Pelargonium × hortorum bakımı nasıl yapılır
Sulama
Zonal sardunya (Pelargonium × hortorum) kök çürümesine karşı hassastır, bu yüzden toprağın üst kısmı kuruyana kadar bekleyip sonra iyice sulamak en güvenli yöntemdir. Saksıda drenaj deliği şarttır ve fazla suyun altta birikmesine izin verilmemelidir. Yaprakları ıslatmadan, toprağa doğrudan su vermek mantar hastalıklarını azaltır.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı iki santimetre kadar toprağa sokun. Toprak kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp hafifliğine de bakabilirsiniz: kuru saksı belirgin şekilde hafif gelir.
Yaz aylarında sıcak ve güneşli günlerde sardunya hızla su tüketir, bu yüzden sık kontrol edin. Kış aylarında ise daha az su isteyen bu bitki için sulamayı belirgin biçimde seyreltin.
Aşırı sulama
Zonal sardunya, kökleri oksijensiz kaldığında hızla çürüyen bir bitkidir. Sürekli ıslak toprak, bu türün en yaygın ölüm nedenidir. Özellikle kış aylarında düşük ışıkta fazla sulama bu sorunu büyük ölçüde tetikler.
Belirtiler: Alt yapraklar sararır, dokulu hâle gelir ve düşer. Gövdenin dibi yumuşar, topraktan kötü bir koku gelebilir.
Çözümler: Sulamayı hemen durdurun ve toprağın iyice kurumasını bekleyin. Çürümüş kökleri ve gövdeyi temiz bir makasla temizleyip kuru, drenajı iyi bir toprağa yeniden dikin.
Yetersiz sulama
Sardunyanın yaprakları ve gövdesi su depolamada sınırlıdır, bu yüzden uzun süre kurak kalan toprak bitkiyi hızla yorar. Özellikle sıcak yaz günlerinde saksı küçük olduğunda kuruma çok çabuk gerçekleşir.
Belirtiler: Yapraklar solgunlaşır, sarkar ve kenarlarından kuruyarak kahverengileşir. Çiçek tomurcukları dökülebilir.
Çözümler: Toprağı derinlemesine ıslatın ve bitkiyi birkaç saat gölgede dinlendirin. Bir sonraki sulamadan önce toprağın üst kısmının kuruduğundan emin olun, ama tamamen kurak bırakmayın.
Güneş ışığı
Zonal sardunya, çiçeklerini ve sağlıklı gelişimini en iyi güneş aldığında gösterir. Yeterli ışık almayan bitkiler uzayarak zayıf gövde oluşturur ve çiçek açmaz. Çok sıcak öğle güneşinde yapraklar hafif yanabilir, bu yüzden kısa bir gölge yararlı olabilir.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6 saat veya daha fazla doğrudan güneş
- Dayanır: Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Kapalı bir mekânda yeterli doğal ışık yoksa, bitkinin üzerine yaklaşık 15 ila 20 santimetre mesafede tam spektrumlu bir bitki lambası kullanın. Lambayı günde 12 ila 14 saat açık tutun.
Yetersiz ışık
Sardunya, güneşi seven ve sık çiçek açan bir türdür. Yetersiz ışıkta fotosentez zayıflar, bitki enerji üretemez ve çiçek oluşumu durur.
Belirtiler: Gövde uzar ve incelir, yapraklar soluk yeşil olur, çiçek açmaz veya çok az çiçek verir.
Çözümler: Bitkiyi güneş alan en parlak pencereye taşıyın ve kademeli olarak alıştırın. Gerekirse bitki lambası ekleyin ve uzamış gövdeleri ilkbaharda budayarak yenileyin.
Fazla güneş
Güneş ışığını seven bu tür, sıcak ve kuru ortamda bile çoğunlukla dayanır. Ancak aşırı sıcak ve kavurucu öğle güneşi, özellikle yeni taşınmış ya da gölgede yetişmiş bitkilerde yaprak yanığına yol açabilir.
Belirtiler: Yapraklarda açık renkli veya kuru, kahverengi lekeler oluşur. Yapraklar kıvrılır ve solar, çiçekler çabuk solar.
Çözümler: Öğle saatlerinde ağır güneşten yarı gölge sağlayın ya da bitkiyi kademeli olarak güneşe alıştırın. Sıcak günlerde toprağın kurumasını takip edip düzenli su verin.
