Citrus limon bakımı nasıl yapılır
Sulama
Limon (Citrus limon) kökleri ıslak toprakta çabuk çürür, ama kuruyan toprakta da yaprak döker. Bu yüzden amaç toprağı hep hafif nemli tutmak, sonra kurumasına izin vermektir. Saksıda yetiştirilen limonda saksının alt deliklerinden suyun rahatça akması şarttır. Tabakta biriken suyu yirmi dakika içinde boşaltın. Sıcak mevsimde yaprakların hafif sarkması susuzluk işaretidir, kış aylarında ise daha az sulayın.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa iki ila üç santimetre sokun. Toprak kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıyı da kaldırıp tartın: sulanmış saksı belirgin şekilde ağırdır, kuru saksı ise hafiftir. Kış aylarında saksının ağırlığını bilmek, sulama zamanını anlamanın en güvenilir yoludur.
Limonun sulama ihtiyacı ısıya ve ışığa göre değişir. Sıcak ve güneşli bir günde daha sık, serin ve bulutlu havada daha seyrek sulayın. Sulama suyunu oda sıcaklığında kullanın; çok soğuk su köklerde şok yaratır.
Aşırı sulama
Limon (Citrus limon) kökleri oksijen ister ve su birikintisinde birkaç gün içinde boğulur. Çürüyen kökler suyu alamadığı için yaprak sararması ve dökülmesi bu bitkide çok sık görülür.
Belirtiler: Alt yapraklar sararır, yaprak dökülür, toprak sürekli ıslak ve ekşi kokulu olur, gövdenin dibinde yumuşama görülebilir.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve saksıyı gölgeli, iyi havalanan bir yere alın. Toprak kuruyana kadar bekleyin. Çürük kökler varsa saksıdan çıkarıp koparın, kuru topraklı yeni bir saksıya alın. Drenajı olmayan saksıyı değiştirin.
Yetersiz sulama
Limon ince yapraklı bir turunçgil olduğu için buharlaşmayı azaltmak amacıyla yaprağını hızla kapatır. Uzun süre susuz kalırsa köklerdeki ince emici tüyler ölür ve bitki toparlanmakta zorlanır.
Belirtiler: Yapraklar sarkar, kenarlarında kahverengi kuruma görülür, toprak saksının kenarından çekilir ve su hızla akıp gider.
Çözümler: Saksıyı tabakta yirmi dakika boyunca alttan sulayın, böylece toprak tekrar su tutabilir hâle gelir. Üstten yavaşça sulayarak toprağın tamamını ıslatın. Sonrasında sulama aralığını kısaltın ve saksı etrafına malç koyarak nemin uçmasını azaltın.
Güneş ışığı
Limon (Citrus limon) meyve verebilmek için çok güneşe ihtiyaç duyar. Yeterli ışık almayan limon çiçek açar ama meyve tutmaz ya da meyveleri küçük ve asidi düşük olur. Güneşli bir balkon veya bahçe en uygun yerdir. Işığı yavaş yavaş artırın, çünkü ani güneşe maruz kalan yapraklar yanabilir.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Kapalı mekânda güney cepheli pencere en iyi yerdir. Kış aylarında ışık yetersizse tam spektrumlu bitki LED lambasını bitkinin üzerinde yaklaşık 30-50 santimetre yükseklikte günde 10-12 saat açık tutun.
Yetersiz ışık
Limon (Citrus limon) fotosentez yaparak meyve ve yeni sürgün üretir. Yetersiz ışıkta bitki enerjisini sürgün yerine yaşamak için harcar ve yeni yaprakları zayıf, uzun ve soluk çıkar.
Belirtiler: Yapraklar soluk yeşil olur, sürgünler uzayıp incelir, çiçek açmaz veya çiçekler dökülür, meyve tutmaz.
Çözümler: Bitkiyi günde en az altı saat güneş alan bir yere taşıyın. Pencere camını temizleyin, çünkü kirli cam ışığın bir kısmını engeller. Kış aylarında bitki lambası kullanın ve saksıyı her hafta bir kez çevirerek her tarafın ışık almasını sağlayın.
