fasulye bakımı nasıl yapılır
Sulama
Fasulye (Phaseolus vulgaris), toprağın üst kısmı kuruduğunda sulanmak ister; ancak sürekli nemli, ıslak bir toprak köklerinin çürümesine yol açar. Çiçeklenme ve bakla oluşumu döneminde düzenli su, verimi doğrudan artırır. Yaprakları ıslatmadan, toprağın dibinden sulamaya özen gösterin.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıda ise saksıyı elinizle kaldırın: hafif hissediliyorsa susamıştır.
Fasulyeler sıcak ve kuru havayı sever ama sıcak dalgalarında günlük kontrol gerekir. Gövdenin dibindeki toprağın nemini koruyan malç, su ihtiyacını belirgin biçimde azaltır.
Aşırı sulama
Fasulye, Akdeniz kökenli bir bitki olan Phaseolus vulgaris'in yapısı gereği oksijence zengin, iyi drene olan toprakta yetişir. Sürekli ıslak toprak, kökleri boğarak Fusarium ve Pythium gibi kök çürüklüğü mantarlarına açık hale getirir.
Belirtiler: Alt yaprakların sararması, yaprakların solup yumuşaması, gövde dibinde kararma ve kök çürümesi, toprakta küf kokusu.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve toprağın iyice kurumasını bekleyin. Saksıda ise drenaj deliklerini kontrol edin ve gerekirse köklerin bir kısmını temiz, keskin bir makasla kesip yeniden dikin.
Yetersiz sulama
Fasulyenin kök sistemi yüzeyde yayılır ve bakla dolumu sırasında yüksek miktarda suya ihtiyaç duyar. Kuraklık, çiçeklerin dökülmesine ve bakla bağlamasının azalmasına neden olur.
Belirtiler: Yaprakların aşağı sarkması, kenarlarının kuruyup kahverengileşmesi, çiçek ve genç baklaların dökülmesi, bitkinin büyümesinin durması.
Çözümler: Toprağın derinliğine kadar yavaş ve bol su verin; yüzeye hızlıca su dökmek yerine suyun emilmesini bekleyin. Toprağın üstüne saman ya da kompost malç serin ve nemli kalmasını sağlar.
Güneş ışığı
Fasulye, güneşli bir yerde en iyi verimi verir; gölgede kalan bitkiler boy atar, az çiçek açar ve bakla bağlamaz. Kısa süreli yarı gölge tolere eder ama tam güneş verimi maksimuma çıkarır.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Ev içinde yetiştiriyorsanız, güneyden ya da batıdan gelen pencerenin önüne koyun. Yetersiz güneş varsa günde 12-14 saat tam spektrumlu bitki lambası kullanın; lamba bitkiden yaklaşık 20-30 cm uzakta olmalıdır.
Yetersiz ışık
Fasulye, sıcak ve parlak günlerde gelişen bir kısa gün ve uzun güneş bitkisi değildir; Phaseolus vulgaris ışık alamadığında fotosentezi düşer ve enerjisini gövdeye harcar. Bu durumda bitki ince ve zayıf büyür.
Belirtiler: Uzayıp incelen gövde, birbirinden uzak yapraklar, açık yeşil ya da soluk renk, çiçeklenmenin azalması ve bakla oluşmaması.
Çözümler: Bitkiyi mümkün olan en güneşli yere taşıyın veya yapay ışık ekleyin. Gölgeleyen bitki ya da binaları kaldırmayı düşünün. Ani değişimlerden kaçınmak için ışık yoğunluğunu birkaç gün içinde kademeli artırın.
Fazla güneş
Fasulye güneşi sever, ancak çok yoğun ve uzun süren öğle güneşi, özellikle sıcak iklimlerde ve saksıda yetişen bitkilerde yaprak yanmasına yol açabilir. Toprak da hızla kurur.
Belirtiler: Yaprakların beyazımsı ya da kahverengi lekelenmesi, kenarlardan kuruma, yaprakların kıvrılması ve daha sık sulama ihtiyacı.
Çözümler: Yoğun sıcak dönemde öğle saatlerinde yarı gölge sağlayın; bir file ya da açık renkli bez kullanabilirsiniz. Saksıyı sık sık sulayın ve toprağın üstünü malçla örtün.
