maydanoz bakımı nasıl yapılır
Sulama
Maydanoz (Petroselinum crispum) sürekli hafif nemli toprakta en iyi gelişir ama asla su birikintisinde durmamalıdır. Kök bölgesi kuruyunca yaprakları hemen solar, bu yüzden toprağın tamamen kurumasını beklemeden hafifçe sulamak gerekir. Saksıda yetişen maydanozda drenaj deliği şarttır.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa ve parmağınızda toprak yapışmıyorsa sulayın. Saksıyı da elinizle kaldırın: hafifse suya ihtiyacı vardır, ağırsa bekleyin.
Yaprakların ucu hafifçe kıvrılıp sararmaya başladıysa genellikle su eksikliğidir. Sulamayı sabah erken saatlerde yaparsanız yapraklar gece boyunca kuruyabilir ve hastalık riski azalır.
Aşırı sulama
Maydanozun kökleri oksijene ihtiyaç duyar. Toprak sürekli ıslak kalırsa kökler çürür ve bitki su alamaz hale gelir. Maydanoz, aşırı sulamaya özellikle kışın ve düşük ışıkta hassastır.
Belirtiler: Alt yapraklar sararır, yumuşar ve düşer. Toprak sürekli ıslak kalır, üzerinde yeşilimsi küf görülebilir. Kök kokusu ekşi veya çürük olabilir.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve toprağın yarısının kurumasını bekleyin. Çürümüş kökleri kontrol edip sağlamlarını temiz makasla ayırın. Saksı drenajını kontrol edin ve gerekirse toprağı hafif, kumlu bir karışımla yenileyin.
Yetersiz sulama
Maydanozun yaprakları ince ve nemli dokuludur, bu yüzden su stresine çabuk tepki verir. Kök bölgesi uzun süre kurursa bitki hızla yaşlanır ve acılaşmaya başlar.
Belirtiler: Yapraklar solar, kenarları kahverengileşir ve kıvrılır. Toprak saksı kenarından çekilir. Gövde sertleşir ve yeni yapraklar küçük kalır.
Çözümler: Bitkiyi derin bir kapta 15-20 dakika alttan sulayın. Su tutmuyorsa kabın içine koyup tekrar deneyin. Solmuş yaprakları kesip bitkiyi düzenli, nemli bir programa alın.
Güneş ışığı
Maydanoz güneş seven bir bitkidir ama sıcak yaz öğleden sonralarında hafif gölge yapraklarını korur. Yeterli ışık yoksa sapları uzar, yapraklar seyrekleşir ve tat zayıflar. Saksıda yetiştirirken bitkiyi güneşe göre düzenli olarak çevirin.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6 saat veya daha fazla doğrudan güneş
- Dayanır: Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Ev içinde yeterli doğal ışık yoksa, bitkinin 15-20 cm üstüne yerleştirilmiş tam spektrumlu bir bitki lambasını günde 12-14 saat açık tutun. Lamba ışığı ile pencere ışığını birlikte kullanmak daha iyi sonuç verir.
Yetersiz ışık
Maydanoz, yaprak üretmek için sürekli enerjiye ihtiyaç duyar. Yetersiz ışıkta fotosentez zayıflar ve bitki sapları uzayarak yaprak kalitesini kaybeder.
Belirtiler: Saplar ince ve uzun olur, yapraklar seyrek ve koyu yeşil değil açık yeşil görünür. Yeni yaprak çıkışı yavaşlar ve tat zayıflar.
Çözümler: Bitkiyi güney veya doğu yönlü en parlak pencerenin önüne taşıyın. Gerekirse bitki lambası ekleyin. Uzamış sapları kesip bitkiyi yavaşça güneşe alıştırın.
Fazla güneş
Maydanoz serin ve nemli havayı sever. Öğle saatlerinde şiddetli ve uzun süreli güneş, özellikle sıcak yaz aylarında yaprakları yakabilir ve bitkiyi stres altına sokabilir.
Belirtiler: Yaprakların kenarları beyazımsı veya kahverengi kurur, yapraklar solgun ve buruşuk görünür. Toprak hızla kurur ve bitki yavaşlar.
Çözümler: Yaz öğle saatlerinde bitkiyi yarı gölgeye alın ya da perde ile ışığı süzün. Toprağın kuruma hızını kontrol etmek için sulamayı biraz sıklaştırın ve bitkiyi sıcak camdan uzak tutun.