Fazla güneş
Limon çoğu zaman güneşi sever, ancak yaz sıcağında yaprakları ve meyveleri aşırı ışıktan zarar görebilir. Özellikle kapalı alanda cam arkasındaki yoğun öğle güneşi yaprakta yanıklara yol açar.
Belirtiler: Yapraklarda beyazımsı veya kahverengi yanık lekeleri, kuru ve kâğıt gibi kenarlar, meyvede güneş yanığı görülür.
Çözümler: Öğle saatlerinde yoğun güneş alan yerde gölgelik veya tül perde kullanın. Bitkiyi kademeli olarak güneşe alıştırın. Yaprakların nemli kalması için sulama yapmayı sabah erken saatlere alın ve yaz sonunda yaprakları nazikçe yıkayın.
Sıcaklık
Limon ağacı (Citrus limon) sıcak ve güneşli iklimi sever. Yaprakları ve meyveleri -2 °C civarında zarar görmeye başlar, uzun süren donlar ağacı öldürebilir. Genç ağaçlar ve saksıdaki limonlar soğuğa daha hassastır. Gece sıcaklığı 10 °C'nin altına düşmediği sürece dışarıda yetiştirilebilir. Çiçeklenme ve meyve tutumu için gece-gündüz sıcaklık farkının makul olması önemlidir.
- İdeal: 13–29 °C
- Dayanır: -2–38 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 9-11
Gübreleme
Limon ağacı yaprak sararmasını önlemek için demir, magnezyum ve çinko gibi mikro elementlere ihtiyaç duyar. Büyüme mevsiminde düzenli beslenme meyve verimini artırır. Kış aylarında gübrelemeyi durdurun, çünkü ağaç bu dönemde yavaşlar.
- Yavaş salınımlı gübre: İlkbaharda, yeni sürgünler başlamadan önce yılda bir kez uygulayın. Saksıdaki limonlarda ise her 3-4 ayda bir tekrarlanabilir.
- Narenciye için özel sıvı gübre (örneğin 3-1-2 oranlı, mikro elementli), Yavaş salınımlı narenciye granülleri, Demir ve magnezyum içeren kelat mikro element gübresi
Toprak
Citrus limon hafif asidik ile nötr arasında, yaklaşık 6.0-7.0 pH değerinde toprakta en iyi gelişir. Toprak su tutmalı ama fazla su kalmamalı; kökler oksijen ister ve durgun suda çürür.
- Narenciye (Citrus) karışımı: Torf veya kokopit, perlit veya pomza, kaba kum ve az miktarda kompost karışımı; hazır narenciye toprakları bu oranı genellikle içerir
- Drenajlı saksı toprağı: Kaliteli saksı toprağına %30 perlit veya pomza ve %10 kaba kum eklenerek hazırlanmış karışım
- Bahçe toprağı için iyileştirilmiş karışım: Üst toprağa %25 kompost, kaba kum ve çakıl ekleyerek drenajı artırılmış bahçe toprağı; ağır killi topraklardan kaçının
- pH 6–7
Saksı değişimi
Citrus limon kökleri hassastır ve su tutan, havalanmayan toprakta hızla çürür. Sıcaklık en az 15°C olduğunda yenileme yapın ve don riski geçtikten sonra dışarıdaki limon ağaçlarında işlemi tamamlayın.
