seyrek yapraklar, çiçek dökülmesi, meyve tutmaması veya çok küçük ve acı meyveler.
Çözümler: Bitkiyi günde en az 6 saat güneş alan bir yere taşıyın. Evde ise pencere kenarına yerleştirin ve bitkinin güneşe dönük tarafının sürekli aynı yöne bakmasını önlemek için saksıyı haftada bir çevirin. Gerekirse yetiştirme lambası ekleyin.
Fazla güneş
Patlıcanın yaprakları çok sıcak ve doğrudan güneşe karşı hassastır. Yaz öğle güneşinde, özellikle sıcaklığın çok yükseldiği bölgelerde yapraklar ve meyveler yanabilir.
Belirtiler: Yaprak kenarlarında beyazımsı veya kuru lekeler, yaprakların kıvrılıp solması, meyve yüzeyinde güneş yanığı izleri ve genel bir kuruma görünümü.
Çözümler: Sıcak yaz öğleden sonralarında hafif gölgeleme sağlayın, örneğin açık renkli bir file veya ağaç gölgesi kullanın. Sulamayı yeterli yapın, çünkü aşırı ışık toprağın hızla kurumasına neden olur. Saksıyı çok sıcak bir duvar veya beton zemin yerine biraz havalanan bir yere koyun.
Sıcaklık
Aubergine (patlıcan, Solanum melongena) is a warm-season tropical plant that needs long, hot days to flower and fruit well. Keep it above 15°C at night, and plant it out only after all frost and cold nights have passed. Soil temperature should be at least 18°C for healthy root growth.
- İdeal: 21–29 °C
- Dayanır: 10–35 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 9-11 (diğer bölgelerde yıllık)
Gübreleme
Aubergine is a heavy feeder that needs steady nutrients from transplanting until the last fruits are harvested. Too much nitrogen gives big leaves but few fruits, so choose a fertilizer that supports flowering and fruit set. Keep the soil evenly moist when feeding.
- Yavaş salınımlı gübre: Mix a balanced slow-release granular fertilizer into the soil once at planting time in late spring. Do not repeat it unless the plant is grown in a container for the whole season.
- Balanced liquid tomato or vegetable fertilizer with equal N-P-K values, Slow-release granular vegetable fertilizer, Well-rotted compost or farmyard manure, Fertilizer with slightly higher potassium (K) during fruiting
Toprak
Patlıcan (Solanum melongena) besin açısından zengin, drenajı iyi ama nemi koruyan, hafif asidik ila nötr bir toprak ister. Toprak sıkışırsa kökler oksijen eksikliği yaşar ve verim düşer. Saksıda yetiştirirken en az 30 litrelik hacim kullanın.
- Hafif bahçe toprağı karışımı: Yaklaşık %40 kaliteli bahçe toprağı, %30 olgunlaşmış kompost, %20 perlit veya kaba kum, %10 solucan gübresi
- Sebze saksı karışımı: %50 torf bazlı veya hindistancevizi lifi bazlı saksı toprağı, %25 kompost, %25 perlit veya pomza
- pH 6–6.8
Saksı değişimi
Patlıcan (Solanum melongena) sıcağı seven, kökleri hassas bir sebzedir. Köklerini bozmadan taşıma, nem tutan ama su birikmeyen bir ortam ve sıcak hava gerektirir. Gece sıcaklıkları 10°C'nin altına düşmeden, don riski geçtikten sonra taşıma yapın.
- Ne sıklıkla: Her yıl ilkbaharda, bitki saksıyı tamamen doldurduğunda veya büyüme yavaşladığında (Solanum melongena için genellikle yılda bir kez yeterlidir)
- Yeni saksı: Mevcut saksıdan 5-8 cm daha geniş, en az 30-40 litrelik, alt kısmında en az 3 drenaj deliği olan saksılar. Patlıcan kökleri derin ve geniştir; sığ saksılar verimi düşürür.
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz
Saksı nasıl değiştirilir
- Bitkiyi eski saksısının kenarından hafifçe tutup yan çevirin ve saksıyı yavaşça çıkarın; gövdeden çekmeyin.
- Kök topağını nazikçe gevşetin. Kökler sıkı dolanmışsa dış kökleri hafifçe açın.
- Kararmış, yumuşak veya kokan kökleri steril bir makasla temizleyin.
- Bitkiyi yeni saksının ortasına yerleştirin; kök topağının üst kısmı saksı kenarından yaklaşık 2-3 cm aşağıda kalsın.
- Boşlukları taze karışımla doldurun ve saksıyı hafifçe sallayarak toprağı yerleştirin; parmaklarınızla sıkıştırmayın.
- Bitkinin dibini bol su ile sulayın ve fazla suyun drenaj deliklerinden çıkmasını bekleyin.
Budama
Patlıcan bitkisinde budama genellikle hafif yapılır; aşırı budama verimi azaltır. Amaç gereksiz yan dalları ve hastalıklı yaprakları almaktır, bitkinin ana yapısını bozmamaktır.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz
Nasıl budanır
- Bitki yaklaşık 30-40 cm boya ulaştığında, ana gövdenin çatallandığı noktanın altındaki en zayıf yan dalları çıkarın.
