Maruçya bakımı nasıl yapılır
Sulama
Maruçya (Passiflora edulis) kök çürümesine karşı hassastır, bu yüzden sulamada en önemli kural toprağın tamamen kurumasını beklemek ama uzun süre kuruyup çatlamasına izin vermemektir. Saksıda yetiştirirken drenajlı toprak ve delikli saksı şarttır. Kışın sulamayı belirgin şekilde azaltın, yaprakların ve toprağın nemini takip edin.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 3-4 cm sokun. Toprak kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıyı da kaldırıp tartın: çok hafifse toprak kurumuş demektir. Yaprakların hafifçe sarkması susuzluk belirtisi olabilir, ama aşırı sulamada da benzer görünebilir, bu yüzden toprağı kontrol edin.
Maruçya köklerini sürekli ıslak toprakta bırakmayın. Sulamadan sonra saksı altındaki fazla suyu on dakika içinde boşaltın.
Aşırı sulama
Maruçya, oksijensiz ve sürekli ıslak toprakta köklerini kaybeder. Bu tür bitkiler kök boğulmasına ve mantar hastalıklarına karşı çok duyarlıdır, bu yüzden aşırı su ilk bakışta susuzluğa benzeyen ciddi sorunlara yol açar.
Belirtiler: Yapraklar sararır, alt yapraklar dökülür, gövde yumuşar ve kararır, toprakta küf veya kötü koku görülebilir.
Çözümler: Sulamayı hemen durdurun. Bitkiyi saksıdan çıkarıp çürük kökleri temiz bir makasla kesin. Taze, drenajı iyi bir toprağa alın ve birkaç hafta boyunca daha az sulayın.
Yetersiz sulama
Maruçya büyük yapraklı ve hızlı büyüyen bir sarmaşıktır, bu yüzden sıcak aylarda çok su tüketir. Kuraklık yapraklardaki suyu hızla azaltır ve çiçek ile meyve oluşumunu engeller.
Belirtiler: Yapraklar kuruyup kenarlarından kahverengileşir, sarkar, uçlar kıvrılır, çiçek tomurcukları dökülür.
Çözümler: Toprağın derinlemesine ıslanmasını sağlayacak şekilde sulayın. Saksı çok kuruduysa kaba bir kapta su içine koyarak kısa süre nemlendirin. Sulamadan sonra birkaç gün içinde yaprakların toparlanıp toparlanmadığını izleyin.
Güneş ışığı
Maruçya güneş ışığını seven bir bitkidir. Çiçek ve meyve vermesi için bol ışık gerekir. Yarı gölgeye dayanabilir ama bu durumda çiçeklenme ve meyve verimi belirgin şekilde düşer.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Kapalı ortamda güney cepheli pencere kenarı en iyisidir. Işık yetersizse bitki büyüme lambası ile günde 12-14 saat aydınlatılabilir. Lamba bitkiden yaklaşık 30-40 cm uzakta tutulmalıdır.
Yetersiz ışık
Maruçya ışık ihtiyacı yüksek bir tropikal sarmaşıktır. Yetersiz ışıkta fotosentez zayıflar, bitki uzayıp inceleşir ve çiçek açmaz.
Belirtiler: Gövdeler uzayıp inceleşir, yapraklar küçülür ve soluk yeşile döner, çiçek ve meyve oluşmaz.
Çözümler: Bitkiyi mümkün olan en güneşli pencereye taşıyın. Gerekirse büyüme lambası kullanın. Yaz aylarında kademeli olarak dışarıda güneşe alıştırın.
Fazla güneş
Maruçya güneşi sevse de, öğle saatlerinin çok yoğun ve sıcak güneşinde yapraklarını koruyamayabilir. Ani güneş değişimi yaprakta yanıklara yol açabilir.
Belirtiler: Yapraklarda beyaz veya kahverengi kuru lekeler, solgunluk, kenarlarda kıvrılma ve kuruma görülür.