Sıcaklık
Fasulye (Phaseolus vulgaris) sıcağı seven bir bitkidir. Don riski geçtikten ve toprak yaklaşık 15 °C'ye ulaştıktan sonra ekin. Çiçeklenme ve bakla tutumu 30 °C üzerindeki uzun sıcak dönemlerde zayıflar, bu yüzden sıcak yazlarda gölgelemek yardımcı olur.
- İdeal: 18–27 °C
- Dayanır: 2–35 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: Tek yıllık; soğuk dayanımı yok, USDA zone 'yıllık olarak' yetiştirilir
Gübreleme
Fasulye bitkisi bir baklagildir ve kök yumrularındaki bakteriler sayesinde kendi azotunu havadan sağlayabilir. Bu nedenle fazla azotlu gübre yaprak büyümesini artırır, ancak bakla verimini düşürür.
- Yavaş salınımlı gübre: Ekimden önce bir kez, sonbaharda olgun kompost ile toprağa karıştırılır. Ayrıca yıllık tekrar gerekmez.
- Olgun kompost, Yüksek fosforlu ve potasyumlu organik gübre (örneğin 5-10-10), Dengeli ve azot oranı düşük sıvı organik gübre
Toprak
Fasulye hafif asidik ile nötr arası, iyi drene olan ve havalanabilen toprakta en iyi gelişir. Ağır, kil oranı yüksek veya su tutan topraklarda kök çürüklüğü riski artar. Azot bağlayan bir bitki olduğu için aşırı azotlu gübreden kaçının; yaprak büyütür ama çiçek ve bakla oluşumunu azaltır.
- Hafif tınlı bahçe toprağı: Yaklaşık %50 bahçe toprağı, %30 kompost, %20 perlit veya kum karışımı
- Saksı için hazır karışım: Genel amaçlı saksı toprağına %20 perlit ya da kaba kum ve az miktarda solucan gübresi eklenmiş karışım
- Kumlu-kompostlu karışım: %40 kompost, %40 kumlu toprak, %20 yaprak küfü
- pH 6–7
Saksı değişimi
Phaseolus vulgaris kökleri hassastır ve yeniden ekim sırasında zarar görmeye açıktır. Bu nedenle en iyi yöntem tohumu doğrudan son kabına ya da bahçe yatağına ekmektir. Fide taşımak zorunda kalırsanız kökleri bozmadan yapın.
- Ne sıklıkla: Her sezon yeniden saksıya alma gerekmez; fasulye tek sezonluk bir bitkidir. Saksıda yetiştiriliyorsa her yeni ekimde en başta uygun kaba ekilir.
- Yeni saksı: Tohum için 15-20 cm çapında ve en az 30 cm derinliğinde, dibi delikli bir saksı idealdir. Fasulye kökü derine ve dikey uzar, bu yüzden sığ kaplar uygun değildir.
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz
Saksı nasıl değiştirilir
- Fideyi kavrayıp kökünü değil, kök topağının kenarını tutarak nazikçe çıkarın.
- Kök topağını parmaklarınızla yavaşça gevşetin, ama kökleri koparmayın.
- Yeni kabın ortasına fideyi yerleştirin ve kök topağının üst yüzeyi toprakla aynı seviyede olsun.
- Etrafını hafifçe bastırarak doldurun, havayı dışarı çıkarın.
- Bol su verin ve bitkiyi ilk hafta doğrudan güneşten koruyun.
Budama
Fasulye (Phaseolus vulgaris) genellikle budanmaz; yalnızca hastalıklı, kırık veya yere değen dalları ve fazla yan sürgünleri alın. Büyük kesimler bitkiyi zayıflatabilir, bu yüzden her seferinde az miktarda kesin.
Budama mevsimi: Yaz, Sonbahar
Nasıl budanır
- Bitki yaklaşık 20 ila 30 cm boya ulaştığında, bodur çeşitlerde ana gövdenin ucundaki büyüme noktasını çok fazla dal oluşturmasın diye çok hafifçe alın.
- Her yaprak koltuğundan çıkan fazla yan sürgünleri ve toprağa değen alt yaprakları elle veya makasla temizleyin.
- Sararmış, hastalıklı veya zedelenmiş yaprakları gövdeden kesin.
- Sırıklı çeşitlerde sürgünler sırığa dolanmadığında onları nazikçe yönlendirin ve fazla uzayan uçları kesmek yerine bağlayarak kontrol edin.