- Ana gövdede 2-3 güçlü dal bırakın; diğer fazla dalları gövdeye yakın bir yerden kesin.
- Toprağa değen, sarı veya hastalıklı yaprakları temiz bir makasla alın.
- Bitki çiçek açtıktan sonra, çok sayıda çiçek bulunuyorsa fazla çiçek ve küçük meyve tomurcuklarını seçerek alın.
- Her 2-3 haftada bir bu kontrolü yapın ve budama sonrası bitkiyi düzenli sulayıp hafif gübreleyin.
Çoğaltma
Tohumdan üretim (Solanum melongena tohumları) · Kış, İlkbahar
- Tohumları 8-10 hafta önce, son don tarihinden yaklaşık 8-10 hafta önce, içi nemli tohum harcı dolu küçük saksılara ekin.
- Tohumları yaklaşık 0,5-1 cm derinliğe yerleştirin ve üzerini hafifçe örtün.
- Toprağı nemli tutun ve çimlenme için 24-30°C sıcaklık sağlayın; ısı mat kullanmak çimlenmeyi hızlandırır.
- Fidelerde ilk gerçek yapraklar çıktığında bir kez seyreltin ve güçlü olanları ayrı saksılara alın.
- Gece sıcaklığı 10°C'nin üzerine çıktıktan sonra fideleri kademeli olarak dış ortama alıştırın, yaklaşık bir hafta süreyle.
Çelikle çoğaltma (Solanum melongena çelikleri) · İlkbahar, Yaz
- Sağlıklı, hastalık belirtisi olmayan ve yaklaşık 10-15 cm uzunluğunda genç bir dal ucu seçin.
- Dalı keskin bir bıçakla bir yaprak düğümünün altından kesin ve alt yaprakları temizleyin.
- Kesilen ucu köklendirme hormonuna batırın ve nemli, iyi drene olan bir karışıma dikin.
- Saksıyı yarı gölgede tutun, toprağı nemli ama su birikmeyecek şekilde sulayın.
- Yaklaşık 3-4 hafta içinde kök oluşumu başlar; köklenmeyi kontrol etmek için hafifçe çekin.
Patlıcan tohumları yavaş çimlenir, bu nedenle sabırlı olun; çimlenme 1-2 hafta sürebilir. Tohumları kullanmadan önce birkaç gün ıslak kağıt havlu üzerinde bekletip çimlenme oranını kontrol etmek iyi bir yöntemdir.
Hakkında patlıcan
Diğer adları: Aubergine, Eggplant, Kara patlıcan, Acem patlıcanı
- Bitki türü: çalımsı otsu bitki, tek yıllık sebze
- Yaşam süresi: Tek yıllık olarak yetiştirilir; uygun iklimde kısa ömürlü çok yıllık olabilir.
- Yayılış alanı: Doğal yayılış alanı Hindistan ve Güneydoğu Asya'dır.
- Olgun boyu: 60-150 cm
- Çiçeklenme zamanı: Yaz ortası
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Zehirli · İnsanlar: Hafif zehirli. Yeşil aksam ve olgunlaşmamış meyve solanin içerir; ASPCA kedi, köpek ve atlar için zehirli listesinde yer alır. Olgun ve pişirilmiş meyve insanlar için güvenlidir, ancak yapraklar ve yeşil meyve yenmemelidir. Kedi ve köpeklerin bitkiye erişimini engelleyin.
Sık görülen sorunlar
- Kırmızı örümcek: Yaprakların alt yüzeyinde ince ağlar ve sararmalar oluşturur; kuru ve sıcak havada hızlı çoğalır.
- Yaprak biti: Genç sürgün ve yaprakları emerek bükülmelere yol açar; yapışkan bal özü salgılar.
- Sıcaklık stresi kaynaklı çiçek dökümü: Gece sıcaklığı 15 °C altına veya 30 °C üstüne çıktığında çiçekler dökülür ve meyve tutumu azalır.
- Verticillium solgunluğu: Toprak kaynaklı bir mantar hastalığıdır; yapraklar bir taraftan solar ve damarlar kahverengileşir.
- Kolorado patates böceği: Yaprakları yiyerek bitkiyi soyar; larvaları ve erginleri elle toplanmalıdır.
Kullanım alanları
Mutfakta kızartma, közleme, güveç ve musakka gibi birçok yemekte kullanılır. Süs bitkisi olarak da değerlendirilen çeşitleri bahçelerde dekoratif amaçla yetiştirilir. Tıbbi kullanımı sınırlıdır ve geleneksel hekimlikte bazı kültürlerde kullanılmıştır.
Yenebilir mi?
Olgun meyvesi ve tohumları pişirilerek yenir; yeşil meyve, yaprak ve sap solanin içerdiği için yenmez.