Çözümler: Yeni alınan bitkiyi birkaç gün yarı gölgede tutup kademeli olarak güneşe alıştırın. Yaz öğle saatlerinde çok sıcak olan camın arkasında bitkiyi biraz uzaklaştırın veya hafif gölgelendirin. Yanmış yaprakları temizleyin.
Sıcaklık
Maruçya (Passiflora edulis) sıcak ve güneşli iklimlerin tropikal bir asmasıdır. Sıcaklık 15 °C'nin altına düştüğünde büyüme yavaşlar, 5 °C civarında yapraklar zarar görür ve donma bitkiyi öldürür. Ideal aralık 20-30 °C'dir. Ilıman bölgelerde yetiştirirken bitkiyi don riskinin geçtiği bahardan sonra dışarı alın ve sonbaharda sıcaklık düşmeden içeri alın.
- İdeal: 20–30 °C
- Dayanır: 2–35 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 10-12
Gübreleme
Maruçya hızlı büyüyen ve çok meyve veren bir bitkidir, bu nedenle besin ihtiyacı yüksektir. Özellikle potasyum meyve kalitesini ve tutumunu doğrudan etkiler. Azotu fazla vermek yaprak büyümesini artırır ama meyve verimini düşürür.
- Yavaş salınımlı gübre: İlkbaharda yılda bir kez, yeni sürgünler çıkmaya başladığında uygulayın. Kışın bitki dinlenirken yavaş salınımlı gübre kullanmayın.
- Yüksek potasyumlu sıvı bitki gübresi (örneğin 10-10-20), Dengeli NPK içeren genel amaçlı sıvı gübre (örneğin 20-20-20), yalnızca ilk büyüme döneminde, Potasyum sülfat, meyve tutumunu desteklemek için, Olgunlaşmış kompost veya solucan gübresi, Magnezyum sülfat (Epsom tuzu), yapraklar sararırsa
Toprak
Maruçya, suyun birikmesine karşı çok hassastır; kökleri oksijen ister. Toprağın hem besin açısından zengin hem de hızla süzgeçten geçen yapıda olması gerekir. Ağır, sıkışmış veya sürekli ıslak topraklar kök çürümesine yol açar.
- Hafif, drenajı iyi tırmanıcı karışımı: %40 kaliteli bahçe veya saksı toprağı, %30 perlit veya pomza, %20 kompost veya yaprak küfü, %10 kaba kum veya ince kabuk malzemesi
- Organik zengin bahçe toprağı: Yerinde toprağın yarısı, yarısı olgunlaşmış kompost ve iyi çürümüş ahır gübresi karıştırılmış; ağır kil içeriyorsa kaba kum ile hafifletilmiş
- pH 5.5–7
Saksı değişimi
Passiflora edulis (maruçya) hızlı büyüyen, güçlü kökleri olan bir tırmanıcıdır. Kökleri hassastır, bu yüzden büyük bir saksıya geçirmek yerine kademeli büyütmek ve kök topağını mümkün olduğunca bozmadan taşımak önemlidir.
