Marul bakımı nasıl yapılır
Sulama
Marul (Lactuca sativa) yaprak olduğu için sürekli nemli ama suda bekletilmemiş toprak ister. Kök bölgesi hafifçe nemli kalmalı, yapraklar ise gevrek ve dik durmalıdır. Sulamayı sabah erken saatlerde, toprağa yapılacak şekilde yapın; yaprakların üstü gece uzun süre ıslak kalırsa mantar hastalıkları artar. Sıcak yaz günlerinde marul hızla su kaybeder ve acı tadı oluşmadan önce düzenli su ister. Saksıda yetiştirilen marulda drenaj deliği şarttır.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 2 cm kadar sokun. Üst kısım kuruysa ve alt kısım da hafifçe kuru hissediliyorsa sulayın. Yaprakların sarkık ve yumuşak olması susuzluk, toprağın ıslak ve kokulu olması ise fazla su işaretidir. Saksıyı kaldırıp ağırlığına bakmak da pratik bir yöntemdir: hafifse su zamanı gelmiştir.
Marulu bir kerede çok su vermek yerine her seferinde az ve düzenli sulayın. Yetişkin marul bitkilerinde toprağın yüzeyinden çok kök bölgesine su vermek daha etkilidir.
Aşırı sulama
Marul yaprakları büyük ve su içeriği yüksek olduğu için fazla suya karşı hassastır. Kökler sürekli ıslak toprakta oksijen alamaz ve çürüyebilir. Bu durum özellikle serin ve gölgeli havalarda daha sık görülür.
Belirtiler: Alt yapraklarda sararma, yaprak uçlarında sulu ve yumuşak lekeler, kötü kokulu toprak, gövde dibinde çürüme ve sinek larvalarının görülmesi başlıca belirtilerdir.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve toprağın üst kısmının kurumasını bekleyin. Saksıdaki drenajı kontrol edin, gerekirse çürük kökleri temizleyip toprağı değiştirin. Bahçede ise sıra arasına toprak havalandırma yapın ve fazla suyun birikmesini engelleyin.
Yetersiz sulama
Marul yüzeysel köklü bir sebzedir ve kökleri kuru toprağa dayanamaz. Su eksikliğinde bitki kendini korumak için yapraklarını sertleştirir ve acı madde üretmeye başlar. Yaz sıcağında bu etki çok hızlı ortaya çıkar.
Belirtiler: Yaprakların sarkması, kenarlarının kahverengileşip kurumaya başlaması, gelişimin durması ve yaprakların acı veya sert bir tat alması belirtileridir. Bitki erken çiçeklenmeye (boylanmaya) da başlayabilir.
Çözümler: Toprağı derinlemesine ve yavaşça sulayın, su toprağa emilsin diye birkaç kez tekrarlayın. Sıcak günlerde gölgeleme yaparak buharlaşmayı azaltın. Malçlama ile toprak nemini koruyun.
Güneş ışığı
Marul serin havayı sever ve güneş ışığını iyi kullanır, ancak yaz sıcaklarında aşırı güneşten yapraklarını korumak ister. Yeterli ışık almayan marul uzar, ince ve soluk yapraklar üretir. Sıcak dönemde öğleden sonraki sert güneşten hafif gölgeleme yapmak yaprakların acılaşmasını ve erken çiçeklenmeyi engeller.
- İdeal: Tam güneş · günde 6-8 saat güneş ışığı, özellikle serin mevsimlerde
- Dayanır: Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: İç mekânda yetiştirirken güneş alan bir pencere yeterli olmazsa bitkinin 15-20 cm üzerine bitki yetiştirme LED lambası yerleştirin. Lambayı günde 12-14 saat açık tutun ve gün boyunca yaklaşık 14-16 saat ışık vererek yapraklanmayı destekleyin.
Yetersiz ışık
Marul yapraklarını hızlı ve geniş üretmek için güçlü ışığa ihtiyaç duyar. Yetersiz ışıkta fotosentez zayıflar ve bitki besin depolayamaz. Bu nedenle yapraklar küçük kalır ve bitki zayıf görünür.
Belirtiler: Bitkinin uzayıp ince bir gövde oluşturması, yaprakların açık yeşil veya soluk renkte olması, aralarındaki mesafenin artması ve baş oluşturamamasıdır.
Çözümler: Saksıyı daha güneşli bir pencereye taşıyın veya bitkiyi açık havaya çıkarın. Yakın çevredeki büyük nesneleri kaldırarak ışığın bitkiye ulaşmasını sağlayın. İç mekânda bitki lambası kullanın.