Sıcaklık
Maydanoz (Petroselinum crispum) serin havayı sever. Kıvırcık yapraklı maydanoz, 15 ila 20 °C arasında en iyi yaprak üretir. Bitki kısa süreli hafif donlara dayanır, ancak yerleşmiş bitkiler sert soğukta zarar görebilir. Yaz sıcağında yaprakları sertleşir ve acılaşır. Toprağı nemli tutmak ve gölgeli bir yer seçmek sıcaklık stresini azaltır.
- İdeal: 13–21 °C
- Dayanır: -10–30 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 5-9
Gübreleme
Maydanoz, yaprak büyümesi için azota ihtiyaç duyar. Ancak aşırı gübre yaprakların zayıf ve su dolu olmasına neden olur. Yaprak hasadı yapılan bir bitki, sürekli ama hafif beslenmeyi tercih eder. Gübreyi her zaman nemli toprağa uygulayın.
- Yavaş salınımlı gübre: Ekim öncesi veya ilkbaharda yılda bir kez, toprağa az miktarda yavaş salınımlı organik gübre karıştırılır. Saksı maydanozunda ise ilkbaharda bir kez uygulanır.
- Olgunlaşmış kompost, Azot oranı yüksek sıvı organik gübre, Balık emülsiyonu, Solucan gübresi çayı, Dengeli sıvı bahçe gübresi (yarı dozda)
Toprak
Maydanoz (Petroselinum crispum) zengin, derin ve iyi drene olan topraklarda en iyi gelişimi gösterir. Kazık kökü toprağın derinlerine indiği için sıkışık ve kil ağırlıklı topraklar bu bitki için uygun değildir. Toprak sürekli nemli kalmalı ama asla su birikintisi oluşturmamalıdır.
- Organik zengin bahçe toprağı karışımı: %40 kaliteli bahçe toprağı, %30 kompost, %20 perlit veya kaba kum, %10 yaprak küfü
- Sebze ve ot yetiştirme harcı: Ticari sebze ve ot toprağı, üzerine %10 solucan gübresi veya olgunlaşmış kompost eklenmiş
- Saksı bitkisi toprağı (torf bazlı): Torf, perlit ve kompostun eşit karışımı; her kullanımda dengeli sıvı gübre ile desteklenmelidir
- pH 6–7.5
Saksı değişimi
Maydanoz (Petroselinum crispum) kazık köklü bir bitkidir ve kökleri zedelenmeden taşınmaya pek tepki vermez. Bu nedenle köklere mümkün olduğunca az dokunun ve bitkiyi kökleriyle birlikte, dikkatle taşıyın. Kapta drenaj deliği olması şarttır.
- Ne sıklıkla: Her yıl ilkbaharda taze toprakla yenileyin; maydanozu genellikle kökleri dolduğunda ya da bitki zayıfladığında yenilemek yeterlidir
- Yeni saksı: Mevcut kaptan yalnızca 2-5 cm daha geniş, en az 20 cm derinliğinde bir kap seçin; maydanoz uzun kazık kökü oluşturduğu için derin kaplar tercih edilmelidir
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz
Saksı nasıl değiştirilir
- Bitkiyi kabından nazikçe çıkarın; gerekirse kabın kenarlarına hafifçe vurun
- Kök topağındaki eski toprağın yalnızca gevşek kısmını elinizle hafifçe temizleyin
- Çürümüş, kararmış veya yumuşak kökleri steril makasla kesin
- Bitkiyi yeni kabın ortasına yerleştirin; kök boğazı toprak seviyesinde kalmalıdır
- Kenarlarını yeni toprakla doldurun ve parmaklarınızla hafifçe bastırın
- Bol su verin ve birkaç gün gölgeli bir yerde bekletin
Budama
Maydanozda budama, dış yaprakları tamamen koparmak yerine seçici şekilde yapılmalıdır. Bitkinin kalbi olan merkezi yaprak demetini sağlam bırakın, çünkü yeni yapraklar oradan çıkar.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz, Sonbahar
Nasıl budanır
- Dış kısımdaki en eski ve en büyük yaprak saplarını, bitkinin tabanına en yakın yerden keserek alın.
- Her seferinde bitkinin yapraklarının en fazla üçte birini alın; bu sayede fotosentez kapasitesi korunur.
- Tohum sapları (çiçek sapları) belirdiğinde, yaprak kalitesi düşmeden önce bunları kökünden kesin.
- Sararmış, kurumuş veya hastalıklı yaprakları ayrı bir makasla temizleyin ve kompost yığınına atmayın.