- Ne sıklıkla: Her 1-2 yılda bir, köklerin saksı deliklerinden çıktığını gördüğünüzde
- Yeni saksı: Mevcut saksıdan 2-5 cm daha geniş, derin ve dibinde drenaj deliği olan bir saksı; genç bitkiler için 25-30 cm, olgun bitkiler için 40-50 cm çapında saksılar uygundur
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz
Saksı nasıl değiştirilir
- Bitkiyi eski saksısından dikkatlice çıkarın; saksı kenarlarına hafifçe vurarak gevşetin, gövdeden çekmeyin
- Kök topağını nazikçe elinizle açın; sıkışmış ve dolanmış kökleri ayırın, çürük veya kahverengi-siyah kökleri temiz bir makasla kesin
- Bitkiyi yeni saksının ortasına yerleştirin; kök topağının üst kısmı saksı kenarından yaklaşık 2-3 cm aşağıda kalsın
- Boşlukları taze toprakla doldurun ve kökleri hafifçe bastırarak hava ceplerini azaltın
- Bitkinin çevresine bol su verin, fazla suyun drenaj deliklerinden çıkmasını bekleyin
- Gövdeyi desteğe bağlayın; tırmanıcı olduğu için sarılmaya yardımcı olacak şekilde yönlendirin
Budama
Maruçya çiçeklerini ve meyvelerini genellikle yeni büyüyen sürgünler üzerinde verir. Bu nedenle ilkbaharda düzenli budama, bitkinin verimli kalmasını sağlar. Ölü, hastalıklı ve birbirini kesen dalları her zaman temizleyin.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz
Nasıl budanır
- Kış sonunda, yeni sürgünler başlamadan önce ölü, kuru ve hasarlı dalları temel noktadan kesip uzaklaştırın.
- Ana gövdeden çıkan ve birbirine çok yakın ya da birbirini kesen dalları seçerek zayıf olanları çıkarın.
- Ana dalların uç kısmını, yaklaşık 2-3 düğüm bırakarak kesin; bu, yan dal oluşumunu teşvik eder.
- Yan dallardan çıkan ve fazla uzayan sürgünleri, kendi uzunluklarının yarısı kadar kısaltın.
- Bitkinin merkezinde hava ve ışık geçişine izin verecek kadar boşluk bırakın.
- Yaz aylarında uzayan ve destek telinden taşan sürgünleri hafifçe kısaltarak bitkinin düzenli kalmasını sağlayın.
- Budama sonrası bitkiyi bol güneşli bir yere koyun ve su ihtiyacını takip edin, ama aşırı sulamadan kaçının.
Çoğaltma
Tohumdan üretim · İlkbahar
- Maruçya (Passiflora edulis) meyvesinin olgun ve sağlıklı bir bitkiden alınmış tohumlarını seçin.
- Meyvenin içindeki tohumları jelatinli kılıfından ayırın ve bir kağıt havlu üzerinde 1-2 gün kurutun.
- Tohumları 24 saat ılık suda bekletin; bu, çimlenmeyi hızlandırır.
- Tohumları nemli torf ve perlit karışımına yaklaşık 0,5 cm derinliğe ekin.
- Saksıyı 20-25°C sıcaklıkta, doğrudan güneş almayan parlak bir yerde tutun ve toprağı nemli ama su birikmeyecek kadar sulu tutun.
- Tohumlar genellikle 2-4 hafta içinde çimlenir. Fidelerin 2-3 gerçek yaprağı olunca ayrı saksılara alın.
Yarı odunsu çelikle çoğaltma · Yaz
- Bitkinin yarı odunsu, sağlıklı ve hastalık belirtisi göstermeyen bir sürgününden 15-20 cm uzunluğunda çelik kesin.
- Çeliğin alt kısmındaki yaprakları temizleyin ve en az 2-3 düğüm bırakın.
- Alt ucu isteğe bağlı olarak köklendirme hormonuna batırın.
- Çeliği perlit veya kum ağırlıklı nemli bir karışıma dikin.
- Saksıyı şeffaf bir poşetle örterek nem oranını yüksek tutun, ama poşeti her gün kısa süreliğine açarak havalandırın.
- Yaklaşık 3-6 hafta içinde kök oluşumu başlar. Köklü çelikleri daha büyük saksıya nakledin.
Hava katmanı · Yaz
- Ana bitkinin olgun ve odunlaşmaya başlamış bir sürgününü seçin.
- Seçilen sürgünde yaklaşık 2-3 cm genişliğinde bir halka şeklinde kabuğu dikkatlice soyun.
- Soyulan kısmı nemli sphagnum yosunu ile sarın ve üzerini plastik folyo ile kapatıp bağlayın.
