bezelye bakımı nasıl yapılır
Sulama
Bezelye (Pisum sativum) sürekli hafif nemli toprak sever; ne kuruyup solmalı ne de su birikintisinde kalmalıdır. Özellikle çiçeklenme ve bakla dolumu döneminde düzenli sulama verim için çok önemlidir. Toprağı kökün bulunduğu derinlikte nemli tutun, yaprakların üstüne değil toprağa su verin.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın; nemliyse bekleyin. Saksıda ağırlığını da kontrol edin: hafif hissediliyorsa susuzdur.
Bezelye sıcakta çabuk kurur; yaz aylarında toprağın üstünü saman veya kompostla örtmek nemi korur ve sulama sıklığını azaltır.
Aşırı sulama
Bezelye kökleri oksijen ister ve su birikintisinde çürür. Bu nedenle sürekli ıslak toprak, bitkinin en yaygın ölüm nedenlerinden biridir.
Belirtiler: Sarararan alt yapraklar, yumuşayan ve kokan kök boğazı, gelişmenin durması ve toprakta küf görünümü.
Çözümler: Sulamayı azaltın, toprağın üst kısmı kuruyana kadar bekleyin. Saksıda delik olduğundan emin olun. Çok ıslak toprakta bitkiyi çıkarıp çürük kökleri temizleyin ve kurumaya bırakın.
Yetersiz sulama
Bezelye sığ köklü bir sebze olduğu için toprak kuruduğunda hızla stres yaşar. Özellikle çiçeklenme sırasında susuzluk, çiçek ve bakla dökülmesine yol açar.
Belirtiler: Yaprakların solup kenarlarının kıvrılması, sarı-kahverengi lekeler, çiçek ve genç baklaların dökülmesi.
Çözümler: Derinlemesine ve düzenli sulama yapın. Toprak çok kuruduysa suyu yavaş yavaş verin ki toprak sıkışmadan nemlensin. Üzerini örtü malzemesiyle kaplayarak nemi koruyun.
Güneş ışığı
Bezelye güneş seven bir sebzedir. Yeterli ışık almayan bitkilerde gövde uzar, zayıf ve devrik olur, verim düşer. Yarı gölgeye dayanabilir ama tam verim için açık güneşli bir yer seçin.
- İdeal: Tam güneş · Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Ev içinde yetiştiriliyorsa güneşli pencere yanına yerleştirin. Yeterli doğal ışık yoksa, bitkinin üstünden 15-30 cm mesafede tam spektrumlu bir LED bitki lambası kullanın ve günde 14-16 saat açık tutun.
Yetersiz ışık
Bezelye ışık ihtiyacını karşılayamadığında fotosentez yapamaz ve enerji üretemez. Bu durumda bitki uzayarak zayıflar ve çiçeklenmesi gecikir.
Belirtiler: Uzun, ince ve soluk gövde, aralıklı yapraklar, az çiçek ve az bakla, yaprakların ışığa doğru eğilmesi.
Çözümler: Bitkiyi daha güneşli bir yere taşıyın veya yapay ışık ekleyin. Dışarıda yetiştiriyorsanız gölgeleyen bitki ve yapıları uzaklaştırın.
Fazla güneş
Bezelye serin ve ılıman iklim bitkisidir; aşırı sıcak ve kuvvetli öğle güneşi yaprakları yakabilir ve toprağı hızla kurutabilir.
Belirtiler: Yaprak kenarlarında kuruyup beyazlaşan lekeler, solgunluk, çiçeklerin erken dökülmesi ve hızlı toprak kuruması.
Çözümler: Yaz sıcaklarında öğle saatlerinde yarı gölge sağlayın, toprağı örtün ve sulamayı artırın. Sıcaklık 24°C'nin üzerine çıktığında bitkiyi serin bir yere taşıyın.
Sıcaklık
Pisum sativum (bezelye) is a cool-season legume. It grows best in mild weather, sets pods poorly when hot, and the young seedlings tolerate light frost while flowering plants do not.
- İdeal: 10–21 °C
- Dayanır: -5–30 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 5-9
Gübreleme
Bezelye is a legume that forms nitrogen-fixing nodules on its roots with Rhizobium leguminosarum bacteria. It needs phosphorus and potassium for flowers and pods more than nitrogen. Too much nitrogen gives lush leaves but few peas.
