hıyar bakımı nasıl yapılır
Sulama
Hıyar çok su isteyen bir bitkidir çünkü büyük yapraklarından ve meyvesinden hızla su kaybeder. Toprağı sürekli hafif nemli tutun ama asla sulak bırakmayın. Sulamayı sabah erken saatlerde yapın ki yapraklar gün içinde kurusun ve hastalık riski azalsın.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp tarttığınızda hafif geliyorsa susuzluk başlamış demektir.
Meyve tutmaya başladığında düzenli sulama çok önemlidir. Dalgalı sulama acı ve çarpık hıyar oluşmasına yol açabilir.
Aşırı sulama
Hıyarın kökleri oksijen ister ve sulak toprakta hızla çürür. Kalın ve su tutan yaprakları olan bu bitki, aşırı sulamada kökten zarar görür.
Belirtiler: Alt yapraklar sararır, sararmış yapraklar solmadan düşer. Gövde yumuşar ve kökler kahverengi veya kokulu hale gelir.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve toprağın yüzeyinin kurumasını bekleyin. Saksı deliklerinin açık olduğundan emin olun. Ciddi çürüme varsa çürümüş kökleri temizleyip taze, drenajı iyi toprağa aktarın.
Yetersiz sulama
Hıyar büyük yapraklarıyla çok su terletir, bu yüzden kurak dönemde hızla susuzluk çeker. Meyve oluşumu sırasında susuzluk en çok zararı verir.
Belirtiler: Yapraklar solar, kenarları kıvrılır ve kurur. Meyveler küçük kalır, acılaşır ya da çarpık büyür.
Çözümler: Toprağı derinlemesine ve bol su ile sulayın. Su toprağa tam emilmediyse birkaç dakika sonra tekrar sulayın. Toprağa organik malç serin tutmaya yardımcı olur.
Güneş ışığı
Hıyar güneşi seven bir bitkidir ve gün boyu güneş alan bir yerde en iyi verimi verir. Yetersiz ışıkta gövde ince ve uzun uzar, meyve sayısı azalır. Yarı gölgeye dayanabilir ama verimi düşer.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Yarı güneş
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: İç mekânda yetiştirilirse güneşli bir pencere önü yeterli olmayabilir. Günde en az 12-14 saat bitki yetiştirme LED lambası kullanın ve lambayı bitkinin 20-30 cm üstünde tutun.
Yetersiz ışık
Hıyar çok ışık ihtiyacı olan bir sebzedir. Yetersiz ışıkta fotosentez yavaşlar, bitki enerji üretemez ve meyve oluşturamaz.
Belirtiler: Gövde uzar ve zayıf kalır, yapraklar açık yeşil veya sarımsı olur. Çiçek ve meyve sayısı azalır.
Çözümler: Bitkiyi günde en az 6 saat güneş alan bir yere taşıyın. İç mekânda yetiştiriyorsanız ek bitki lambası kullanın. Yakın çevredeki gölgeleri budayarak ışığın bitkiye ulaşmasını sağlayın.
Fazla güneş
Hıyar çoğu bölgede güneşe dayanıklıdır ama aşırı sıcak ve yoğun öğle güneşinde yaprakları yanabilir. Özellikle sıcak yaz aylarında bu risk artar.
Belirtiler: Yaprakların kenarları veya üst yüzeyi beyazımsı ve kağıt gibi kurur. Yapraklar solgun görünür ve meyveler acılaşabilir.
Çözümler: Öğle saatlerinde gölgeleme bezi veya yarı gölgeli bir alan kullanın. Yeterli sulama yaparak bitkinin serin kalmasını sağlayın. Yanmış yaprakları temizleyin.
Sıcaklık
Cucumis sativus (hıyar) is a warm-season annual that grows best between 18 and 30 °C. Soil should be at least 15 °C before planting outdoors, and growth slows sharply below 15 °C. Plants tolerate no frost at all.
- İdeal: 18–30 °C
- Dayanır: 10–35 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: Tek yıllık; USDA 3-11 arasında yazlık olarak yetiştirilir
Gübreleme
Hıyar is a heavy feeder with a fast growth cycle and a long fruiting period, so it needs steady nitrogen early and more potassium once fruits form. Too much nitrogen gives lush vines with few cucumbers. Feed lightly and regularly rather than heavily at once.
