Kabak (Cucurbita pepo): bakım rehberi

Kabak bakımı nasıl yapılır

Sulama

Cucurbita pepo (kabak) büyük yapraklı, hızlı büyüyen ve çok su tüketen bir bitkidir. Toprak derinliğine kadar nemli kalmalı, ama asla su birikintisi olmamalıdır. Çiçeklenme ve meyve tutumu döneminde düzenli sulama özellikle önemlidir; eksik sulanan kabaklar çiçek dökebilir veya meyveleri acı ve küçük kalabilir. Sulamayı toprak seviyesinde, yaprakların altından yapın; yapraklar ıslanınca küllemeye (külleme hastalığı) yatkınlık artar.

Bugün suya ihtiyacı var mı?

Parmağınızı 3-5 cm derinliğe batırın. Toprak kuruysa sulayın, hafif nemliyse bir gün bekleyin. Saksıdaysa saksıyı kaldırıp ağırlığına bakın: sulandığında belirgin şekilde ağırdır. Yapraklar öğleden sonra hafifçe sarkıyorsa ve akşam serinleyince toparlanmıyorsa su eksiği vardır.

Sabah erken saatlerde derinlemesine sulayın. Gündüz sıcağında ve akşam geç saatlerde sulamak, yaprakların ıslak kalması nedeniyle hastalık riskini artırır.

Aşırı sulama

Kabak kökleri havalanma ister; toprak sürekli ıslak kaldığında oksijen azalır ve kökler çürür. Cucurbita pepo özellikle kötü drenajlı, ağır topraklarda kök ve kök boğazı çürüklüğüne karşı hassastır.

Belirtiler: Alt yapraklar sararır, bitki genelde solgun görünür ama toprak ıslaktır. Gövde dibinde yumuşama, kötü koku ve kök çürümesi görülebilir.

Çözümler: Sulamayı durdurun ve toprağın kurumasını bekleyin. Saksıda ise fazla suyun akması için delikleri açık tutun. Çürümüş kökleri ve gövde tabanını temizleyin, toprağın drenajını iyileştirmek için kum veya perlit ekleyin.

Yetersiz sulama

Kabak büyük yapraklarıyla sıcak havalarda hızla su kaybeder. Meyve oluşumu sırasında su eksikliği özellikle zararlıdır, çünkü bitki enerjisini meyve yerine kendini korumaya harcar.

Belirtiler: Yapraklar sarkar, kenarları kuruyup kahverengileşir, çiçekler dökülür ve küçük, acımsı meyveler oluşur.

Çözümler: Derin ve düzenli sulamaya geçin, kısa ve sık sulamalar yerine toprağı tamamen ıslatın. Malç kullanarak nemi koruyun. Bitki toparlandıktan sonra kuru yaprakları temizleyin.

Güneş ışığı

Cucurbita pepo güneşi seven bir bitkidir. Yeterli ışık almazsa gövdeleri inceçe uzar, meyve verimi düşer ve çiçek sayısı azalır. Yarı gölgede de yaşar ama meyve kalitesi ve miktarı belirgin şekilde azalır. Sıcak iklimde öğle güneşinin çok yoğun olduğu yerlerde hafif gölge sorun olmaz.

İdeal: Tam güneş · Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş
Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş
Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
Yapay ışık: Kapalı mekanda yetiştirmek için güçlü, tam spektrumlu bir bitki lambası kullanın ve günde 12-14 saat yakın tutun. Fide aşamasında yeterli ışık olmazsa fideler uzar ve zayıf kalır. Işık kaynağını bitkinin tepesinden 20-30 cm uzakta tutun.

Yetersiz ışık

Kabak, güneş enerjisiyle büyüyen ve çok yaprak üreten bir bitkidir. Işık yetersizliğinde fotosentez azalır, bitki enerji üretemez ve meyve oluşturamaz.

Belirtiler: Gövdeler uzayıp inceler, yapraklar açık yeşil veya sarımsı olur, çiçek açmaz ve meyve tutmaz.

Çözümler: Bitkiyi mümkün olan en güneşli yere taşıyın. Komşu ağaç veya çalıların gölgelediği alanlardan uzaklaştırın. Kapalı alanda ise bitki lambası kullanın.

Fazla güneş

Kabak güneşi sever, ancak aşırı sıcak ve kavurucu güneş özellikle yaz öğle saatlerinde yaprakları zorlayabilir.

Belirtiler: Yaprakların kenarları kuruyup kahverengileşir, yapraklar solar ve meyve yüzeyinde güneş yanığı lekeleri oluşur.

Çözümler: Öğle saatlerinde hafif gölgeleme (örneğin açık renkli bir file) kullanın. Toprağın nemini korumak için malç serin, sulamayı sabah erken yapın.