- Yavaş salınımlı gübre: Mix a balanced compost or a small amount of general-purpose slow-release fertilizer into the soil once a year before sowing in early spring. Pisum sativum fixes its own nitrogen, so extra nitrogen is not needed.
- Olgun kompost, Fosfor ve potasyum açısından zengin dengeli sebze gübresi, Düşük azotlu domates veya sebze gübresi (çiçeklenme döneminde), Solucan gübresi
Toprak
Bezelye, iyi drene olan, orta verimli ve nötre yakın topraklarda en iyi büyür. Su birikintisi kökleri çürütür; bu nedenle toprağın geçirgenliği en az ph değeri kadar önemlidir.
- Hafif tınlı bahçe toprağı: Yaklaşık %40 bahçe toprağı, %40 olgun kompost, %20 perlit veya iri kum
- Kumlu tın: Yaklaşık %50 kumlu toprak, %30 kompost, %20 yaprak küfü
- Saksı karışımı: Torf bazlı veya kokopit esaslı saksı toprağı ile %30 olgun kompostun karıştırılması
- pH 6–7.5
Saksı değişimi
Bezelye kökleri hassastır ve taşınmaya kolay tepki vermez. Bu nedenle genellikle tohum doğrudan saksıya veya yatağa ekilir; fide tepsisinde başlatılan bitkiler ise yalnızca bir kez taşınır.
- Ne sıklıkla: Bezelye yıllık bir bitkidir; her sezon yeni tohumla başlayın ve büyüyen bitkiyi sezon ortasında taşımayın
- Yeni saksı: Saksıda yetiştirilecekse en az 30 cm derinlik ve 30 cm çapında bir saksı seçin; her bitki için yaklaşık 4 litre toprak yeterlidir
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Sonbahar
Saksı nasıl değiştirilir
- Fideyi gövdesinden değil kök topağından tutarak tepsiden dikkatlice çıkarın
- Kökleri bozmadan toprak topağıyla birlikte yeni çukura yerleştirin
- Toprağı kökün etrafına hafifçe bastırarak sabitleyin
- Bitkiler arasında yaklaşık 5 ila 8 cm aralık bırakın
- Taşıma bittikten hemen sonra bol su verin
Budama
Bezelyede budama genellikle ağır bir kesim değildir. Amaç, bitkiyi düzenli tutmak ve hastalık riskini azaltmaktır. Keskin, temiz bir makas ya da bahçe makası kullanın ve her kesimden sonra aleti alkolle silin.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz
Nasıl budanır
- Bitki yaklaşık 15 cm boya ulaştığında, en üstteki sürgün ucunu (yaklaşık 2 cm) parmakla veya makasla kesin. Bu, yan dalların çıkmasını teşvik eder.
- Alt kısımdaki sararmış, kurumuş veya hastalıklı yaprakları toprak seviyesine yakın bir yerden temizleyin. Yeşil ve sağlıklı yaprakları koruyun, çünkü bitki onlarla fotosentez yapar.
- Tırmanma desteğine bağlı sürgünleri, gerektiğinde yumuşak bitki bağıyla destekleyin ve birbirine dolanmış dalları ayırın.
- Bakla hasadından sonra, eski ve yorgun görünen dalları uçtan kesin. Yeni çiçek ve bakla üretimi için yeşil kısımları koruyun.
- Sezon sonuna doğru, yaprakları tamamen sararmış bitkiyi toprak seviyesinden kesip kompost yığınına atın. Hastalıklı bitki kalıntılarını ise kompost yerine çöpe atın.
Çoğaltma
Tohumdan doğrudan ekim · İlkbahar, Sonbahar
- Bezelyenin tohumlarını doğrudan bahçeye veya saksıya ekin; Pisum sativum fide sökülmesinden hoşlanmaz, bu yüzden nakil yerine doğrudan ekim en iyi sonucu verir.
- Toprak sıcaklığı yaklaşık 10 °C'nin üzerine çıktığında, ilkbaharda erken ekim yapın. Don riski geçtikten sonra ekmek de uygundur.