- Yavaş salınımlı gübre: Mix a balanced slow-release granular fertilizer into the soil once at planting time in spring. No further slow-release application is needed during the season.
- Dengeli sıvı sebze gübresi (örneğin 10-10-10 veya 20-20-20), Yavaş salınımlı granül sebze gübresi, Olgunlaşmış kompost, Yüksek potasyumlu sıvı domates veya sebze gübresi (meyve dönemi için)
Toprak
Hıyar, besin açısından çok zengin, derin ve havalı topraklarda en iyi gelişir. Toprak sürekli nemli ama su birikintisiz olmalı, çünkü kökler oksijensiz kalınca çabuk çürür. Ekimden önce toprağa bol kompost karıştırmak, bitkinin hızlı büyüyüp uzun süre verim vermesini sağlar.
- Organik zengin bahçe toprağı karışımı: Yaklaşık %50 kaliteli bahçe toprağı, %30 olgunlaşmış kompost veya solucan gübresi, %20 perlit ya da kum
- Saksı için hazır sebze toprağı: Torf bazlı ya da hindistan cevizi lifi içeren sebze yetiştiricilik toprağı, üzerine %10-15 kompost eklenmiş
- pH 6–7
Saksı değişimi
Hıyarın kökleri yüzeye yakın ama geniş yayılır ve kökler hassastır; kök topağı bozulursa bitki kolayca solar. Bu yüzden aktarımı sıcak ve sakin havada, fidelerin gövdesi çok uzamadan yapın.
- Ne sıklıkla: Her sezon yeniden saksıya alma gerekmez; hıyar yıllık bir bitkidir. Fide ya da tohumdan yetiştirilen hıyarlar genellikle tek kez, köklerini bozmadan doğrudan büyük saksıya veya bahçe yatağına aktarılır.
- Yeni saksı: Tek bitki için en az 30-40 litrelik, 40-50 cm çapında derin bir saksı idealdir. Sarılıcı (çalılaşan) çeşitler için daha geniş bir alan veya dikey destek de gerekir.
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz
Saksı nasıl değiştirilir
- Fideyi kökünden tutmadan, gövdesinin dibinden nazikçe kaldırın.
- Kök topağının kenarlarını çok az gevşetin; kökleri koparmayın.
- Fideyi yeni saksının ortasına yerleştirin, kök topağının üstü toprak yüzeyiyle aynı hizada olsun.
- Boşlukları yumuşak toprakla doldurup hafifçe bastırın, hava cepleri kalmasın.
- Bitkinin dibini yavaşça sulayın ve üç-dört gün gölgede tutun.
- Destek çubuğu ya da kafesi bu aşamada takın; sonradan kökleri rahatsız etmesin.
Budama
Hıyar budamasında amaç, bitkiyi aşırı yoğunlaşmadan korumak ve meyve verimini artırmaktır. Sadece hastalıklı, zarar görmüş veya gereksiz yan sürgünleri alın; aşırı budama verimi düşürür.
Budama mevsimi: Yaz
Nasıl budanır
- Ana gövdenin dibinden çıkan ve 30 cm'den kısa olan yan dalları (ilk meyve düğümlerinin altındaki) temizleyin.
- Ana gövdeyi bir veya iki dala indirerek bitkiyi tek veya çift gövdeli hale getirin.
- Her büyük yan dalın ucunda sadece bir veya iki meyve bırakın; fazla meyveleri erken alın.
- Sararmış, hastalıklı veya yere değen yaprakları kökünden kesin.
- Ana gövde dik bir destek üzerinde büyürken, uç büyümesi 2 ila 2,5 metre yüksekliğe ulaştığında tepesini kesin.
- Budama aletlerini her kullanımdan sonra temizleyin.
Çoğaltma
Tohumdan doğrudan ekim (Tohum ile üretim) · İlkbahar, Yaz
- Don geçip toprak ısısı en az 15 °C olduğunda ekim yapın; Cucumis sativus soğuğa duyarlıdır ve soğuk toprakta tohumlar çürür.
- Tohumları 1,5 ila 2 cm derinliğe, 30 ila 60 cm aralıklarla ekin.
