incir (Ficus carica): bakım rehberi

incir bakımı nasıl yapılır

Sulama

İncir (Ficus carica) kuraklığa dayanıklı bir ağaçtır ama saksıda yetiştirildiğinde düzenli ve dengeli su ister. Toprağın üst kısmı kuruduktan sonra, alt kısımları da hafifçe kuruyana kadar bekleyip iyice sulayın. Kök çürümesini önlemek için saksının altındaki fazla suyu mutlaka boşaltın. Büyüme ve meyve dönemi olan yaz aylarında su ihtiyacı artar, kış dinlenmesinde ise belirgin şekilde azalır.

Bugün suya ihtiyacı var mı?

Parmağınızı 3-4 cm derinliğe sokun. Toprak kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp tartın: sulanmış saksı belirgin şekilde ağırdır, kuru saksı ise hafif hissedilir. Yaprakların hafif sarkması da susuzluk işareti olabilir, ancak bu belirtiyi tek başına yeterli saymayın.

Sık ve az miktarda sulamaktansa seyrek ama bol sulayın. İncir köklerinin oksijene ihtiyacı vardır, bu yüzden toprağın sürekli ıslak kalması sorun yaratır. Sıcak yaz günlerinde sabah erken saatlerde sulamak en uygunudur.

Aşırı sulama

İncir, kökleri oksijensiz kalınca hızla zarar gören bir türdür. Fazla su toprakta havalanmayı engeller ve köklerin çürümesine yol açar. Özellikle ağır ve sıkışmış topraklarda bu risk çok daha yüksektir.

Belirtiler: Alt yaprakların sararması ve dökülmesi, yaprak saplarının yumuşaması, toprakta küf kokusu ve gövde tabanında kararma görülebilir.

Çözümler: Sulamayı hemen durdurun ve saksıyı gölgeli, havalı bir yere alın. Çürümüş kökleri temiz bir bıçakla temizleyip kurutun. Drenajı iyi, kumlu bir toprağa aktarın ve bir süre su vermeden bekleyin.

Yetersiz sulama

İncir ağacı kısa süreli kuraklığa dayanabilir, ancak saksıdaki sınırlı toprak hacmi nedeniyle uzun süren susuzluk ağacı hızla yorar. Özellikle yaz aylarında meyve gelişimi su eksikliğinden olumsuz etkilenir.

Belirtiler: Yaprakların kenarlarında kuruma, ani sararma ve dökülme, meyvelerin küçük kalıp dökülmesi ve toprağın saksı kenarından çekilmesi görülebilir.

Çözümler: Ağacı kademeli olarak sulayın, ani bol su vermekten kaçının çünkü kuru toprak suyu emmekte zorlanabilir. Saksıyı 15-20 dakika su kabına batırarak toprağın tamamen nemlenmesini sağlayın. Sonrasında düzenli sulama programına geri dönün.

Güneş ışığı

İncir, güneşi seven bir ağaçtır. Olgun ağaç, güçlü ve bol güneşte daha kalın gövde, daha yoğun yaprak ve daha tatlı meyve üretir. Yetersiz ışık, uzayan ve zayıf dallara ve az meyveye neden olur. Yaz aylarında aşırı sıcak ve kavurucu öğle güneşinde yaprakların yanmaması için kısmi gölge sağlanabilir.

İdeal: Tam güneş · Günde 6-8 saat doğrudan güneş ışığı
Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
Yapay ışık: Kapalı ortamda yetiştiriliyorsa, güneş almayan kışlarda 14-16 saat süreyle güçlü bir bitki LED lambası kullanın. Lambayı bitkinin tepesinden yaklaşık 30-45 cm uzakta tutun ve ışık süresini gün ışığı döneminin uzunluğuna göre ayarlayın.

Yetersiz ışık

İncir, güneşi yoğun ihtiyaç duyan bir türdür. Yetersiz ışık, fotosentezi düşürerek ağacın enerji üretimini ve meyve oluşumunu doğrudan sınırlar.

Belirtiler: Uzamış, ince ve açık renkli dallar, küçük yapraklar, az veya hiç meyve oluşmaması ve yaprakların zamanla sararıp dökülmesi görülür.