- Ne sıklıkla: Her 2-3 yılda bir, genellikle ilkbahar başında; yetişkin ağaçlarda üst toprağı her yıl yenileyin
- Yeni saksı: Mevcut saksıdan 2-5 cm daha geniş, drenaj deliği olan bir saksı seçin; aşırı büyük saksılar kök çürümesine yol açar
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Yaz
Saksı nasıl değiştirilir
- Ağacı eski saksıdan yavaşça çıkarın; gövdeyi tutarken saksıyı yan yatırın ve kenarlarına hafifçe vurun
- Kök topağının dış kısmındaki sıkışmış ve dolanmış kökleri parmaklarınızla açın
- Çürümüş, kahverengi, yumuşak veya kokan kökleri temiz makasla kesin; sağlam beyaz kökleri koruyun
- Yeni saksının ortasına topağın üst kısmı saksı kenarından bir iki santim aşağıda kalacak şekilde yerleştirin
- Eski toprağın yerine yeni limon toprağını doldurun ve kökler arasına hafifçe bastırarak boşlukları kapatın
- Gövde toprak seviyesinin üstünde kalacak şekilde ayarlayın; aşılı gövde bölgesini toprağa gömmeyin
- Ağacı bol su ile sulayın ve fazla suyun drenaj deliğinden çıkmasını bekleyin
Budama
Limon ağacı kışın ya da soğuk dönemde budanmamalıdır; soğuk havada yeni yaralar zor iyileşir ve don hasarına açık kalır. Bahar sonu ile yaz başında, meyve tutumu tamamlandıktan sonra hafif bir budama idealdir. Bir seferde ağacın tacının yaklaşık dörtte birinden fazlasını almayın.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz
Nasıl budanır
- Önce ölü, kurumuş ve hastalıklı dalları tamamen temizleyin; kesimi sağlıklı dokunun biraz üzerinden yapın.
- Ağacın içine doğru büyüyen, birbirini kesen ya da sürtünen dalları tespit edip en zayıf olanları kökünden ya da bir ana dala kadar kesin.
- Yerden yaklaşık 50 cm'ye kadar olan alt dalları kaldırarak gövdenin dibinde yeni sürgün çıkmasını engelleyin.
- Aşı noktasının altından çıkan emici sürgünleri (anaç filizlerini) düzenli olarak koparın; bunlar limonun tadını ve verimini düşürür.
- Dalların uç kısımlarını hafifçe kısaltarak dallanmayı teşvik edebilirsiniz; ancak aşırı kısaltmadan kaçının.
- Budamadan sonra ağacı bol güneşli bir yere alın ve haftalar boyunca düzenli sulamaya devam edin.
Çoğaltma
Tohumdan yetiştirme (Citrus limon tohumu) · İlkbahar
- Olgun bir limon meyvesinden tohumları çıkarın ve hemen kullanın; limon tohumları kuruduğunda canlılığını hızla kaybeder.
- Tohumları birkaç saat ılık suda bekletip etli kalıntılarını temizleyin.
- Nemli, iyi drene olan saksı toprağına yaklaşık 1 cm derinliğe ekin.
- Saksıyı 20-25 °C sıcaklıkta, dolaylı ışık alan bir yerde tutun ve toprağı nemli ama su birikintisi olmayacak şekilde ayarlayın.
- Çimlenme genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında gerçekleşir; fidanlar birkaç yaprak çıkardığında daha büyük saksıya alın.
- Tohumdan çıkan limon fidanları ana bitkinin özelliklerini tam olarak taşımayabilir ve meyve vermesi uzun sürebilir; bu yüzden sabırlı olun.
Yarı odunsu çelik ile çoğaltma · İlkbahar, Yaz
- Sağlıklı, bu yılki yarı odunsu bir sürgünden yaklaşık 10-15 cm uzunluğunda çelik kesin.
- Alt yaprakları temizleyip üst birkaç yaprağı bırakın.
- Kesim ucunu köklendirme hormonu tozuna batırın.
- Perlit ve torf karışımına dikin ve nemli, sıcak bir ortamda tutun; bir plastik torba ile hafif nem sağlayabilirsiniz.
- Kökler oluşana kadar birkaç hafta bekleyin; dolaylı ışık ve düzenli hafif nem yeterlidir.
- Köklenen çeliği kademeli olarak dış ortama alıştırın ve ardından saksıya aktarın.
Aşılama (kalem ya da göz aşısı) · İlkbahar, Yaz
- Anaç olarak genellikle turunçgil anacı kullanın ve sağlıklı, en az bir yıllık bir fidan seçin.
- Kalem alınacak limon dalını sağlıklı ve hastalıksız bir ağaçtan seçin.
- Aşı bıçağını temiz tutun ve anaç ile kalem dokularının kambiyum tabakalarını birbirine oturtun.
- Aşı yerini aşı bandı ile sıkıca sarın ve bağlantı yapılana kadar nemi koruyun.
- Birkaç hafta içinde yeni sürgünler görünürse bağlantının tuttuğunu anlayabilirsiniz; bu noktada bandı gevşetin.