- Tohumlar 3 ila 7 gün içinde çimlenir; toprağı hafif nemli ama su birikmeyecek şekilde tutun.
- Fide 2 ila 3 gerçek yaprak verdiğinde en güçlü olanları bırakarak seyreltin.
Tohumdan fide yetiştirme · İlkbahar
- Son don tarihinden yaklaşık 3 ila 4 hafta önce, her saksıya bir veya iki tohum koyun.
- Saksıları 22 ila 28 °C sıcaklıkta, güneş alan bir yerde tutun.
- Kökleri kolay zarar gördüğü için fideleri saksıdan birlikte, toprak topuğuyla dikin; kök bozulmasından kaçının.
- Dikimden önce bir hafta boyunca fideleri kademeli olarak dış ortama alıştırın.
Çelikle üretim (Deneysel) · Yaz
- Sağlıklı bir ana bitkiden 10 ila 15 cm uzunluğunda, en az iki yaprak taşıyan bir sürgün kesin.
- Alt yaprakları çıkarın ve kesim ucunu suya daldırın.
- Suyu her gün değiştirin ve kökler 2 ila 3 cm uzunluğa gelince toprağa dikin.
- Çelikler yavaş köklenir; bu yöntem tohuma göre daha az güvenilirdir.
Hıyar kökleri hassastır; fideleri saksıda yetiştirmeyi tercih ettiyseniz küçük saksılar yerine 10 ila 12 cm çapında torf saksılar kullanın, böylece dikimde kök zarar görmez.
Hakkında hıyar
Diğer adları: Salatalık, Hıyar, Hıyar bitkisi
- Bitki türü: sarılıcı, sebze, tek yıllık bitki
- Yaşam süresi: Tek yıllık (annual)
- Yayılış alanı: Doğal yayılışı Hindistan'ın kuzeyi ve Himalaya eteklerinde olduğu kabul edilir; kesin doğal alanı tartışmalıdır.
- Olgun boyu: Sarılıcı olarak 1.5-3 m; destek verilmezse yere yayılır
- Çiçeklenme zamanı: Yaz boyunca, genellikle ilkbahar sonu ile sonbahar arası
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Güvenli · İnsanlar: Güvenli. Kültür çeşitleri evcil hayvanlar ve çocuklar için zararsızdır (ASPCA). Yabani akraba türlerde bulunan kukurbitasin adlı acı maddeler sindirim rahatsızlığı yapabilir; acı tadı olan meyveler yenmemelidir.
Sık görülen sorunlar
- Külleme (Powdery mildew): Yaprak yüzeylerinde beyaz unumsu tabaka oluşur; yoğun nemde ve gölgede görülür. Hava sirkülasyonunu artırın ve yaprakları kuru tutun.
- Mildiyö (Downy mildew): Yaprakların altında gri-mor lekeler oluşur ve yapraklar sararır. Nemli havada hızla yayılır; hastalıklı yaprakları temizleyin.
- Hıyar mozaik virüsü: Yapraklarda sarı mozaik desenleri ve bodur büyüme yapar. Yaprak bitleri ile bulaşır; bitleri kontrol altında tutun ve hastalıklı bitkileri sökün.
- Kırmızı örümcek: Yaprak altlarında ince ağlar ve benekli sararma yapar. Kuru ve sıcak havada artar; yaprakları düzenli su ile yıkayın.
- Yaprak biti: Genç sürgünlerde ve yaprakların altında kümelenir, bitkinin özsuyunu emerek büyümeyi yavaşlatır ve virüs taşır.
Kullanım alanları
Hıyar başlıca taze salata, turşu ve meze olarak tüketilir. Kozmetikte cildi serinletici ve yatıştırıcı özelliği nedeniyle göz altı maskelerinde ve losyonlarda kullanılır. Geleneksel olarak bazı kültürlerde idrar söktürücü ve soğutucu bir bitki olarak değerlendirilmiştir.
Yenebilir mi?
Olgunlaşmamış meyvenin kabuğu ve etli kısmı yenir; tohumları da yenebilir. Acı tadı olan meyveler yenmemelidir.