- Hasat dönemi bittiğinde, bitkinin çok yaşlanmış kısımlarını ve kuruyan dalları temizleyip bitki artıklarını bahçeden uzaklaştırın.
Çoğaltma
Tohumdan ekim (Phaseolus vulgaris tohumu ile doğrudan ekim) · İlkbahar, Yaz
- Son don tehlikesi geçtikten sonra, toprak sıcaklığı yaklaşık 15 °C ve üzerine çıktığında ekime başlayın.
- Güneş alan, iyi drene olan ve organik maddece zengin bir toprak seçin.
- Tohumları yaklaşık 2,5 ila 4 cm derinliğe, 8 ila 10 cm aralıkla ekin.
- Ekimden sonra toprağı hafifçe sulayın ve çimlenene kadar nemli tutun; genellikle 7 ila 10 gün içinde çıkarlar.
- Sıra veya sıra arası mesafeyi bodur çeşitlerde yaklaşık 45 cm, sırıklı çeşitlerde ise sırık kurulumuna göre planlayın.
Ekimden önce tohum ıslatma · İlkbahar
- Ekimden bir gece önce tohumları ılık suda 8 ila 12 saat bekletin.
- Şişen ve sağlam görünen tohumları seçip ekin; yüzen veya çürük olanları atın.
- Islatılmış tohumları hemen toprağa koyun, uzun süre suda bırakmayın.
Fasulye kök sistemini sevmez; tohumları saksıda ekecekseniz köklere zarar vermemek için küçük biyodegradable saksılar kullanın ve fidanı doğrudan toprağa dikerken kökü bozmayın.
Hakkında fasulye
Diğer adları: çalı fasulyesi, bahçe fasulyesi, barbunya, fransız fasulyesi
- Bitki türü: herb, climber
- Yaşam süresi: annual
- Yayılış alanı: Orta Amerika (Meksika ve Mezoamerika) ile Güney Amerika'nın kuzey Andları'ndaki dağlık bölgelerde doğal olarak yetişir.
- Olgun boyu: 40-60 cm (çalı formu); 2-3 m (tırmanan form)
- Çiçeklenme zamanı: Yaz (Haziran-Ağustos)
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Hafif zehirli · İnsanlar: Hafif zehirli. Çiğ veya az pişmiş kuru fasulyelerde ve taze baklalarda fitohemaglütinin (lektin) bulunur; bu madde mide bulantısı, kusma ve ishale yol açabilir. Iyice pişirildiğinde zararlı etkisi ortadan kalkar. Bitkinin yaprak ve saplarını hayvanların ve çocukların yemesini önleyin.
Sık görülen sorunlar
- Antraknoz: Yapraklarda ve baklalarda koyu, çökük lekeler oluşur. Hastalıklı bitki artıklarını temizleyin ve yaprakları ıslatmadan sulayın.
- Kök çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenaj nedeniyle kökler çürür, bitki solar. Toprağın iyi drene olmasını sağlayın.
- Yaprak biti: Genç sürgün ve yaprakların altında kümelenir, bitki özsuyunu emer. Güçlü su püskürtmesi veya bahçe sabunu uygulayın.
- Fasulye böceği: Tohum ve genç fidelere zarar verir. Ekimi sıcak toprakta yapın ve bitki artıklarını temizleyin.
- Külleme: Yapraklarda beyaz, unumsu bir tabaka oluşur. Havalandırmayı artırın ve kükürt bazlı ilaçlar kullanın.
Kullanım alanları
Fasulye en önemli baklagil besin kaynaklarından biridir; taze bakla, kuru tohum ve filizleri mutfakta çeşitli yemeklerde kullanılır. Süs amaçlı çeşitleri de bahçelerde ve balkonlarda dekoratif olarak yetiştirilir. Kuru fasulye, dünya genelinde protein kaynağı olarak büyük önem taşır.
Yenebilir mi?
Bakla, tohum (taze veya kuru) ve filiz yenir. Yaprakları ve yeşil kısımları ham yenmemelidir; mutlaka iyice pişirilmelidir.
Tarihçe ve efsaneler
Fasulye, binlerce yıl önce Amerika kıtasında evcilleştirilmiştir. Amerika'nın yerli halkları onu mısır ve kabakla birlikte üçlü ekim sisteminde yetiştirirdi; mısır destek, fasulye azot, kabak ise gölge ve nem sağlardı. Avrupa'ya 16. yüzyılda taşınmıştır.