Sıcaklık
Sardunya, don ve soğuğa karşı hassas bir çiçektir. Gündüzleri 15 ile 24 °C arasında, geceleri ise 10 °C üzerinde tutulduğunda en iyi çiçeklenir. Gece sıcaklığı 10 °C'nin altına düşmeye başladığında ya içeri alınmalı ya da korunmalıdır. Aşırı sıcakta çiçeklenme durur ve yapraklar solar.
- İdeal: 15–24 °C
- Dayanır: 2–35 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 9-11
Gübreleme
Sardunya büyük miktarda azot istemez. Fazla azot yeşil ama çiçeksiz bir bitki oluşturur. Büyüme ve çiçeklenme döneminde düzenli ama hafif besleme en iyi sonucu verir. Kış dinlenmesinde gübre verilmez.
- Yavaş salınımlı gübre: İlkbaharda, yeni büyüme başladığında yılda bir kez yavaş salınımlı granül gübre verin. Yaz ortasında ikinci bir uygulama yapılabilir ancak bu zorunlu değildir.
- Dengeli sıvı çiçek gübresi, örneğin 10-10-10 ya da 15-15-15 formülü, Potasyum oranı yüksek sıvı domates gübresi, çiçeklenmeyi destekler, Yavaş salınımlı granül çiçek gübresi, ilkbahar uygulaması için, Azotu düşük, fosforu ve potasyumu yüksek özel çiçek gübreleri
Toprak
Bahçe sardunyası hafif asidik ile nötr arasında, iyi havalanan ve suyu hızla süzen bir toprakta en iyi gelişir. Ağır, kil ağırlıklı veya sürekli nemli toprak köklerin boğulmasına neden olur.
- Tek başına iyi drene olan saksı toprağı: Yüksek kaliteli torf veya kokopit bazlı genel saksı toprağı, yaklaşık %30 perlit veya pomza ile karıştırılmış hali
- Sardunya için hazır karışım: Torf, kompost, perlit ve az miktarda kaba kum içeren, sardunya veya geranyum için üretilmiş hazır karışım
- Yarı tınlı bahçe toprağı karışımı: Eşit miktarda iyi çürümüş kompost, kaba kum ve bahçe toprağı; yalnızca toprağın drenajı iyi olduğunda kullanın
- pH 6–7
Saksı değişimi
Pelargonium × hortorum (bahçe sardunyası) köklerini sıkı sarmayı sever ve fazla sulu toprakta kolayca çürür. Saksı deliği olan, kil veya iyi drene olan bir saksı kullanın.
- Ne sıklıkla: Her 1-2 yılda bir, köklerin saksı deliklerinden çıktığını gördüğünüzde
- Yeni saksı: Mevcut saksıdan yalnızca 2-4 cm daha geniş; fazla büyük saksı toprağın uzun süre nemli kalmasına ve kök çürüklüğüne yol açar
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz
Saksı nasıl değiştirilir
- Bitkiyi saksıdan dikkatlice çıkarın; sapından tutup saksıyı hafifçe sıkın veya kenarlarına vurun
- Kök topağındaki eski, kararmış, yumuşak veya kokan kökleri makasla temizleyin
- Kök topağının dış kısmındaki sıkışmış kökleri hafifçe gevşetin
- Yeni saksının dibine taze toprak koyun, bitkiyi ortalayın ve kök topağının üstü saksı kenarından yaklaşık 2 cm aşağıda kalacak şekilde yerleştirin
- Kenarları toprakla doldurun, hafifçe bastırın ve bitkinin etrafını yavaşça sulayın
- Fazla suyun dibinden akmasını bekleyin ve saksıyı parlak ama doğrudan güneş almayan bir yere koyun
Budama
Solmuş çiçekleri ve sararmış yaprakları düzenli olarak koparın. Ana bitkiyi yılda birkaç kez, özellikle ilkbaharda ve yaz ortasında hafifçe budayın.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz, Sonbahar
Nasıl budanır
- İlkbaharda, yeni büyüme başladığında dalların yaklaşık üçte birini kesin ve her kesimi bir yaprak düğümünün hemen üzerinden yapın.
- Yaz boyunca solmuş çiçek salkımlarını sapıyla birlikte koparın; bu, yeni çiçek üretimini sürdürür.
- Uzamış, çıplak veya çok ince sürgünleri ana gövdeye yakın bir yerden kesip atın.
- Sararmış ve kurumuş yaprakları diplerinden nazikçe çekin.