- Tohumları yaklaşık 2,5 ila 4 cm derinliğinde, yaklaşık 5 cm aralıkla yerleştirin ve üzerini toprakla örtün.
- Sıra aralarını yaklaşık 45 cm bırakın. Tohumlar çimlenene kadar toprağı nemli tutun, ama su birikmesine izin vermeyin.
- Çimlenme genellikle 7 ila 14 gün içinde gerçekleşir. Fideler yaklaşık 8 cm boya ulaştığında tırmanma desteği ekleyin.
Tohumu ıslatarak çimlendirme · İlkbahar
- Ekimden bir gece önce sağlam ve hastalıksız tohumları ılık suda 8 ila 12 saat bekletin.
- Şişmiş tohumları nemli kağıt havlu üzerine koyun ve kapalı bir kapta, yaklaşık 18 ila 20 °C'de çimlenmeye bırakın.
- Kökçükler yaklaşık 1 cm uzadığında tohumları dikkatlice toprağa alın. Kökü kırmamaya özen gösterin.
Yaprak ve dal çeliği ·
- Bezelye bu yöntemle pratik olarak çoğaltılmaz; Pisum sativum çelikten zor köklenir ve ticari ya da ev bahçesi üretiminde tohum tercih edilir.
- Bitkiyi tekrar üretmek istiyorsanız, en iyi yol her yıl yeni tohum toplamaktır.
Bezelye bir baklagildir ve kökleri havadaki azotu toprağa bağlayan bakteriler taşır. Ekimden önce tohumları Rhizobium leguminosarum bakterisi içeren aşıyla kaplarsanız, özellikle ilk kez bezelye ekilen yerlerde verim artabilir.
Hakkında bezelye
Diğer adları: Yeşil bezelye, Kuru bezelye, Bahçe bezelyesi
- Bitki türü: baklagil, tırmanıcı otsu bitki
- Yaşam süresi: annual
- Yayılış alanı: Doğu Akdeniz, Güneybatı Asya ve Orta Doğu'da doğal olarak yetişir; kökeni tam olarak kesin değildir.
- Olgun boyu: 0,6-2 m (çeşide göre değişir)
- Çiçeklenme zamanı: İlkbahar ve yaz başı
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Güvenli · İnsanlar: Güvenli. Olgun taze bezelye ve taneleri insanlar ve evcil hayvanlar için güvenlidir. Yeşil yapraklar ve sap büyük miktarda yenirse hafif sindirim rahatsızlığı verebilir; hayvanlara ham kuru tohum ve filiz büyük miktarda verilmemelidir.
Sık görülen sorunlar
- Külleme: Yapraklarda beyaz unsu bir tabaka oluşur; havalandırmayı artırın ve yaprakları ıslatmadan sulayın.
- Kök çürüklüğü: Aşırı su ve kötü drenaj nedeniyle köklerde çürüme görülür; iyi drene olan toprak kullanın.
- Yaprak bitleri: Genç sürgün ve çiçek saplarında kümelenir; su püskürtmesi veya doğal böcek düşmanları ile kontrol edilir.
- Bezelye güvesi: Larvaları baklaların içinde beslenir; bitki çiçeklenirken feromon tuzakları işe yarar.
- Kök ur hastalığı: Fusarium ve Aphanomyces kaynaklı solgunluk görülebilir; aynı yere sık sık bezelye ekilmemeli, ekim nöbeti uygulanmalıdır.
Kullanım alanları
Taze yeşil bezelye, kuru tohum ve bakla olarak mutfaklarda geniş biçimde kullanılır. Protein ve lif bakımından zengin olması, gıda üretiminde ve yem olarak da değerini artırır. Ayrıca azot bağlaması nedeniyle yeşil gübre ve ekim nöbetinde toprak ıslah bitkisi olarak kullanılır.
Yenebilir mi?
Taze yeşil taneler, genç bakla ve filizler yenir; kuru tohumlar pişirilerek tüketilir. Ham kuru tohumlar sindirimi zor olduğu için pişirilmelidir.