Çözümler: Ağacı en güneşli pencereye veya balkona taşıyın. Mümkünse yaz aylarında dışarıda, güneş alan bir alana koyun. Işık yetersizse bitki lambası kullanın ve ağacı her hafta birkaç derece çevirerek her tarafının eşit ışık almasını sağlayın.

Fazla güneş

İncir güneşi sever, ancak kapalı ortamdan aniden tam güneşe çıkarılan genç veya yeni taşınmış ağaçlar yapraklarında yanıklar oluşturabilir. Özellikle sıcak ve kuru yaz öğlelerinde bu risk artar.

Belirtiler: Yaprakların üzerinde kuru, kahverengi veya beyaz lekeler, kenarlardan kıvrılma ve solgunluk görülebilir.

Çözümler: Yeni taşınan ağacı birkaç hafta boyunca kademeli olarak güneşe alıştırın. Öğle saatlerinde yoğun güneşi perde veya gölgelik ile azaltın. Yanmış yaprakları kesip atın ve toprağın nemini koruyarak ağacın toparlanmasını destekleyin.

Sıcaklık

İncir (Ficus carica) ılıman iklimin bitkisidir. Büyüme ve meyve tutumu için sıcak ve güneşli yerleri sever. Olgun ağaçlar kışın dinlenme döneminde soğuğa dayanıklıdır, ancak genç ağaçlar ve saksıdaki bitkiler don zararına daha açıktır. Kök bölgesinin aşırı ısınmasından da kaçınmak gerekir.

İdeal: 15–30 °C
Dayanır: -12–40 °C
Dayanıklılık bölgeleri: 7-10

Gübreleme

İncir, fazla azotlu gübrelemeye duyarlıdır. Azot ağırlıklı gübre yaprak büyümesini teşvik eder, meyve verimini ise azaltır. Yaz ortasından sonra gübreleme yapılmaz, çünkü geç büyüme dalların kışa hazırlanmasını engeller.

Yavaş salınımlı gübre: Yılda bir kez, ilkbaharda (Mart-Nisan) yaprakların açılmaya başladığı dönemde uygulanır. Bol gübrelenmiş toprakta gerekmeyebilir.
Dengeli sıvı gübre (örneğin 10-10-10 veya 20-20-20), Potasyum ve fosfor oranı yüksek sıvı gübre, meyve dönemi için (örneğin 5-10-10), Olgunlaşmış kompost veya çiftlik gübresi, Yavaş salınımlı dengeli granül gübre

Toprak

İncir köklerinde oksijen ister ve durgun su köklerde çürümeye yol açar. Toprağın hem nem tutması hem de hızlı süzmesi gerekir. Saksıda ise mutlaka drenaj tabakası ve delikli taban bulunmalıdır.

Genel amaçlı saksı toprağı ve perlit karışımı: Yüzde 60-70 kaliteli torf veya kompost bazlı saksı toprağı, yüzde 30-40 perlit veya pomza
Bahçe toprağı ve kum karışımı: Yüzde 40 iyi bahçe toprağı, yüzde 30 kaba kum, yüzde 30 olgun kompost
Kireçli ve taşlı karışım: Yüzde 50 bahçe toprağı, yüzde 25 kaba kum, yüzde 25 çakıl veya kırık tuğla parçaları
pH 6–7.5

Saksı değişimi

İncir (Ficus carica) kök sistemi geniş ve etli olduğundan saksıda sıkışmayı sevmez. Yenileme ilkbaharda, yeni sürgünler hareketlenmeden hemen önce yapılmalıdır. Kışlık uyku döneminde köklere dokunmayın.

Ne sıklıkla: Her 2-3 yılda bir, genç ağaçlar için yılda bir
Yeni saksı: Mevcut saksıdan 2-5 cm daha geniş, drenaj deliği olan saksılar. Olgun bodur çeşitler için aşırı büyük saksıya geçmeyin.
Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar

Saksı nasıl değiştirilir

Ağacı saksıdan dikkatlice çıkarın; saksıya vurarak veya kenarlarından bastırarak gevşetin.
Kök topağının dışındaki eski ve sıkışmış toprağın bir kısmını parmaklarınızla nazikçe temizleyin.
Ölü, kararmış veya çürük kökleri temiz makasla kesin.
Saksının dibine drenaj tabakası ve taze toprak koyun, ağacı ortaya yerleştirin.
Eski toprak seviyesi yeni saksıda aynı kalacak şekilde yüksekliği ayarlayın.
Kalan boşlukları toprakla doldurun, hafifçe bastırarak hava ceplerini azaltın.
Ağacı bol su ile sulayın, su drenaj deliğinden süzülene kadar devam edin.