Fazla güneş
Marul serin koşullarda yetişen bir sebzedir ve aşırı sıcak ile sert güneş ışığı yapraklarına zarar verir. Yoğun güneş, yaprakların su kaybetmesine ve kuruyup yanmasına yol açar. Bu durum özellikle yaz aylarında ve kumlu topraklarda daha belirgindir.
Belirtiler: Yaprakların beyazımsı veya kahverengi lekelerle yanması, kenarların kıvrılıp kuruması, yaprakların sertleşmesi ve bitkinin erken çiçeklenmeye başlamasıdır.
Çözümler: Öğle saatlerinde gölgelik, file veya geçici bir örtü kullanın. Saksıyı daha serin bir yere taşıyın ve sulamayı artırarak bitkinin su kaybını dengeleyin. Bahçede sıraların arasını malçlayarak toprağın ısınmasını azaltın.
Sıcaklık
Marul (Lactuca sativa) is a cool-season leafy crop. It grows best between 10 and 22 °C, and it bolts (runs to seed and turns bitter) quickly once temperatures stay above about 24 °C. Sow in early spring or late summer for the sweetest, most tender leaves.
- İdeal: 10–22 °C
- Dayanır: -4–30 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 3-9
Gübreleme
Marul yaprak için yetiştirilir, bu yüzden azot onun en önemli besinidir. Ancak aşırı azot nitrat birikimine yol açabilir; bu nedenle dengeli ve ölçülü besleme yapın. Toprağın verimli ve nemli olması, yapraklarda yumuşak ve tatlı bir doku sağlar.
- Yavaş salınımlı gübre: Mix a balanced slow-release granular fertilizer into the soil once before planting, in early spring. Repeat only for long-season plantings, and not needed in short container crops.
- Dengeli sıvı sebze gübresi (örneğin 10-10-10 veya 14-14-14), Azot ağırlıklı yaprak gübresi, yaprak gelişimi için, Olgunlaştmmış kompost veya solucan gübresi, Yavaş salınımlı granül sebze gübresi
Toprak
Marul hem nemli hem de iyi havalanan toprağı sever. Su birikintisi kökleri çürütür, kuru ve kumlu toprak ise yaprakların acılaşmasına ve erken çiçeklenmeye yol açar. Bol organik madde, marulun yumuşak ve sürekli büyüyen yapraklar üretmesi için en önemli şarttır.
- Verimli bahçe toprağı karışımı: Bahçe toprağı, olgunlaşmış kompost ve perlit veya kum karışımı, oran olarak 2:1:1
- Sebze yetiştirme harcı: Torf veya hindistan cevizi lifi, kompost ve perlit içeren dengeli sebze harcı
- Yüksek organik madde içeren saksı karışımı: Kaliteli saksı toprağı, %20-30 olgun kompost ve az miktarda tane kireç
- pH 6–7
Saksı değişimi
Marul kök sistemi sığdır ve sıcağa hassastır. Fideler 4-6 gerçek yaprak çıkardığında, kökleri bozmadan nazikçe aktarın. Kökler sıkışırsa bitki erken çiçeklenir ve yaprakları acılaşır.
- Ne sıklıkla: Marul bir yıllık bitkidir, bu yüzden yeniden saksıya alma genellikle bir kez yapılır: fideyi tohum tepsisinden kalıcı saksıya veya bahçe yatağına aktarırsınız.
- Yeni saksı: Yetişkin bir Lactuca sativa için en az 20-25 cm çapında ve 15-20 cm derinliğinde, alt kısmında drenaj deliği olan bir saksı idealdir. Başlık oluşturan çeşitler için bitki başına en az 25 cm aralık bırakın.
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz, Sonbahar
Saksı nasıl değiştirilir
- Fideyi kökünden tutmadan, tepsinin altından avuç içiyle destekleyerek çıkarın
- Kök topağını hafifçe gevşetin, ama kökleri koparmayın
- Yeni çukuru kök topağından biraz daha geniş ve aynı derinlikte açın
- Fideyi çukura yerleştirin, toprak seviyesi fidenin önceki seviyesiyle aynı olsun
- Kökleri toprakla çevreleyin ve hafifçe bastırarak boşlukları kapatın
- Fidenin çevresine bol ama yumuşak su verin
- Fideyi ilk haftada doğrudan öğle güneşinden koruyun
Budama
Marul bir budama bitkisi değildir; amaç ağaç gibi dal şekillendirmek değil, dış yaprakları seçici olarak toplayarak bitkiyi verimli tutmaktır. Bitkinin kalbindeki genç yaprakları kesmeyin, çünkü bu büyümeyi durdurur.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz, Sonbahar
Nasıl budanır
- Dıştaki en büyük, en olgun yaprakları tespit edin; bunlar bitkinin dış çemberindeki yapraklardır.