Sıcaklık

Kabak (Cucurbita pepo) sıcağı seven, don hassasiyeti yüksek bir bitkidir. Gece sıcaklığı 10°C'nin altına düşmeden toprak ısınmalı ve don riski geçmelidir. Çiçeklenme ve meyve tutumu için gündüz 20-28°C arası idealdir. Aşırı sıcak ise çiçek dökümüne yol açabilir.

İdeal: 18–28 °C
Dayanır: 2–35 °C
Dayanıklılık bölgeleri: 9-11

Gübreleme

Kabak hızlı büyüyen ve çok meyve veren bir bitkidir, bu yüzden besine ihtiyacı yüksektir. Azotu fazla değil dengeli vermek önemlidir; aşırı azot çok yaprak ve az çiçek üretir. Gübreyi çiçeklenme başladığında artırın.

Yavaş salınımlı gübre: Ekim ayında toprak hazırlarken bir kez yavaş salınımlı granül gübre karıştırılır. Yeni sezonda dikimden önce ilkbaharda bir kez tekrarlanabilir.
Dengeli NPK içeren sıvı sebze gübresi (örneğin 10-10-10), Potasyum ağırlıklı sıvı gübre (meyve tutumu ve kaliteli meyve için), İyi çürümüş kompost veya solucan gübresi, Yavaş salınımlı granül sebze gübresi

Toprak

Kabak Cucurbita pepo besin açısından çok talepkardır ve hızlı büyümek için zengin, organik maddece güçlü toprak ister. Toprak suyu tutmalı ama asla su birikintisi oluşturmamalıdır, çünkü kökleri oksijensizliğe duyarlıdır. Ekim öncesi toprağa bol kompost karıştırmak en önemli adımdır.

Kompostlu bahçe toprağı: Yaklaşık yüzde 50 bahçe toprağı, yüzde 30 olgun kompost ve yüzde 20 perlit veya kaba kum karışımı.
Sebze yetiştirme harcı: Torf veya hindistan cevizi lifi bazlı, içinde perlit ve yavaş salınımlı organik gübre bulunan ticari sebze harcı.
Yüksek organik malç karışımı: Yüzde 40 kompost, yüzde 30 çiftlik gübresi olgunlaşmış, yüzde 30 kaba talaş veya çam kabuğu malçı.
pH 6–6.8

Saksı değişimi

Kabak Cucurbita pepo çok hızlı büyür ve kökleri sıcak, nemli ve iyi havalanan toprak sever. Kökleri rahatsız etmemek için fideyi toprak bloğuyla birlikte taşıyın. Saksıda mutlaka alttan drenaj deliği olmalıdır.

Ne sıklıkla: Kabak bitkisi tek yillik olduğu için yetiştirme döneminde genelde bir kez, fide aşamasında yer değiştirilir; olgun bitkiyi tekrar saksıya almaya gerek yoktur.
Yeni saksı: Çalı tipi kabaklar için en az 40 cm çapında ve 30-40 litrelik saksı; yayılıcı tipler için 60 cm çapa kadar geniş bir alan veya büyük çuval/fıçı kullanın.
Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar

Saksı nasıl değiştirilir

Fideyi kökünden tutmadan, saksısını hafifçe sıkarak ve kenarlarından yavaşça çıkarın.
Kök topağı sıkışmışsa dış kökleri parmaklarınızla hafifçe gevşetin.
Hedef çukuru fide topağının iki katı genişlikte ve topak yüksekliğinde açın.
Fideyi çukura, toprak seviyesi önceki derinliğinde kalacak şekilde yerleştirin; gövdeyi toprağa gömmeyin.
Etrafını toprakla doldurup avuçlarınızla hafifçe bastırın.
Hemen ılık su verin ve ilk iki hafta toprağın nemli kalmasını sağlayın.

Budama

Kabak bitkisi geniş yapraklı ve yayılıcıdır; budama yapılmazsa yoğun bir yumak oluşturarak küle ve yaprak lekesi gibi hastalıklara davetiye çıkarır. Budama genellikle hafif ve seçici yapılmalıdır, çünkü aşırı budama verimi düşürür.

Budama mevsimi: Yaz

Nasıl budanır

Sararmış, kuruyan ya da hastalık lekesi taşıyan yaprakları gövdeye yakın bir yerden kesin.
Bitki yoğunlaştığında, birbirini gölgeleyen fazla yaprakları seçici olarak çıkarın; her bitkide yaklaşık yarısından fazlasını almayın.
Meyve tutmadan önce oluşan çok sayıda erkek çiçeği azaltabilirsiniz, ancak tozlaşma için en az birkaç erkek çiçeği bırakın.
Çok büyümüş ve meyve vermeyen yan sürgünleri kökünden değil, gövdeye yakın noktadan kesin.
Budamadan sonra hastalıklı kısımları bahçede bırakmayın; komposta değil, çöpe atın.