Budama

Incir, yeni sürgünlerinin çoğunda ve dalların ucunda meyve verir; bu yüzden kış budamasında aşırı kesim yapmak ürünü azaltır. Dolayısıyla hafif ve seçici budama uygulayın. Her seferinde bitkinin en fazla üçte birini almayın.

Budama mevsimi: Kış, Yaz

Nasıl budanır

Aralık sonu ile Şubat ortası arasında, bitki tamamen yaprak dökmüşken kış budamasını yapın.
İlk olarak ölü, kuru ya da kırık dalları dipten veya sağlam bir çatallanmadan kesin.
Birbirine sürten ve çapraz büyüyen dalların birini, daha zayıf olanı çıkarın.
Taç içine doğru büyüyen dalları dışa dönük bir tomurcuğun üstünden kesin.
Ağacın ortasını açarak güneşin ve havanın içeri girmesini sağlayın; dalların üst kısmını aşırı kısaltmayın.
Yaz budamasında (Temmuz sonu-Ağustos başı), çok uzayan ve taç dengesini bozan sürgünleri hafifçe kısaltın; ağacın gövdesindeki emici filizleri (su sürgünlerini) temizleyin.
Her budamadan sonra kesim yerlerine kalın bir bahçe macunu uygulamaya gerek yoktur; incir kendi kendini hızlıca kapatır, ancak büyük kesimlerde kuruma ve çürümeye karşı dikkatli olun.

Çoğaltma

Dal çelikleri (hardwood cuttings) · Kış

Ocak-Şubat aylarında, yaprak dökmüş halken geçen yılın sağlıklı, kalem kalınlığında (yaklaşık 1-2 cm) ve 20-30 cm uzunluğunda dallarını seçin.
Her çeliğin alt ucunu yaprak koltuğunun hemen altından, keskin ve temiz bir makasla eğik kesin.
Üst kısımda 2-3 tomurcuk bırakın, alt kısımdaki yaprak izlerini temizleyin.
Çelikleri bir gün kadar gölgede kurutun, ardından yarısı toprağın içinde kalacak şekilde nemli kum-perlit karışımına dikin ya da sulu bir kaba koyup kök vermesini bekleyin.
Ortam nemli ama su birikmeyecek şekilde tutun ve parlak, ışık alan ama doğrudan güneş almayan bir yerde bekletin.
Kökler 4-8 hafta içinde oluşur; ilkbaharda sıcaklar 15 °C'yi geçince saksıya ya da bahçeye alın.

Yeşil çelikler (softwood cuttings) · Yaz

Haziran-Temmuz aylarında, bu yılki büyümüş ama henüz odunlaşmamış, 10-15 cm uzunluğunda uç sürgünleri kesin.
Alt yaprakları koparın, üstteki 2-3 yaprağı bırakın; büyük yaprakları yarıya kadar kırpın ki buharlaşma azalsın.
Alt ucu kök uyarıcı hormona batırıp nemli perlit ya da torf-perlit karışımına dikin.
Torbayla ya da şeffaf bir kapakla üzerini örterek nemi koruyun, ama doğrudan güneşten uzak tutun.
Yaklaşık 3-5 haftada kök oluşumu başlar; ilk kökleri hissettiğinizde kapağı kademeli olarak açmaya başlayın.

Yatırma (air layering ya da ground layering) · İlkbahar, Yaz

Nisan-Mayıs aylarında, ana bitkinin sağlıklı ve esnek bir dalını seçin.
Dal üzerinde, bir yaprak koltuğunun altında yaklaşık 2-3 cm uzunluğunda halka şeklinde kabuğu sıyırın; kambiyum tabakası görünmelidir.
Sıyrılan yere kök uyarıcı pudra sürün, ardından nemli sphagnum yosunu ile sarın ve plastik folyo ile sarıp iki ucundan bağlayın.
Yosun kuru kaldığında suyla nemlendirin.
Sekiz-on hafta içinde folyonun içinde kökler görünür; kökleri gelişmiş dalı ana bitkiden kesin ve yeni saksıya alın.