- Yaprağı sapının tabanından keskin bir makasla veya elinizle kesin, merkezdeki küçük yaprakları zedelemeyin.
- Her bitkiden aynı anda yaprakların yarısından fazlasını almayın; bitkinin fotosentez yapabilmesi için yeterli yaprak bırakın.
- Sararmış ya da çürümüş yaprakları toprak seviyesinde temizleyip bahçeden uzaklaştırın.
- Bitki çiçek sapı çıkarmaya başladığında (boylanma), sap ucunu keserek acılaşmayı yavaşlatmaya çalışın; ancak tamamen çiçeklenmiş bitkiler için en iyi seçenek sökmektir.
Çoğaltma
Tohumdan ekim (Lactuca sativa tohumu) · İlkbahar, Sonbahar
- Marul tohumunu ilkbaharda don riski geçtikten sonra veya sonbaharda serin havalarda doğrudan toprağa ekin.
- Tohumları yaklaşık 0,5 cm derinliğe, birbirinden 20-25 cm aralıkla bastırarak yerleştirin; çok derine ekmeyin çünkü tohumlar ışıkla çimlenmeye yardımcı olur.
- Toprağı hafifçe nemli tutun; çimlenme genellikle 2-7 gün içinde başlar.
- Fide birkaç yaprak verdiğinde en güçsüz olanları çıkararak bitkileri 15-20 cm aralıkla seyreltin.
Fide yetiştirme ve dikim · İlkbahar, Sonbahar
- Tohumları saksı veya fide tepsisinde 4-6 hafta önce, yaklaşık 1 cm derinliğe ekin.
- Fideleri ortalama 15-20°C sıcaklıkta, bol ışık alan bir yerde tutun; marul sıcak havada kolayca çiçeklenebileceği için 25°C üzerindeki sıcaklıklardan kaçının.
- Fideler 4-5 gerçek yaprak verdiğinde ve don tehlikesi geçtiğinde bahçeye dikin.
- Dikimden sonra bitkilerin dibini sulayın ve bir hafta boyunca gölgeleyerek şoku azaltın.
Marul ekimini ardışık olarak her 2-3 haftada bir tekrarlayın; böylece sürekli taze yaprak elde edersiniz. Yaz aylarında sıcak ve uzun günlerde tohumlar çimlenmekte zorlanabileceği için bu dönemde ekimi gölgeli bir yerde yapmak veya toprağı serin tutmak faydalıdır.
Hakkında Marul
Diğer adları: Bahçe marulu, Salata marulu, Yaprak marul
- Bitki türü: sebze, yıllık otsu bitki
- Yaşam süresi: Tek yıllık (annual); genellikle bir sezonda tamamlanır.
- Yayılış alanı: Doğal yayılış alanı Akdeniz havzası ve Yakın Doğu'dur; Lactuca serriola'dan evcilleştirildiği düşünülmektedir.
- Olgun boyu: 15-30 cm (yaprak rozeti); çiçek sapı ile 1 m'ye kadar
- Çiçeklenme zamanı: Yaz sonu
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Güvenli · İnsanlar: Güvenli. ASPCA'ya göre marul evcil hayvanlar ve çocuklar için zehirli değildir. Yenilebilir bir sebzedir; ancak bazı kedi ve köpekler sindirim rahatsızlığı yaşayabilir.
Sık görülen sorunlar
- Erken çiçeklenme (boltlaşma): Sıcak havada bitki çiçek sapı oluşturur ve yapraklar acılaşıp sertleşir.
- Yaprak yanıklığı: Aşırı güneş ve yüksek sıcaklıkta yaprak kenarları kurur.
- Yaprak bitleri: Yaprakların altında kolonileşerek bitkiyi zayıflatır.
- Gövde çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenaj kök ve kök boğazı çürümesine yol açar.
- Salyangoz ve kabuklu böcekler: Genç yaprakları yiyerek delikler açar.
Kullanım alanları
Ağırlıklı olarak salata ve sandviç malzemesi olarak tüketilir; ayrıca dünya genelinde en yaygın yetiştirilen yaprak sebzelerinden biridir. Bazı geleneksel kullanımlarda sakinleştirici bitki olarak da anılmıştır, ancak bu etkisi kanıtlanmış değildir.
Yenebilir mi?
Yapraklar, sap ve taze çiğ tüketilir. Yapraklar salatalarda, sandviçlerde ve pişirilmiş yemeklerde kullanılır.