- Budamadan sonra bitkinin etrafına hafif bir gübre uygulayıp sulayın; böylece yeni büyüme hızlanır.
- Kışın bitkiyi tamamen budamayın; soğuk aylarda yalnızca ölü yaprakları temizleyin.
Çoğaltma
Tohumdan ekim (Petroselinum crispum tohumu) · İlkbahar, Yaz, Sonbahar
- Tohumları ilkbaharda son donlar geçtikten sonra, toprak sıcaklığı yaklaşık 10-15 °C olduğunda doğrudan bahçeye ekin.
- Tohumlar çok yavaş çimlenir; 2-3 hafta sürebilir. Tohumları 1 cm derinliğe ekip üzerini ince toprakla örtün.
- Toprağı çimlenme süresince nemli tutun, ama su birikintisi oluşturmayın.
- Bitkiler 5-8 cm olduğunda 15-20 cm aralıkla seyreltin.
- Maydanozun kök yapısı kazık köktür; kökünü bozmamak için saksıda yetiştiriyorsanız derin bir kap seçin ve ekimi yerinde yapın.
Yaz sonu ve sonbahar ekimi · Yaz, Sonbahar
- Yaz sonunda ekilen tohumlar, ılıman iklimlerde kışın kış sonu yapraklarını verebilir.
- Ekimden sonra toprağı hafif malçla örtün ve soğuk havalarda yapraklarını koruyun.
- Yazın sıcak ve kuru geçtiği bölgelerde gölgelik bir alan seçin, çünkü maydanoz sıcakta çabuk tohum sapı oluşturur.
Bölme (yaşlı bitkiler için) · İlkbahar, Sonbahar
- Maydanozun kazık kökü bölünmeye pek uygun değildir; bu yöntem yalnızca çok sık bir kümeyi ayırmak için denenebilir.
- İlkbaharda toprağı nemlendirip bitkiyi dikkatle kazın ve sadece yan filizleri olan küçük parçaları ayırın.
- Ayrılan parçaları hemen yeni yerine dikin ve birkaç gün gölgede tutun.
Tohumları ekmeden önce 12-24 saat ılık suda bekletmek çimlenmeyi hızlandırabilir. Maydanoz, yakınında kişniş ve dereotu gibi uzun kazık köklü bitkilerden uzakta ekilebilir; bu, köklerin rekabetini azaltır.
Hakkında maydanoz
Diğer adları: Yaprak maydanozu, Kıvırcık maydanoz, Parsley
- Bitki türü: otsu bitki, baharat bitkisi
- Yaşam süresi: İki yıllık (biennial); ilk yıl yaprak rozeti, ikinci yıl çiçek ve tohum oluşturur.
- Yayılış alanı: Doğal yayılış alanı Akdeniz havzası ve Orta Avrupa'nın bazı bölgeleridir.
- Olgun boyu: 30-60 cm
- Çiçeklenme zamanı: İkinci yıl yaz ortası
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Zehirli · İnsanlar: Zehirli. ASPCA, maydanozu kedi ve köpekler için toksik olarak listeler; furanokumarinler ve psoralen içerdiği için cilt hassasiyetine ve bağırsak rahatsızlığına yol açabilir. Büyük miktarlarda yenmesi çocuklarda da sorun yaratabilir. Mutfakta ölçülü kullanım genellikle sorun olmaz.
Sık görülen sorunlar
- Havuç kökü sineği: Larvalar köklere zarar verir; bitki solar ve sararır.
- Yaprak bitleri: Genç yaprakların altında kümelenir ve yaprakları kıvırır.
- Kök çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenajda kökler çürür.
- Külleme: Yapraklarda beyaz pudra benzeri lekeler oluşur; hava dolaşımı zayıf ortamlarda görülür.
- Yaprak lekesi hastalıkları: Nemli koşullarda yapraklarda kahverengi lekeler belirir.
Kullanım alanları
Mutfakta taze yaprakları çorba, salata, sos ve garnitürlerde kullanılır. Geleneksel tıpta idrar söktürücü ve sindirim desteği olarak kullanılmıştır; ancak tıbbi amaçlı kullanım için uzman görüşü gerekir. Kökü yumrulu varyetelerde sebze olarak tüketilir.
Yenebilir mi?
Yapraklar, sapları ve kökü (kökü yumrulu varyetelerde) yenilebilir; tohumları baharat olarak kullanılır.