- Aşılı fidanı doğrudan güneş almayan bir yerde birkaç gün tutup sonra kademeli olarak güneşe alıştırın.
Ticari olarak satılan limon fidanlarının çoğu aşılıdır; evde tohumdan yetişen limonun meyve kalitesi ana bitkiden farklı olabilir. Meyve kalitesini garanti etmek istiyorsanız aşılı fidan almak en pratik yoldur.
Hakkında Citrus limon
Diğer adları: Limon, Sarı limon, Lemon
- Bitki türü: ağaç, turunçgil
- Yaşam süresi: Çok yıllık (perennial)
- Yayılış alanı: Kökeni tam olarak bilinmemekle birlikte Asya'da, Hindistan'ın kuzeydoğusu, Myanmar ve Çin'in güneyi civarında yetiştiği düşünülmektedir.
- Olgun boyu: 3-6 m (saksıda 1-2 m)
- Çiçeklenme zamanı: İlkbahar, ancak yıl boyunca tekrar çiçek açabilir
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Zehirli · İnsanlar: Zehirli. ASPCA'ya göre Citrus limon kedi ve köpekler için hafif toksik kabul edilir; yapraklar, dal ve kabuk içerdiği psoralen ve uçucu yağlar nedeniyle mide bozukluğuna yol açabilir. Meyve suyu ve kabuğu çocuklarda ağız tahrişi yapabilir, bu nedenle erişimi sınırlayın.
Sık görülen sorunlar
- Yaprak bitleri: Yeni sürgün ve tomurcuklarda kümelenir; yaprakların kıvrılmasına neden olur. Sabunlu su ile yıkayın.
- Kırmızı örümcek: Kuru ve sıcak havada yaprak altında ince ağ oluşturur, yapraklar sararır. Nemlendirme ve düzenli spreyleme yardımcı olur.
- Yaprak dökümü: Ani sıcaklık değişimi, aşırı sulama veya yetersiz ışık nedeniyle yaprakların düşmesi görülür.
- Kök çürüklüğü: Fazla su ve kötü drenaj nedeniyle köklerde çürüme ve yaprakların sararması oluşur.
- Yaprak lekesi ve sarılık: Demir veya magnezyum eksikliğinde damarlar yeşil kalırken yapraklar sararır; turunçgil gübresiyle düzeltilebilir.
Kullanım alanları
Limon, meyve suyu, reçel, salata sosu ve tatlılarda kullanılan ana tat vericidir. Kabuğu rendelenip aromatik yağ olarak da değerlendirilir. Parfüm, temizlik ürünleri ve geleneksel halk hekimliğinde C vitamini kaynağı olarak kullanılmıştır.
Yenebilir mi?
Meyve suyu ve kabuğu (rendelenmiş kabuğu veya kabuk tadı) yenilebilir; çekirdekleri ve yaprakları genellikle çay olarak tüketilir.
Tarihçe ve efsaneler
Limonun eski Hint ve Çin metinlerinde adı geçer; Avrupa'ya Ortaçağ'da Arap tüccarlar aracılığıyla ulaşmıştır. Orta Çağ İtalya ve İspanya bahçelerinde ağaçlar bahçe süsü ve bilinçli yetiştiricilik konusu olmuştur.
Biliyor muydun?
Limon, Avrupa'ya Haçlı Seferleri ve Arap tüccarlar aracılığıyla ulaşmış ve on beşinci yüzyılda Akdeniz bahçelerinde yaygınlaşmıştır.
Sık sorulan sorular
Citrus limon ne sıklıkla sulanmalı?
7 günde bir. Limon (Citrus limon) kökleri ıslak toprakta çabuk çürür, ama kuruyan toprakta da yaprak döker. Bu yüzden amaç toprağı hep hafif nemli tutmak, sonra kurumasına izin vermektir. Saksıda yetiştirilen limonda saksının alt deliklerinden suyun rahatça akması şarttır. Tabakta biriken suyu yirmi dakika içinde boşaltın. Sıcak mevsimde yaprakların hafif sarkması susuzluk işaretidir, kış aylarında ise daha az sulayın. Parmağınızı toprağa iki ila üç santimetre sokun. Toprak kuruysa sulayın, hâlâ nemliyse bekleyin. Saksıyı da kaldırıp tartın: sulanmış saksı belirgin şekilde ağırdır, kuru saksı ise hafiftir. Kış aylarında saksının ağırlığını bilmek, sulama zamanını anlamanın en güvenilir yoludur.