Tarihçe ve efsaneler
Marulun yetiştirilmesi Mısır'da en az 4500 yıl öncesine uzanır; eski Mısırlılar onu tanrı Min'in kutsal bitkisi olarak görürdü ve tohumlarından yağ çıkarırdı. Yunan ve Roma kaynaklarında da yaygın bir sebze olarak yer alır.
Biliyor muydun?
Marulun beyaz sütsü özsuyu, eskiden uyku verici özelliği olduğuna inanılan lactucarium maddesini içerir; bu yüzden Latince adı süt anlamına gelen lac kelimesinden gelir.
Sık sorulan sorular
Marul ne sıklıkla sulanmalı?
2 günde bir. Marul (Lactuca sativa) yaprak olduğu için sürekli nemli ama suda bekletilmemiş toprak ister. Kök bölgesi hafifçe nemli kalmalı, yapraklar ise gevrek ve dik durmalıdır. Sulamayı sabah erken saatlerde, toprağa yapılacak şekilde yapın; yaprakların üstü gece uzun süre ıslak kalırsa mantar hastalıkları artar. Sıcak yaz günlerinde marul hızla su kaybeder ve acı tadı oluşmadan önce düzenli su ister. Saksıda yetiştirilen marulda drenaj deliği şarttır. Parmağınızı toprağa 2 cm kadar sokun. Üst kısım kuruysa ve alt kısım da hafifçe kuru hissediliyorsa sulayın. Yaprakların sarkık ve yumuşak olması susuzluk, toprağın ıslak ve kokulu olması ise fazla su işaretidir. Saksıyı kaldırıp ağırlığına bakmak da pratik bir yöntemdir: hafifse su zamanı gelmiştir.
Marul ne kadar ışık ister?
Tam güneş (günde 6-8 saat güneş ışığı, özellikle serin mevsimlerde). Marul serin havayı sever ve güneş ışığını iyi kullanır, ancak yaz sıcaklarında aşırı güneşten yapraklarını korumak ister. Yeterli ışık almayan marul uzar, ince ve soluk yapraklar üretir. Sıcak dönemde öğleden sonraki sert güneşten hafif gölgeleme yapmak yaprakların acılaşmasını ve erken çiçeklenmeyi engeller.
Marul hangi sıcaklığı sever?
10–22 °C. Marul (Lactuca sativa) is a cool-season leafy crop. It grows best between 10 and 22 °C, and it bolts (runs to seed and turns bitter) quickly once temperatures stay above about 24 °C. Sow in early spring or late summer for the sweetest, most tender leaves.
Marul kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için güvenlidir. ASPCA'ya göre marul evcil hayvanlar ve çocuklar için zehirli değildir. Yenilebilir bir sebzedir; ancak bazı kedi ve köpekler sindirim rahatsızlığı yaşayabilir.
Marul bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Erken çiçeklenme (boltlaşma): Sıcak havada bitki çiçek sapı oluşturur ve yapraklar acılaşıp sertleşir. Yaprak yanıklığı: Aşırı güneş ve yüksek sıcaklıkta yaprak kenarları kurur. Yaprak bitleri: Yaprakların altında kolonileşerek bitkiyi zayıflatır. Gövde çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenaj kök ve kök boğazı çürümesine yol açar. Salyangoz ve kabuklu böcekler: Genç yaprakları yiyerek delikler açar.
Marul ne zaman saksı değiştirmeli?
Marul bir yıllık bitkidir, bu yüzden yeniden saksıya alma genellikle bir kez yapılır: fideyi tohum tepsisinden kalıcı saksıya veya bahçe yatağına aktarırsınız.. Marul kök sistemi sığdır ve sıcağa hassastır. Fideler 4-6 gerçek yaprak çıkardığında, kökleri bozmadan nazikçe aktarın. Kökler sıkışırsa bitki erken çiçeklenir ve yaprakları acılaşır.
Marul nasıl çoğaltılır?
Tohumdan ekim (Lactuca sativa tohumu), Fide yetiştirme ve dikim. Marul tohumunu ilkbaharda don riski geçtikten sonra veya sonbaharda serin havalarda doğrudan toprağa ekin. Tohumları yaklaşık 0,5 cm derinliğe, birbirinden 20-25 cm aralıkla bastırarak yerleştirin; çok derine ekmeyin çünkü tohumlar ışıkla çimlenmeye yardımcı olur. Toprağı hafifçe nemli tutun; çimlenme genellikle 2-7 gün içinde başlar. Fide birkaç yaprak verdiğinde en güçsüz olanları çıkararak bitkileri 15-20 cm aralıkla seyreltin.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.