- Sonbaharda, sıcaklık düşmeye başladığında bitkiyi kışlatmadan önce hafifçe toparlayın ve hastalıklı dalları temizleyin.
- Her budamadan sonra bitkiyi birkaç gün dolaylı ışıkta tutun ve aşırı sulamadan kaçının.
Çoğaltma
Tip cuttings (Sıcak mevsimde çelikle üretim) · İlkbahar, Yaz
- Pelargonium × hortorum'un sağlıklı, çiçeksiz ve yaklaşık 8-10 cm uzunluğundaki sürgün uçlarını keskin bir bıçakla kesin.
- Alt yapraklarını çıkarın, en fazla iki üst yaprak bırakın.
- Kesim yerini birkaç saat havada kurumaya bırakın; bu, çürümeyi azaltır.
- Kesim ucunu az miktarda kök uyarıcı tozuna batırın (isteğe bağlı).
- Nemli, iyi drene olan saksı toprağına veya perlit-torf karışımına dikin ve hafifçe bastırın.
- Dolaylı ışık alan, 18-22 °C civarındaki bir yerde tutun; toprağı nemli ama sulanmış değil halde tutun.
- Yaklaşık 3-4 hafta içinde köklenme belirtisi görünür; bu noktadan sonra yavaşça güneşe alıştırın.
Yarı odunsu çelik (Ilıman dönemde ek yöntem) · Yaz, Sonbahar
- Olgunlaşmaya başlamış, biraz odunlaşmış dalları seçin; yumuşak ve çok taze dallar yerine bunları tercih edin.
- Yaklaşık 10 cm uzunluğunda parçalar kesin ve her birinde en az üç düğüm bulunsun.
- Alt yaprakları temizleyin ve kesimi düğümün hemen altından yapın.
- Kumlu-torflu karışıma dikin ve kabın üstünü şeffaf poşetle örtüp dolaylı ışıkta tutun.
- Havalandırmak için poşeti günde birkaç kez kısa süre açın.
- Köklenme yaklaşık 4-6 hafta sürer; yeni yaprak çıkınca yavaşça açık havaya alıştırın.
Çelikleri sıcak ama doğrudan öğle güneşinden uzak bir yerde tutun. Kökler oluştuktan sonra tek bir saksıya birkaç çelik birlikte dikerek daha dolgun bir bitki elde edebilirsiniz.
Hakkında Pelargonium × hortorum
Diğer adları: Saksı geranyumu, Bahçe geranyumu, Fesleğen geranyumu
- Bitki türü: herb, subshrub
- Yaşam süresi: perennial
- Yayılış alanı: Doğal yayılış alanı yoktur; melez bir bahçe kompleksidir. Ana ebeveynleri Güney Afrika kökenlidir.
- Olgun boyu: 30-60 cm
- Çiçeklenme zamanı: İlkbahar sonundan sonbahara kadar
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Hafif zehirli · İnsanlar: Hafif zehirli. ASPCA'ya göre Pelargonium cinsi kedi ve köpeklere için hafif zehirli kabul edilir. Yaprak ve gövdeye temas kusma, ishal ve cilt tahrişine yol açabilir; yenmesi mide rahatsızlığı yapar.
Sık görülen sorunlar
- Kök çürüklüğü: Fazla sulama ve kötü drenajda kökler çürür, yapraklar sararır ve bitki solar.
- Pelargonium pası: Yapraklarda sarımsı lekeler ve alt yüzeyde pas renkli püstüller oluşur.
- Botrytis (gri küf): Nemli havada çiçek ve yapraklarda gri, tüylü küf oluşur.
- Yaprak bitleri: Yeni sürgünlerde ve çiçek saplarında toplanarak özsuyu emer.
- Geranyum kelebeği tırtılı: Tırtıllar yaprakları ve çiçek tomurcuklarını yiyerek zarar verir.
Kullanım alanları
Başlıca süs bitkisi olarak balkon saksılarında, pencere kutularında, çiçek tarhlarında ve kenar bordürlerde kullanılır. Yaprakları hafif aromatik olabilir ve ticari çiçekçilikte dünya genelinde en çok satılan bitkilerden biridir.
Yenebilir mi?
Çiçek ve yapraklar genel olarak yenmez; bazı kaynaklar süs amaçlı kullanımı önerir. Yenmemesi önerilir.
Tarihçe ve efsaneler
Pelargonium cinsi 17. yüzyılın sonunda Avrupa'ya Güney Afrika'dan getirilmeye başlandı. 19. yüzyılda İngiltere ve Almanya'da yapılan melezlemeler, bugün bildiğimiz bahçe geranyumlarını ortaya çıkardı. Viktorya döneminde saksı bitkisi olarak büyük moda oldu.