Tarihçe ve efsaneler
Antik Yunan ve Roma'da maydanoz, zafer taçları ve mezar süslemeleri için kullanılırdı; Yunan mitolojisinde ölüm ve yeraltıyla ilişkilendirilirdi. Orta Çağ Avrupası'nda bahçelerin vazgeçilmez bir parçası oldu.
Biliyor muydun?
Maydanoz tohumu iki yıl boyunca çimlenme gücünü korumakta güçlük çeker; bu yüzden taze tohum kullanmak çimlenme oranını ciddi biçimde artırır.
Sık sorulan sorular
maydanoz ne sıklıkla sulanmalı?
3 günde bir. Maydanoz (Petroselinum crispum) sürekli hafif nemli toprakta en iyi gelişir ama asla su birikintisinde durmamalıdır. Kök bölgesi kuruyunca yaprakları hemen solar, bu yüzden toprağın tamamen kurumasını beklemeden hafifçe sulamak gerekir. Saksıda yetişen maydanozda drenaj deliği şarttır. Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa ve parmağınızda toprak yapışmıyorsa sulayın. Saksıyı da elinizle kaldırın: hafifse suya ihtiyacı vardır, ağırsa bekleyin.
maydanoz ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6 saat veya daha fazla doğrudan güneş). Maydanoz güneş seven bir bitkidir ama sıcak yaz öğleden sonralarında hafif gölge yapraklarını korur. Yeterli ışık yoksa sapları uzar, yapraklar seyrekleşir ve tat zayıflar. Saksıda yetiştirirken bitkiyi güneşe göre düzenli olarak çevirin.
maydanoz hangi sıcaklığı sever?
13–21 °C. Maydanoz (Petroselinum crispum) serin havayı sever. Kıvırcık yapraklı maydanoz, 15 ila 20 °C arasında en iyi yaprak üretir. Bitki kısa süreli hafif donlara dayanır, ancak yerleşmiş bitkiler sert soğukta zarar görebilir. Yaz sıcağında yaprakları sertleşir ve acılaşır. Toprağı nemli tutmak ve gölgeli bir yer seçmek sıcaklık stresini azaltır.
maydanoz kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için zehirlidir: erişemeyecekleri yerde tutun. ASPCA, maydanozu kedi ve köpekler için toksik olarak listeler; furanokumarinler ve psoralen içerdiği için cilt hassasiyetine ve bağırsak rahatsızlığına yol açabilir. Büyük miktarlarda yenmesi çocuklarda da sorun yaratabilir. Mutfakta ölçülü kullanım genellikle sorun olmaz.
maydanoz bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Havuç kökü sineği: Larvalar köklere zarar verir; bitki solar ve sararır. Yaprak bitleri: Genç yaprakların altında kümelenir ve yaprakları kıvırır. Kök çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenajda kökler çürür. Külleme: Yapraklarda beyaz pudra benzeri lekeler oluşur; hava dolaşımı zayıf ortamlarda görülür. Yaprak lekesi hastalıkları: Nemli koşullarda yapraklarda kahverengi lekeler belirir.
maydanoz ne zaman saksı değiştirmeli?
Her yıl ilkbaharda taze toprakla yenileyin; maydanozu genellikle kökleri dolduğunda ya da bitki zayıfladığında yenilemek yeterlidir. Maydanoz (Petroselinum crispum) kazık köklü bir bitkidir ve kökleri zedelenmeden taşınmaya pek tepki vermez. Bu nedenle köklere mümkün olduğunca az dokunun ve bitkiyi kökleriyle birlikte, dikkatle taşıyın. Kapta drenaj deliği olması şarttır.
maydanoz nasıl çoğaltılır?
Tohumdan ekim (Petroselinum crispum tohumu), Yaz sonu ve sonbahar ekimi, Bölme (yaşlı bitkiler için). Tohumları ilkbaharda son donlar geçtikten sonra, toprak sıcaklığı yaklaşık 10-15 °C olduğunda doğrudan bahçeye ekin. Tohumlar çok yavaş çimlenir; 2-3 hafta sürebilir. Tohumları 1 cm derinliğe ekip üzerini ince toprakla örtün. Toprağı çimlenme süresince nemli tutun, ama su birikintisi oluşturmayın. Bitkiler 5-8 cm olduğunda 15-20 cm aralıkla seyreltin. Maydanozun kök yapısı kazık köktür; kökünü bozmamak için saksıda yetiştiriyorsanız derin bir kap seçin ve ekimi yerinde yapın.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.