Çoğaltma

Tohumdan ekim (Cucurbita pepo tohumu) · İlkbahar, Yaz

Don gecesi sıcaklığı 10 °C'nin üzerine çıktıktan sonra ekim yapın; toprak sıcaklığı en az 16 °C olmalıdır.
Tohumları 2 ila 3 cm derinliğe, 60 ila 90 cm aralıklı tümseklere ekin ve her tümseğe 2 ila 3 tohum koyun.
Toprağı hafifçe bastırın ve ilk yapraklar çıkana kadar her gün nemli tutun, ancak su birikintisi oluşturmayın.
Çimlenmeden sonra her tümseğde en güçlü 1 ila 2 fideyi bırakıp diğerlerini kökünden değil, makasla kesip çıkarın.

Fide yetiştirme · İlkbahar

Tohumları son don tarihinden yaklaşık 3 ila 4 hafta önce, 9 cm'lik saksılara birer birer ekin.
Saksıları günde en az 6 saat güneş alan, 20 ila 25 °C sıcaklıkta bir yerde tutun.
Kök sistemi hassas olduğu için fideleri saksısından çıkarırken köklerine dokunmadan, saksıyla birlikte dikin.
Dikimden önce 5 ila 7 gün boyunca fideleri kademeli olarak dış ortama alıştırın.

Yan dal çelikleri · Yaz

Sağlıklı bir ana bitkiden yaklaşık 15 cm uzunluğunda, en az 2 yaprak düğümü olan yan dal kesin.
Alt yaprakları temizleyin ve kesim ucunu nemli kum ya da perlit karışımına yerleştirin.
Çeliği yarı gölgede, sıcaklığı 21 ila 24 °C arasında tutulan bir yerde nemli tutun.
Kökler oluşana kadar yaklaşık 2 ila 3 hafta bekleyin; çürüme belirtisi görürseniz çeliği hemen atın.

Tohumları ekmeden önce 12 ila 24 saat ılık suda bekletmek çimlenmeyi hızlandırır. Kabak, kendi kendine tozlaşan bir bitki değildir; aynı bahçede arı ya da el ile tozlaştırma yapılması meyve tutumunu artırır.

Hakkında Kabak

Diğer adları: Yazlık kabak, Kışlık kabak, Balkabağı, Sakız kabağı

Bitki türü: sarılıcı, otsu bitki, kabak
Yaşam süresi: yıllık
Yayılış alanı: Kuzey ve Orta Amerika'nın sıcak bölgeleri.
Olgun boyu: 30-60 cm (yere yayılan, 3-5 m uzayabilir)
Çiçeklenme zamanı: Yaz

Evcil hayvanlar · İnsanlar

Evcil hayvanlar: Güvenli · İnsanlar: Güvenli. ASPCA'ya göre Cucurbita pepo evcil hayvanlar ve çocuklar için zehirli değildir. Olgun meyve ve tohumları yenilebilir; kabuğundaki acı kukurbitasin maddesi yüksek dozda sindirim sıkıntısına yol açabilir.

Sık görülen sorunlar

Külleme: Yapraklarda beyaz pudra benzeri lekeler oluşur; yaprakların ölmesine ve verimin düşmesine neden olur. Havalandırmayı artırın ve yaprakları ıslatmayın.
Kabak sarı mozaik virüsü: Yapraklarda sarı benekler ve kıvrılma görülür. Virüs taşıyan böcekler yayar; hastalıklı bitkiler sökülmelidir.
Kabak kurdu (Squash vine borer): Larvalar gövde dibinde tünel açar ve bitkinin solmasına yol açar. Gövde dibine toprak sarıp düzenli kontrol yapın.
Çiçek dökülmesi: Dişi çiçeklerin tozlaşmaması nedeniyle meyveler sararıp dökülür. Elle tozlaştırma veya arı desteği yardımcı olur.

Kullanım alanları

Meyveleri, genç kabakları ve çiçekleri mutfakta pişirilerek yenir; kabak çekirdeği yağı ve kabak tohumu, geleneksel tıpta kullanılmıştır. Balkabağı süs ve Cadılar Bayramı gibi kültürel etkinliklerde de önemlidir.

Yenebilir mi?

Meyve eti, genç kabak, çiçek ve tohumlar yenilebilir. Kabuğu acı olan meyveler tüketilmemelidir.

Tarihçe ve efsaneler

Kabak, Amerika kıtasında en eski evcilleştirilen bitkilerden biridir ve Meksika'daki arkeolojik kalıntılar yaklaşık 10.000 yıl öncesine uzanır. Yerli halklar için "üç kardeş" tarım sisteminin parçası olarak mısır ve fasulye ile birlikte yetiştirilmiştir.

Biliyor muydun?