Tarihçe ve efsaneler
Bezelye, Yeni Taş Çağı'ndan beri tarımı yapılan en eski bitkilerden biridir ve Orta Doğu'da Neolitik köylerin kazılarında tohumları bulunmuştur. Antik Yunan ve Roma yazarları da bezelyeden söz eder; Orta Çağ Avrupa'sında kuru bezelye temel bir besin kaynağıydı.
Biliyor muydun?
Gregor Mendel, kalıtımın temel yasalarını 19. yüzyılda bezelye bitkileri üzerindeki melez çalışmalarıyla keşfetmiştir.
Sık sorulan sorular
bezelye ne sıklıkla sulanmalı?
3 günde bir. Bezelye (Pisum sativum) sürekli hafif nemli toprak sever; ne kuruyup solmalı ne de su birikintisinde kalmalıdır. Özellikle çiçeklenme ve bakla dolumu döneminde düzenli sulama verim için çok önemlidir. Toprağı kökün bulunduğu derinlikte nemli tutun, yaprakların üstüne değil toprağa su verin. Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın; nemliyse bekleyin. Saksıda ağırlığını da kontrol edin: hafif hissediliyorsa susuzdur.
bezelye ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş). Bezelye güneş seven bir sebzedir. Yeterli ışık almayan bitkilerde gövde uzar, zayıf ve devrik olur, verim düşer. Yarı gölgeye dayanabilir ama tam verim için açık güneşli bir yer seçin.
bezelye hangi sıcaklığı sever?
10–21 °C. Pisum sativum (bezelye) is a cool-season legume. It grows best in mild weather, sets pods poorly when hot, and the young seedlings tolerate light frost while flowering plants do not.
bezelye kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için güvenlidir. Olgun taze bezelye ve taneleri insanlar ve evcil hayvanlar için güvenlidir. Yeşil yapraklar ve sap büyük miktarda yenirse hafif sindirim rahatsızlığı verebilir; hayvanlara ham kuru tohum ve filiz büyük miktarda verilmemelidir.
bezelye bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Külleme: Yapraklarda beyaz unsu bir tabaka oluşur; havalandırmayı artırın ve yaprakları ıslatmadan sulayın. Kök çürüklüğü: Aşırı su ve kötü drenaj nedeniyle köklerde çürüme görülür; iyi drene olan toprak kullanın. Yaprak bitleri: Genç sürgün ve çiçek saplarında kümelenir; su püskürtmesi veya doğal böcek düşmanları ile kontrol edilir. Bezelye güvesi: Larvaları baklaların içinde beslenir; bitki çiçeklenirken feromon tuzakları işe yarar. Kök ur hastalığı: Fusarium ve Aphanomyces kaynaklı solgunluk görülebilir; aynı yere sık sık bezelye ekilmemeli, ekim nöbeti uygulanmalıdır.
bezelye ne zaman saksı değiştirmeli?
Bezelye yıllık bir bitkidir; her sezon yeni tohumla başlayın ve büyüyen bitkiyi sezon ortasında taşımayın. Bezelye kökleri hassastır ve taşınmaya kolay tepki vermez. Bu nedenle genellikle tohum doğrudan saksıya veya yatağa ekilir; fide tepsisinde başlatılan bitkiler ise yalnızca bir kez taşınır.
bezelye nasıl çoğaltılır?
Tohumdan doğrudan ekim, Tohumu ıslatarak çimlendirme, Yaprak ve dal çeliği. Bezelyenin tohumlarını doğrudan bahçeye veya saksıya ekin; Pisum sativum fide sökülmesinden hoşlanmaz, bu yüzden nakil yerine doğrudan ekim en iyi sonucu verir. Toprak sıcaklığı yaklaşık 10 °C'nin üzerine çıktığında, ilkbaharda erken ekim yapın. Don riski geçtikten sonra ekmek de uygundur. Tohumları yaklaşık 2,5 ila 4 cm derinliğinde, yaklaşık 5 cm aralıkla yerleştirin ve üzerini toprakla örtün. Sıra aralarını yaklaşık 45 cm bırakın. Tohumlar çimlenene kadar toprağı nemli tutun, ama su birikmesine izin vermeyin. Çimlenme genellikle 7 ila 14 gün içinde gerçekleşir. Fideler yaklaşık 8 cm boya ulaştığında tırmanma desteği ekleyin.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.