Tohum · İlkbahar

Incir çoğu bahçe çeşidinde tohumla üretilmez; tohum genellikle kısır ya da melez sonuç verir. Bu yöntemi yalnızca deneme ya da ıslah amacıyla kullanın.
Olgun meyveyi açın, tohumları suyla yıkayıp kurutun.
Mart-Nisan aylarında tohumları nemli torfa ekin, yüzeyine ince toprak örtün ve 20-24 °C'de tutun.

İncir çeliklerinin en yüksek başarı oranı kış sonu dal çelikleridir. Kesilen uçlardan süt benzeri sıvı akabilir; eldiven takmak ve ellerinizi yıkamak cildinizi tahriş etmekten korur.

Hakkında incir

Diğer adları: İncir, Yemiş incir, Common fig

Bitki türü: ağaç, çalı
Yaşam süresi: perennial
Yayılış alanı: Güneybatı Asya ve Akdeniz havzasında doğal olarak yayılır.
Olgun boyu: 3-7 m
Çiçeklenme zamanı: İlkbahar sonu ile yaz arasında, meyve içinde

Evcil hayvanlar · İnsanlar

Evcil hayvanlar: Zehirli · İnsanlar: Zehirli. Kırık dal ve yapraklarından çıkan süt benzeri lateks cilt ve mukozada tahrişe, ağızda yanmaya ve kusmaya neden olabilir; ASPCA kedi ve köpekler için toksik olarak listeler.

Sık görülen sorunlar

Meyve sineği zararı: Olgunlaşan meyveler sinekler ve karıncalar tarafından delinebilir; düzenli kontrol ve hasat yardımcı olur.
Fıstık biti ve kabuklu böcekler: Dal ve yapraklarda koloni yapan zararlılar bitkiyi zayıflatır; yapraklar sararabilir.
Pas ve yaprak lekesi: Nemli ortamda yapraklarda kahverengi lekeler ve erken dökülme görülebilir.
Yaprak dökümü: Ani sıcaklık ya da su değişimi yaprakların erken dökülmesine neden olabilir.
Kök çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenaj kök çürümesine yol açar.

Kullanım alanları

Taze ve kurutulmuş meyvesi sofralarda, reçel, pekmez ve tatlılarda kullanılır; yaprakları Akdeniz mutfağında ve geleneksel tıpta yer alır. Süs bitkisi olarak bahçe ve avlularda gölge sağlamak için de yetiştirilir.

Yenebilir mi?

Olgun meyve taze ya da kurutularak yenir; yapraklar sarmada ve çay olarak değerlendirilir. Yeşil meyve ve süt benzeri lateks yenmez.

Tarihçe ve efsaneler

Anadolu ve Mezopotamya'da en eski evcilleştirilen meyve ağaçlarından biri olarak bilinir; arkeolojik kalıntılar M.Ö. 11.000 yıllarına uzanan izler gösterir. Antik Yunan'da kutsal ve bereketi simgeleyen bir bitki olarak anılmış, Platon ve Aristoteles'in yazılarında da geçer.

Biliyor muydun?

Bir incir meyvesi aslında ters çevrilmiş bir çiçek kümesidir; ağaçta görünen 'meyve' içinde yüzlerce minik çiçek barındırır ve bunların tozlaşması için özel bir ark Blastophaga yaban arısı gerekir.

Sık sorulan sorular

incir ne sıklıkla sulanmalı?