Tarihçe ve efsaneler
Hıyar yaklaşık 3000 yıl önce Hindistan'da evcilleştirilmiş ve Mezopotamya ile Mısır'a yayılmıştır. Antik Mısır'da yetiştirildiği ve İncil'de adı geçen sebzeler arasında yer aldığı bilinir. Roma İmparatoru Tiberius'un her gün hıyar yediği, bu yüzden ona özel bir sera yapıldığı rivayet edilir.
Biliyor muydun?
Hıyarın yaklaşık yüzde doksanı su olduğundan, tarihsel olarak sıcak çöllerde ve kurak bölgelerde serinletici bir kaynak olarak değer görmüştür.
Sık sorulan sorular
hıyar ne sıklıkla sulanmalı?
2 günde bir. Hıyar çok su isteyen bir bitkidir çünkü büyük yapraklarından ve meyvesinden hızla su kaybeder. Toprağı sürekli hafif nemli tutun ama asla sulak bırakmayın. Sulamayı sabah erken saatlerde yapın ki yapraklar gün içinde kurusun ve hastalık riski azalsın. Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Üst kısım kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırıp tarttığınızda hafif geliyorsa susuzluk başlamış demektir.
hıyar ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6-8 saat doğrudan güneş). Hıyar güneşi seven bir bitkidir ve gün boyu güneş alan bir yerde en iyi verimi verir. Yetersiz ışıkta gövde ince ve uzun uzar, meyve sayısı azalır. Yarı gölgeye dayanabilir ama verimi düşer.
hıyar hangi sıcaklığı sever?
18–30 °C. Cucumis sativus (hıyar) is a warm-season annual that grows best between 18 and 30 °C. Soil should be at least 15 °C before planting outdoors, and growth slows sharply below 15 °C. Plants tolerate no frost at all.
hıyar kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için güvenlidir. Kültür çeşitleri evcil hayvanlar ve çocuklar için zararsızdır (ASPCA). Yabani akraba türlerde bulunan kukurbitasin adlı acı maddeler sindirim rahatsızlığı yapabilir; acı tadı olan meyveler yenmemelidir.
hıyar bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Külleme (Powdery mildew): Yaprak yüzeylerinde beyaz unumsu tabaka oluşur; yoğun nemde ve gölgede görülür. Hava sirkülasyonunu artırın ve yaprakları kuru tutun. Mildiyö (Downy mildew): Yaprakların altında gri-mor lekeler oluşur ve yapraklar sararır. Nemli havada hızla yayılır; hastalıklı yaprakları temizleyin. Hıyar mozaik virüsü: Yapraklarda sarı mozaik desenleri ve bodur büyüme yapar. Yaprak bitleri ile bulaşır; bitleri kontrol altında tutun ve hastalıklı bitkileri sökün. Kırmızı örümcek: Yaprak altlarında ince ağlar ve benekli sararma yapar. Kuru ve sıcak havada artar; yaprakları düzenli su ile yıkayın. Yaprak biti: Genç sürgünlerde ve yaprakların altında kümelenir, bitkinin özsuyunu emerek büyümeyi yavaşlatır ve virüs taşır.
hıyar ne zaman saksı değiştirmeli?
Her sezon yeniden saksıya alma gerekmez; hıyar yıllık bir bitkidir. Fide ya da tohumdan yetiştirilen hıyarlar genellikle tek kez, köklerini bozmadan doğrudan büyük saksıya veya bahçe yatağına aktarılır.. Hıyarın kökleri yüzeye yakın ama geniş yayılır ve kökler hassastır; kök topağı bozulursa bitki kolayca solar. Bu yüzden aktarımı sıcak ve sakin havada, fidelerin gövdesi çok uzamadan yapın.
hıyar nasıl çoğaltılır?
Tohumdan doğrudan ekim (Tohum ile üretim), Tohumdan fide yetiştirme, Çelikle üretim (Deneysel). Don geçip toprak ısısı en az 15 °C olduğunda ekim yapın; Cucumis sativus soğuğa duyarlıdır ve soğuk toprakta tohumlar çürür. Tohumları 1,5 ila 2 cm derinliğe, 30 ila 60 cm aralıklarla ekin. Tohumlar 3 ila 7 gün içinde çimlenir; toprağı hafif nemli ama su birikmeyecek şekilde tutun. Fide 2 ila 3 gerçek yaprak verdiğinde en güçlü olanları bırakarak seyreltin.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.