- Yosunun sürekli nemli kalmasını sağlayın.
- Yaklaşık 4-8 hafta sonra folyonun içinde kökler görülür. Kökler yeterince geliştiğinde sürgünü ana bitkiden kesin ve yeni saksıya dikin.
Maruçya tohumdan üretildiğinde meyve kalitesi ana bitkiden farklılaşabilir; ana bitkinin özelliklerini kesin olarak korumak istiyorsanız çelik veya hava katmanı tercih edin. Genç bitkileri 10°C altındaki soğuktan koruyun, çünkü Passiflora edulis don hassasiyeti yüksek bir türdür.
Hakkında Maruçya
Diğer adları: Mor çarkıfelek, Maracuyá, Passion fruit, Mor maracuya
- Bitki türü: tırmanıcı, asma benzeri sarılıcı
- Yaşam süresi: çok yıllık
- Yayılış alanı: Güney Brezilya, Paraguay ve kuzeydoğu Arjantin'e özgüdür.
- Olgun boyu: 5-10 m
- Çiçeklenme zamanı: İlkbahar sonu ile sonbahar arası
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Güvenli · İnsanlar: Hafif zehirli. Olgunlaşmamış yeşil meyveler, yapraklar ve tohumlar insanlarda ve evcil hayvanlarda mide rahatsızlığına yol açabilir. Olgun mor meyvenin etli kısmı genellikle güvenlidir; yine de yeşil kısımlar tüketilmemelidir. ASPCA kedi ve köpekler için zehirli olarak listelemez.
Sık görülen sorunlar
- Fusarium solgunluğu: Toprak kaynaklı mantar kökleri ve damar dokusunu bozar; yapraklar solar ve bitki ölür. Dayanıklı anaçlı fidanlar kullanın.
- Su birikmesi ve kök çürüğü: Aşırı sulama veya kötü drenaj kök çürümesine neden olur. Drenajlı toprak ve sulamayı ayarlayın.
- Pasiflora yaprak bitleri ve kırmızı örümcekler: Sıcak ve kuru koşullarda yaprak altlarında kolonileşir. Yaprakları düzenli kontrol edin ve sabunlu su uygulayın.
- Viral mozaik hastalığı: Yaprakta sarı benekler ve kıvrılma yapar; virüs bulaşmış bitkiler genellikle kurtarılamaz.
Kullanım alanları
Meyvesi taze tüketilir, meyve suyu, nektar, sorbe ve reçel yapımında kullanılır. Süs bitkisi olarak çit, pergola ve kapı kemerlerinde yetiştirilir; ayrıca Güney Amerika'da geleneksel olarak yaprakları sakinleştirici çay olarak kullanılmıştır.
Yenebilir mi?
Olgun mor meyvenin jöle benzeri etli kısmı (tohumlarla birlikte) yenir. Kabuk ve yeşil meyve yenmez.
Tarihçe ve efsaneler
Brezilya yerlileri bitkiyi yemek ve tıbbi amaçlarla kullanmıştır. Avrupalı misyonerler 16. yüzyılda çiçeğin yapısını Mesih'in çarmıha gerilişinin simgeleri olarak yorumlamış, bu yorum bitkiye 'passiflora' adını kazandırmıştır.
Biliyor muydun?
Bitkinin çiçeklerindeki karmaşık tacımsı yapı, Hristiyan geleneğinde İsa'nın çarmıha gerilişinin sembollerini taşıdığı düşüncesiyle 'çarmıh çiçeği' adıyla anılmıştır.
Sık sorulan sorular
Maruçya ne sıklıkla sulanmalı?