Biliyor muydun?
Fasulye tohumları, filizlenme sırasında kotiledonlarını toprağın üstüne çıkararak yer üstüne taşır. Bu nedenle ilk yapraklar aslında yaprak değil, tohumun besin depolayan kısımlarıdır.
Sık sorulan sorular
fasulye ne sıklıkla sulanmalı?
3 günde bir. Fasulye (Phaseolus vulgaris), toprağın üst kısmı kuruduğunda sulanmak ister; ancak sürekli nemli, ıslak bir toprak köklerinin çürümesine yol açar. Çiçeklenme ve bakla oluşumu döneminde düzenli su, verimi doğrudan artırır. Yaprakları ıslatmadan, toprağın dibinden sulamaya özen gösterin. Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıda ise saksıyı elinizle kaldırın: hafif hissediliyorsa susamıştır.
fasulye ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6-8 saat doğrudan güneş). Fasulye, güneşli bir yerde en iyi verimi verir; gölgede kalan bitkiler boy atar, az çiçek açar ve bakla bağlamaz. Kısa süreli yarı gölge tolere eder ama tam güneş verimi maksimuma çıkarır.
fasulye hangi sıcaklığı sever?
18–27 °C. Fasulye (Phaseolus vulgaris) sıcağı seven bir bitkidir. Don riski geçtikten ve toprak yaklaşık 15 °C'ye ulaştıktan sonra ekin. Çiçeklenme ve bakla tutumu 30 °C üzerindeki uzun sıcak dönemlerde zayıflar, bu yüzden sıcak yazlarda gölgelemek yardımcı olur.
fasulye kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için hafif zehirlidir. Çiğ veya az pişmiş kuru fasulyelerde ve taze baklalarda fitohemaglütinin (lektin) bulunur; bu madde mide bulantısı, kusma ve ishale yol açabilir. Iyice pişirildiğinde zararlı etkisi ortadan kalkar. Bitkinin yaprak ve saplarını hayvanların ve çocukların yemesini önleyin.
fasulye bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Antraknoz: Yapraklarda ve baklalarda koyu, çökük lekeler oluşur. Hastalıklı bitki artıklarını temizleyin ve yaprakları ıslatmadan sulayın. Kök çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenaj nedeniyle kökler çürür, bitki solar. Toprağın iyi drene olmasını sağlayın. Yaprak biti: Genç sürgün ve yaprakların altında kümelenir, bitki özsuyunu emer. Güçlü su püskürtmesi veya bahçe sabunu uygulayın. Fasulye böceği: Tohum ve genç fidelere zarar verir. Ekimi sıcak toprakta yapın ve bitki artıklarını temizleyin. Külleme: Yapraklarda beyaz, unumsu bir tabaka oluşur. Havalandırmayı artırın ve kükürt bazlı ilaçlar kullanın.
fasulye ne zaman saksı değiştirmeli?
Her sezon yeniden saksıya alma gerekmez; fasulye tek sezonluk bir bitkidir. Saksıda yetiştiriliyorsa her yeni ekimde en başta uygun kaba ekilir.. Phaseolus vulgaris kökleri hassastır ve yeniden ekim sırasında zarar görmeye açıktır. Bu nedenle en iyi yöntem tohumu doğrudan son kabına ya da bahçe yatağına ekmektir. Fide taşımak zorunda kalırsanız kökleri bozmadan yapın.
fasulye nasıl çoğaltılır?
Tohumdan ekim (Phaseolus vulgaris tohumu ile doğrudan ekim), Ekimden önce tohum ıslatma. Son don tehlikesi geçtikten sonra, toprak sıcaklığı yaklaşık 15 °C ve üzerine çıktığında ekime başlayın. Güneş alan, iyi drene olan ve organik maddece zengin bir toprak seçin. Tohumları yaklaşık 2,5 ila 4 cm derinliğe, 8 ila 10 cm aralıkla ekin. Ekimden sonra toprağı hafifçe sulayın ve çimlenene kadar nemli tutun; genellikle 7 ila 10 gün içinde çıkarlar. Sıra veya sıra arası mesafeyi bodur çeşitlerde yaklaşık 45 cm, sırıklı çeşitlerde ise sırık kurulumuna göre planlayın.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.