Kabak çiçekleri erkek ve dişi olarak ayrıdır; dişi çiçeğin altında küçük bir meyve taslağı bulunur. Bu yüzden tozlaşmayı arıların yapması gerekir.

Sık sorulan sorular

Kabak ne sıklıkla sulanmalı?

2 günde bir. Cucurbita pepo (kabak) büyük yapraklı, hızlı büyüyen ve çok su tüketen bir bitkidir. Toprak derinliğine kadar nemli kalmalı, ama asla su birikintisi olmamalıdır. Çiçeklenme ve meyve tutumu döneminde düzenli sulama özellikle önemlidir; eksik sulanan kabaklar çiçek dökebilir veya meyveleri acı ve küçük kalabilir. Sulamayı toprak seviyesinde, yaprakların altından yapın; yapraklar ıslanınca küllemeye (külleme hastalığı) yatkınlık artar. Parmağınızı 3-5 cm derinliğe batırın. Toprak kuruysa sulayın, hafif nemliyse bir gün bekleyin. Saksıdaysa saksıyı kaldırıp ağırlığına bakın: sulandığında belirgin şekilde ağırdır. Yapraklar öğleden sonra hafifçe sarkıyorsa ve akşam serinleyince toparlanmıyorsa su eksiği vardır.

Kabak ne kadar ışık ister?

Tam güneş (Günde en az 6-8 saat doğrudan güneş). Cucurbita pepo güneşi seven bir bitkidir. Yeterli ışık almazsa gövdeleri inceçe uzar, meyve verimi düşer ve çiçek sayısı azalır. Yarı gölgede de yaşar ama meyve kalitesi ve miktarı belirgin şekilde azalır. Sıcak iklimde öğle güneşinin çok yoğun olduğu yerlerde hafif gölge sorun olmaz.

Kabak hangi sıcaklığı sever?

18–28 °C. Kabak (Cucurbita pepo) sıcağı seven, don hassasiyeti yüksek bir bitkidir. Gece sıcaklığı 10°C'nin altına düşmeden toprak ısınmalı ve don riski geçmelidir. Çiçeklenme ve meyve tutumu için gündüz 20-28°C arası idealdir. Aşırı sıcak ise çiçek dökümüne yol açabilir.

Kabak kediler ve köpekler için zehirli mi?

Kediler ve köpekler için güvenlidir. ASPCA'ya göre Cucurbita pepo evcil hayvanlar ve çocuklar için zehirli değildir. Olgun meyve ve tohumları yenilebilir; kabuğundaki acı kukurbitasin maddesi yüksek dozda sindirim sıkıntısına yol açabilir.

Kabak bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?

Külleme: Yapraklarda beyaz pudra benzeri lekeler oluşur; yaprakların ölmesine ve verimin düşmesine neden olur. Havalandırmayı artırın ve yaprakları ıslatmayın. Kabak sarı mozaik virüsü: Yapraklarda sarı benekler ve kıvrılma görülür. Virüs taşıyan böcekler yayar; hastalıklı bitkiler sökülmelidir. Kabak kurdu (Squash vine borer): Larvalar gövde dibinde tünel açar ve bitkinin solmasına yol açar. Gövde dibine toprak sarıp düzenli kontrol yapın. Çiçek dökülmesi: Dişi çiçeklerin tozlaşmaması nedeniyle meyveler sararıp dökülür. Elle tozlaştırma veya arı desteği yardımcı olur.

Kabak ne zaman saksı değiştirmeli?

Kabak bitkisi tek yillik olduğu için yetiştirme döneminde genelde bir kez, fide aşamasında yer değiştirilir; olgun bitkiyi tekrar saksıya almaya gerek yoktur.. Kabak Cucurbita pepo çok hızlı büyür ve kökleri sıcak, nemli ve iyi havalanan toprak sever. Kökleri rahatsız etmemek için fideyi toprak bloğuyla birlikte taşıyın. Saksıda mutlaka alttan drenaj deliği olmalıdır.

Kabak nasıl çoğaltılır?

Tohumdan ekim (Cucurbita pepo tohumu), Fide yetiştirme, Yan dal çelikleri. Don gecesi sıcaklığı 10 °C'nin üzerine çıktıktan sonra ekim yapın; toprak sıcaklığı en az 16 °C olmalıdır. Tohumları 2 ila 3 cm derinliğe, 60 ila 90 cm aralıklı tümseklere ekin ve her tümseğe 2 ila 3 tohum koyun. Toprağı hafifçe bastırın ve ilk yapraklar çıkana kadar her gün nemli tutun, ancak su birikintisi oluşturmayın. Çimlenmeden sonra her tümseğde en güçlü 1 ila 2 fideyi bırakıp diğerlerini kökünden değil, makasla kesip çıkarın.

Bu rehber nasıl yazıldı

Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.

Kaynaklar

Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.

Kabak

Kısaca