Tarihçe ve efsaneler
Patlıcan, Hindistan'da en az binlerce yıldır evcilleştirilmiş bir bitkidir ve Orta Doğu üzerinden Akdeniz'e ulaşmıştır. Osmanlı mutfağında özel bir yere sahip olan patlıcan, birçok yemeğin ana malzemesi olmuştur. Bazı efsanelerde ise kötü şans ve ihtiyatla anılmıştır.
Biliyor muydun?
Patlıcan, sebze olarak tüketilmesine rağmen botanik açıdan bir meyvedir; içinde tohum bulunan bir çilek veya biber gibi gelişir.
Sık sorulan sorular
patlıcan ne sıklıkla sulanmalı?
3 günde bir. Solanum melongena (patlıcan), bol güneşte yetişen ve sürekli nemli ama asla suda kalmayan toprak isteyen sıcak iklim bitkisidir. Topraktaki nem dengesi meyve tutumu ve yaprak sağlığı için çok önemlidir. Sulamayı sabah erken saatlerde, toprağın yüzeyi değil kök bölgesi ıslanacak şekilde yapın. Yaprakları ıslatmak mantar hastalıklarını artırabilir, bu yüzden sulama suyunu doğrudan köke verin. Saksıda yetişen patlıcanda drenaj deliği şarttır. Parmağınızı toprağa 3-4 cm batırın. Toprak kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıda ise saksıyı kaldırıp tartın: sulanmış halinde belirgin şekilde ağır, kuru halinde hafif olmalıdır. Yaprakların sabah saatlerinde hafifçe sarkması susuzluk işareti olabilir, ama öğleden sonra düzelmiyorsa mutlaka sulayın.
patlıcan ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş). Patlıcan güneş seven, sıcaklığı yüksek bir sebzedir. Yeterli ışık olmadan çiçek ve meyve oluşumu zayıflar, bitki uzayıp ince bir gövdeyle ayakta kalmaya çalışır. Güneşli bir bahçe veya en güneşli balkon, patlıcan için en iyi yerdir. Gölge altında meyve verimi belirgin şekilde düşer.
patlıcan hangi sıcaklığı sever?
21–29 °C. Aubergine (patlıcan, Solanum melongena) is a warm-season tropical plant that needs long, hot days to flower and fruit well. Keep it above 15°C at night, and plant it out only after all frost and cold nights have passed. Soil temperature should be at least 18°C for healthy root growth.
patlıcan kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için zehirlidir: erişemeyecekleri yerde tutun. Yeşil aksam ve olgunlaşmamış meyve solanin içerir; ASPCA kedi, köpek ve atlar için zehirli listesinde yer alır. Olgun ve pişirilmiş meyve insanlar için güvenlidir, ancak yapraklar ve yeşil meyve yenmemelidir. Kedi ve köpeklerin bitkiye erişimini engelleyin.
patlıcan bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Kırmızı örümcek: Yaprakların alt yüzeyinde ince ağlar ve sararmalar oluşturur; kuru ve sıcak havada hızlı çoğalır. Yaprak biti: Genç sürgün ve yaprakları emerek bükülmelere yol açar; yapışkan bal özü salgılar. Sıcaklık stresi kaynaklı çiçek dökümü: Gece sıcaklığı 15 °C altına veya 30 °C üstüne çıktığında çiçekler dökülür ve meyve tutumu azalır. Verticillium solgunluğu: Toprak kaynaklı bir mantar hastalığıdır; yapraklar bir taraftan solar ve damarlar kahverengileşir. Kolorado patates böceği: Yaprakları yiyerek bitkiyi soyar; larvaları ve erginleri elle toplanmalıdır.
patlıcan ne zaman saksı değiştirmeli?
Her yıl ilkbaharda, bitki saksıyı tamamen doldurduğunda veya büyüme yavaşladığında (Solanum melongena için genellikle yılda bir kez yeterlidir). Patlıcan (Solanum melongena) sıcağı seven, kökleri hassas bir sebzedir. Köklerini bozmadan taşıma, nem tutan ama su birikmeyen bir ortam ve sıcak hava gerektirir. Gece sıcaklıkları 10°C'nin altına düşmeden, don riski geçtikten sonra taşıma yapın.
patlıcan nasıl çoğaltılır?
Tohumdan üretim (Solanum melongena tohumları), Çelikle çoğaltma (Solanum melongena çelikleri). Tohumları 8-10 hafta önce, son don tarihinden yaklaşık 8-10 hafta önce, içi nemli tohum harcı dolu küçük saksılara ekin. Tohumları yaklaşık 0,5-1 cm derinliğe yerleştirin ve üzerini hafifçe örtün. Toprağı nemli tutun ve çimlenme için 24-30°C sıcaklık sağlayın; ısı mat kullanmak çimlenmeyi hızlandırır. Fidelerde ilk gerçek yapraklar çıktığında bir kez seyreltin ve güçlü olanları ayrı saksılara alın. Gece sıcaklığı 10°C'nin üzerine çıktıktan sonra fideleri kademeli olarak dış ortama alıştırın, yaklaşık bir hafta süreyle.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.