Biliyor muydun?
Pelargonium cinsinin çiçekleri aslında beş taçyapraklı simetrik değildir; üstteki iki taçyaprak genellikle daha büyük ve farklı renklidir.
Sık sorulan sorular
Pelargonium × hortorum ne sıklıkla sulanmalı?
7 günde bir. Zonal sardunya (Pelargonium × hortorum) kök çürümesine karşı hassastır, bu yüzden toprağın üst kısmı kuruyana kadar bekleyip sonra iyice sulamak en güvenli yöntemdir. Saksıda drenaj deliği şarttır ve fazla suyun altta birikmesine izin verilmemelidir. Yaprakları ıslatmadan, toprağa doğrudan su vermek mantar hastalıklarını azaltır. Parmağınızı iki santimetre kadar toprağa sokun. Toprak kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp hafifliğine de bakabilirsiniz: kuru saksı belirgin şekilde hafif gelir.
Pelargonium × hortorum ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6 saat veya daha fazla doğrudan güneş). Zonal sardunya, çiçeklerini ve sağlıklı gelişimini en iyi güneş aldığında gösterir. Yeterli ışık almayan bitkiler uzayarak zayıf gövde oluşturur ve çiçek açmaz. Çok sıcak öğle güneşinde yapraklar hafif yanabilir, bu yüzden kısa bir gölge yararlı olabilir.
Pelargonium × hortorum hangi sıcaklığı sever?
15–24 °C. Sardunya, don ve soğuğa karşı hassas bir çiçektir. Gündüzleri 15 ile 24 °C arasında, geceleri ise 10 °C üzerinde tutulduğunda en iyi çiçeklenir. Gece sıcaklığı 10 °C'nin altına düşmeye başladığında ya içeri alınmalı ya da korunmalıdır. Aşırı sıcakta çiçeklenme durur ve yapraklar solar.
Pelargonium × hortorum kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için hafif zehirlidir. ASPCA'ya göre Pelargonium cinsi kedi ve köpeklere için hafif zehirli kabul edilir. Yaprak ve gövdeye temas kusma, ishal ve cilt tahrişine yol açabilir; yenmesi mide rahatsızlığı yapar.
Pelargonium × hortorum bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Kök çürüklüğü: Fazla sulama ve kötü drenajda kökler çürür, yapraklar sararır ve bitki solar. Pelargonium pası: Yapraklarda sarımsı lekeler ve alt yüzeyde pas renkli püstüller oluşur. Botrytis (gri küf): Nemli havada çiçek ve yapraklarda gri, tüylü küf oluşur. Yaprak bitleri: Yeni sürgünlerde ve çiçek saplarında toplanarak özsuyu emer. Geranyum kelebeği tırtılı: Tırtıllar yaprakları ve çiçek tomurcuklarını yiyerek zarar verir.
Pelargonium × hortorum ne zaman saksı değiştirmeli?
Her 1-2 yılda bir, köklerin saksı deliklerinden çıktığını gördüğünüzde. Pelargonium × hortorum (bahçe sardunyası) köklerini sıkı sarmayı sever ve fazla sulu toprakta kolayca çürür. Saksı deliği olan, kil veya iyi drene olan bir saksı kullanın.
Pelargonium × hortorum nasıl çoğaltılır?
Tip cuttings (Sıcak mevsimde çelikle üretim), Yarı odunsu çelik (Ilıman dönemde ek yöntem). Pelargonium × hortorum'un sağlıklı, çiçeksiz ve yaklaşık 8-10 cm uzunluğundaki sürgün uçlarını keskin bir bıçakla kesin. Alt yapraklarını çıkarın, en fazla iki üst yaprak bırakın. Kesim yerini birkaç saat havada kurumaya bırakın; bu, çürümeyi azaltır. Kesim ucunu az miktarda kök uyarıcı tozuna batırın (isteğe bağlı). Nemli, iyi drene olan saksı toprağına veya perlit-torf karışımına dikin ve hafifçe bastırın. Dolaylı ışık alan, 18-22 °C civarındaki bir yerde tutun; toprağı nemli ama sulanmış değil halde tutun. Yaklaşık 3-4 hafta içinde köklenme belirtisi görünür; bu noktadan sonra yavaşça güneşe alıştırın.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.