Citrus limon ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6-8 saat doğrudan güneş). Limon (Citrus limon) meyve verebilmek için çok güneşe ihtiyaç duyar. Yeterli ışık almayan limon çiçek açar ama meyve tutmaz ya da meyveleri küçük ve asidi düşük olur. Güneşli bir balkon veya bahçe en uygun yerdir. Işığı yavaş yavaş artırın, çünkü ani güneşe maruz kalan yapraklar yanabilir.
Citrus limon hangi sıcaklığı sever?
13–29 °C. Limon ağacı (Citrus limon) sıcak ve güneşli iklimi sever. Yaprakları ve meyveleri -2 °C civarında zarar görmeye başlar, uzun süren donlar ağacı öldürebilir. Genç ağaçlar ve saksıdaki limonlar soğuğa daha hassastır. Gece sıcaklığı 10 °C'nin altına düşmediği sürece dışarıda yetiştirilebilir. Çiçeklenme ve meyve tutumu için gece-gündüz sıcaklık farkının makul olması önemlidir.
Citrus limon kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için zehirlidir: erişemeyecekleri yerde tutun. ASPCA'ya göre Citrus limon kedi ve köpekler için hafif toksik kabul edilir; yapraklar, dal ve kabuk içerdiği psoralen ve uçucu yağlar nedeniyle mide bozukluğuna yol açabilir. Meyve suyu ve kabuğu çocuklarda ağız tahrişi yapabilir, bu nedenle erişimi sınırlayın.
Citrus limon bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Yaprak bitleri: Yeni sürgün ve tomurcuklarda kümelenir; yaprakların kıvrılmasına neden olur. Sabunlu su ile yıkayın. Kırmızı örümcek: Kuru ve sıcak havada yaprak altında ince ağ oluşturur, yapraklar sararır. Nemlendirme ve düzenli spreyleme yardımcı olur. Yaprak dökümü: Ani sıcaklık değişimi, aşırı sulama veya yetersiz ışık nedeniyle yaprakların düşmesi görülür. Kök çürüklüğü: Fazla su ve kötü drenaj nedeniyle köklerde çürüme ve yaprakların sararması oluşur. Yaprak lekesi ve sarılık: Demir veya magnezyum eksikliğinde damarlar yeşil kalırken yapraklar sararır; turunçgil gübresiyle düzeltilebilir.
Citrus limon ne zaman saksı değiştirmeli?
Her 2-3 yılda bir, genellikle ilkbahar başında; yetişkin ağaçlarda üst toprağı her yıl yenileyin. Citrus limon kökleri hassastır ve su tutan, havalanmayan toprakta hızla çürür. Sıcaklık en az 15°C olduğunda yenileme yapın ve don riski geçtikten sonra dışarıdaki limon ağaçlarında işlemi tamamlayın.
Citrus limon nasıl çoğaltılır?
Tohumdan yetiştirme (Citrus limon tohumu), Yarı odunsu çelik ile çoğaltma, Aşılama (kalem ya da göz aşısı). Olgun bir limon meyvesinden tohumları çıkarın ve hemen kullanın; limon tohumları kuruduğunda canlılığını hızla kaybeder. Tohumları birkaç saat ılık suda bekletip etli kalıntılarını temizleyin. Nemli, iyi drene olan saksı toprağına yaklaşık 1 cm derinliğe ekin. Saksıyı 20-25 °C sıcaklıkta, dolaylı ışık alan bir yerde tutun ve toprağı nemli ama su birikintisi olmayacak şekilde ayarlayın. Çimlenme genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında gerçekleşir; fidanlar birkaç yaprak çıkardığında daha büyük saksıya alın. Tohumdan çıkan limon fidanları ana bitkinin özelliklerini tam olarak taşımayabilir ve meyve vermesi uzun sürebilir; bu yüzden sabırlı olun.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.