7 günde bir. İncir (Ficus carica) kuraklığa dayanıklı bir ağaçtır ama saksıda yetiştirildiğinde düzenli ve dengeli su ister. Toprağın üst kısmı kuruduktan sonra, alt kısımları da hafifçe kuruyana kadar bekleyip iyice sulayın. Kök çürümesini önlemek için saksının altındaki fazla suyu mutlaka boşaltın. Büyüme ve meyve dönemi olan yaz aylarında su ihtiyacı artar, kış dinlenmesinde ise belirgin şekilde azalır. Parmağınızı 3-4 cm derinliğe sokun. Toprak kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp tartın: sulanmış saksı belirgin şekilde ağırdır, kuru saksı ise hafif hissedilir. Yaprakların hafif sarkması da susuzluk işareti olabilir, ancak bu belirtiyi tek başına yeterli saymayın.

incir ne kadar ışık ister?

Tam güneş (Günde 6-8 saat doğrudan güneş ışığı). İncir, güneşi seven bir ağaçtır. Olgun ağaç, güçlü ve bol güneşte daha kalın gövde, daha yoğun yaprak ve daha tatlı meyve üretir. Yetersiz ışık, uzayan ve zayıf dallara ve az meyveye neden olur. Yaz aylarında aşırı sıcak ve kavurucu öğle güneşinde yaprakların yanmaması için kısmi gölge sağlanabilir.

incir hangi sıcaklığı sever?

15–30 °C. İncir (Ficus carica) ılıman iklimin bitkisidir. Büyüme ve meyve tutumu için sıcak ve güneşli yerleri sever. Olgun ağaçlar kışın dinlenme döneminde soğuğa dayanıklıdır, ancak genç ağaçlar ve saksıdaki bitkiler don zararına daha açıktır. Kök bölgesinin aşırı ısınmasından da kaçınmak gerekir.

incir kediler ve köpekler için zehirli mi?

Kediler ve köpekler için zehirlidir: erişemeyecekleri yerde tutun. Kırık dal ve yapraklarından çıkan süt benzeri lateks cilt ve mukozada tahrişe, ağızda yanmaya ve kusmaya neden olabilir; ASPCA kedi ve köpekler için toksik olarak listeler.

incir bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?

Meyve sineği zararı: Olgunlaşan meyveler sinekler ve karıncalar tarafından delinebilir; düzenli kontrol ve hasat yardımcı olur. Fıstık biti ve kabuklu böcekler: Dal ve yapraklarda koloni yapan zararlılar bitkiyi zayıflatır; yapraklar sararabilir. Pas ve yaprak lekesi: Nemli ortamda yapraklarda kahverengi lekeler ve erken dökülme görülebilir. Yaprak dökümü: Ani sıcaklık ya da su değişimi yaprakların erken dökülmesine neden olabilir. Kök çürüklüğü: Aşırı sulama ve kötü drenaj kök çürümesine yol açar.

incir ne zaman saksı değiştirmeli?

Her 2-3 yılda bir, genç ağaçlar için yılda bir. İncir (Ficus carica) kök sistemi geniş ve etli olduğundan saksıda sıkışmayı sevmez. Yenileme ilkbaharda, yeni sürgünler hareketlenmeden hemen önce yapılmalıdır. Kışlık uyku döneminde köklere dokunmayın.

incir nasıl çoğaltılır?

Dal çelikleri (hardwood cuttings), Yeşil çelikler (softwood cuttings), Yatırma (air layering ya da ground layering), Tohum. Ocak-Şubat aylarında, yaprak dökmüş halken geçen yılın sağlıklı, kalem kalınlığında (yaklaşık 1-2 cm) ve 20-30 cm uzunluğunda dallarını seçin. Her çeliğin alt ucunu yaprak koltuğunun hemen altından, keskin ve temiz bir makasla eğik kesin. Üst kısımda 2-3 tomurcuk bırakın, alt kısımdaki yaprak izlerini temizleyin. Çelikleri bir gün kadar gölgede kurutun, ardından yarısı toprağın içinde kalacak şekilde nemli kum-perlit karışımına dikin ya da sulu bir kaba koyup kök vermesini bekleyin. Ortam nemli ama su birikmeyecek şekilde tutun ve parlak, ışık alan ama doğrudan güneş almayan bir yerde bekletin. Kökler 4-8 hafta içinde oluşur; ilkbaharda sıcaklar 15 °C'yi geçince saksıya ya da bahçeye alın.

Bu rehber nasıl yazıldı

Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.

Kaynaklar

Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.

incir

Kısaca