3 günde bir. Maruçya (Passiflora edulis) kök çürümesine karşı hassastır, bu yüzden sulamada en önemli kural toprağın tamamen kurumasını beklemek ama uzun süre kuruyup çatlamasına izin vermemektir. Saksıda yetiştirirken drenajlı toprak ve delikli saksı şarttır. Kışın sulamayı belirgin şekilde azaltın, yaprakların ve toprağın nemini takip edin. Parmağınızı toprağa 3-4 cm sokun. Toprak kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıyı da kaldırıp tartın: çok hafifse toprak kurumuş demektir. Yaprakların hafifçe sarkması susuzluk belirtisi olabilir, ama aşırı sulamada da benzer görünebilir, bu yüzden toprağı kontrol edin.
Maruçya ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6-8 saat doğrudan güneş). Maruçya güneş ışığını seven bir bitkidir. Çiçek ve meyve vermesi için bol ışık gerekir. Yarı gölgeye dayanabilir ama bu durumda çiçeklenme ve meyve verimi belirgin şekilde düşer.
Maruçya hangi sıcaklığı sever?
20–30 °C. Maruçya (Passiflora edulis) sıcak ve güneşli iklimlerin tropikal bir asmasıdır. Sıcaklık 15 °C'nin altına düştüğünde büyüme yavaşlar, 5 °C civarında yapraklar zarar görür ve donma bitkiyi öldürür. Ideal aralık 20-30 °C'dir. Ilıman bölgelerde yetiştirirken bitkiyi don riskinin geçtiği bahardan sonra dışarı alın ve sonbaharda sıcaklık düşmeden içeri alın.
Maruçya kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için güvenlidir. Olgunlaşmamış yeşil meyveler, yapraklar ve tohumlar insanlarda ve evcil hayvanlarda mide rahatsızlığına yol açabilir. Olgun mor meyvenin etli kısmı genellikle güvenlidir; yine de yeşil kısımlar tüketilmemelidir. ASPCA kedi ve köpekler için zehirli olarak listelemez.
Maruçya bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Fusarium solgunluğu: Toprak kaynaklı mantar kökleri ve damar dokusunu bozar; yapraklar solar ve bitki ölür. Dayanıklı anaçlı fidanlar kullanın. Su birikmesi ve kök çürüğü: Aşırı sulama veya kötü drenaj kök çürümesine neden olur. Drenajlı toprak ve sulamayı ayarlayın. Pasiflora yaprak bitleri ve kırmızı örümcekler: Sıcak ve kuru koşullarda yaprak altlarında kolonileşir. Yaprakları düzenli kontrol edin ve sabunlu su uygulayın. Viral mozaik hastalığı: Yaprakta sarı benekler ve kıvrılma yapar; virüs bulaşmış bitkiler genellikle kurtarılamaz.
Maruçya ne zaman saksı değiştirmeli?
Her 1-2 yılda bir, köklerin saksı deliklerinden çıktığını gördüğünüzde. Passiflora edulis (maruçya) hızlı büyüyen, güçlü kökleri olan bir tırmanıcıdır. Kökleri hassastır, bu yüzden büyük bir saksıya geçirmek yerine kademeli büyütmek ve kök topağını mümkün olduğunca bozmadan taşımak önemlidir.
Maruçya nasıl çoğaltılır?
Tohumdan üretim, Yarı odunsu çelikle çoğaltma, Hava katmanı. Maruçya (Passiflora edulis) meyvesinin olgun ve sağlıklı bir bitkiden alınmış tohumlarını seçin. Meyvenin içindeki tohumları jelatinli kılıfından ayırın ve bir kağıt havlu üzerinde 1-2 gün kurutun. Tohumları 24 saat ılık suda bekletin; bu, çimlenmeyi hızlandırır. Tohumları nemli torf ve perlit karışımına yaklaşık 0,5 cm derinliğe ekin. Saksıyı 20-25°C sıcaklıkta, doğrudan güneş almayan parlak bir yerde tutun ve toprağı nemli ama su birikmeyecek kadar sulu tutun. Tohumlar genellikle 2-4 hafta içinde çimlenir. Fidelerin 2-3 gerçek yaprağı olunca ayrı saksılara alın.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.