karnabahar bakımı nasıl yapılır
Sulama
Karnabahar (Brassica oleracea var. botrytis) sürekli nemli ama asla su birikintisi olmayan toprakta en iyi gelişir. Fide dikiminden başlık oluşumuna kadar toprak düzenli nemli tutulmalı, kurumasına izin verilmemelidir. Kurak dönemler başlığın küçük, sert ve acı kalmasına neden olur. Başlık oluşmaya başladığında haftada en az bir kez derinlemesine sulama yapın. Yaprakların üstünden değil, kök bölgesine sulayın.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 3-4 cm sokun. Üst toprak kuruysa sulayın, hafifçe nemliyse bekleyin. Saksıda yetiştiriyorsanız saksıyı kaldırıp ağırlığına bakın; hafifse su gerekir. Yapraklar öğleden sonra hafif solmuşsa ve akşam serinlemeyle toparlanmıyorsa su eksikliği vardır.
Sulamayı sabah erken saatlerde yapın. Böylece yaprakların üzerinde gece boyunca kalan nem azalır ve küf hastalıklarının riski düşer. Sıcak yaz günlerinde yalnızca toprağa su verin, yapraklar ıslanmasın.
Aşırı sulama
Karnabahar, köklerinin oksijene ihtiyaç duyduğu, nemli ama havalanabilen topraklarda iyi gelişen bir Brassica türüdür. Toprak sürekli su altında kalırsa kökler oksijensiz kalır ve Pythium gibi toprak kaynaklı mantarlar kolayca saldırır.
Belirtiler: Alt yaprakların sararması, yaprakların solgun ve yumuşak görünmesi, gövde dibinde kararmış ve kokuşmuş kökler, toprak yüzeyinde küf veya sinek larvaları.
Çözümler: Sulamayı hemen durdurun ve toprağın kendi kendine kurumasını bekleyin. Saksılı bitkilerde delikli bir saksıya taşıyın ve fazla suyun akmasını sağlayın. Çürümüş kökleri temiz bir bıçakla temizleyin ve yeni, drenajı iyi bir toprağa tekrar dikin. Bahçede toprağı kumla veya kompostla gevşetin.
Yetersiz sulama
Karnabahar yapraklarının büyük bir kısmı suyu yüzeyden buharlaştırdığı için yaz sıcaklarında hızla su kaybeder. Kuraklık başlık oluşumu sırasında en çok zarar veren faktördür, çünkü bitki başlığı büyütemez.
Belirtiler: Yaprakların kenarlarının kıvrılıp kahverengileşmesi, öğle saatlerinde belirgin solgunluk, başlığın küçük, sert, lifli ve acı olması, erken çiçeklenme (başlık yerine sarı çiçek açması).
Çözümler: Toprağı derin ve yavaş bir şekilde sulayın, sadece yüzeyi ıslatmayın. Toprağın üstüne 5 cm kalınlığında organik malç (saman veya kompost) serin. Sıcak öğle saatlerinde gölgeleme ağı kullanın. Bitkilerin etrafında toprağı belirgin bir şekilde kabartarak suyun dağılmasını önleyin.
Güneş ışığı
Karnabahar güneşi seven bir sebzedir. Başlık oluşumu için günde en az 6 saat doğrudan güneş ister. Yetersiz ışık altında bitkiler uzar, yapraklar zayıf kalır ve başlık oluşmayabilir. Yaz sonunda aşırı sıcak ve yoğun güneş bazı çeşitlerde başlığın sararmasına neden olabilir; bu nedenle başlıkları yaprakla örtmek faydalıdır.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Ev içinde yetiştiriyorsanız fideler için güçlü bir LED bitki lambası kullanın. Lambayı bitkinin 15-20 cm üstüne yerleştirin ve günde 14-16 saat açık tutun. Fideler uzamaya başlarsa ışığı biraz daha yaklaştırın.
Yetersiz ışık
Karnabahar, başlığını oluşturmak ve besin depolamak için büyük miktarda güneş enerjisine ihtiyaç duyar. Işık azaldığında fotosentez yavaşlar ve bitki başlık yerine yalnızca yaprak üretmeye yönelir.
Belirtiler: Gövdenin uzayıp incelmesi, yaprakların açık yeşil veya soluk görünmesi, aralıklı ve küçük yaprak düzeni, başlığın hiç oluşmaması ya da çok küçük kalması.
Çözümler: Bitkiyi günde en az 6 saat güneş alan bir yere taşıyın. Bahçede gölgeleyen ağaç veya binaları budayın ya da bitkiyi daha açık bir alana alın. Saksılı bitkileri güney veya batı cepheye yerleştirin ve düzenli olarak döndürün.
Fazla güneş
Karnabahar serin ve nemli iklimlerde daha iyi gelişir. Yaz sıcaklarında ve aşırı güneşte yapraklar yanabilir ve bitki stres altına girer, bu da başlığın kalitesini düşürür.
Belirtiler: Yaprakların kenarlarında beyazımsı veya kahverengi yanıklar, yaprakların kıvrılması, başlığın sararması veya gevşek hale gelmesi, çiçeklenme yerine erken başlık bozulması.
Çözümler: Öğle saatlerinde yüzde 30-50 gölgeleme ağı kullanın. Başlıkları yapraklarla kapatarak doğrudan güneşten koruyun. Toprağı organik malçla örterek kök bölgesinin aşırı ısınmasını önleyin. Yaz sıcakları 25 °C üzerine çıkıyorsa mümkünse sulamayı artırarak serinlik sağlayın.
Sıcaklık
Karnabahar (Brassica oleracea var. botrytis), serin hava seven bir sebzedir. Başını en iyi 15 ile 20 °C arasında oluşturur. Bitki kısa süreli dondan etkilenmez ama baş oluşumu sırasında sıcak ve soğuk streslerine karşı çok hassastır. Fide ve olgun bitkiler için ideal koşulları sağlamak verimi doğrudan belirler.
- İdeal: 15–20 °C
- Dayanır: -5–30 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 4-9
Gübreleme
Karnabahar, Brassica oleracea türünün yüksek besin ihtiyacı olan bir sebzesidir ve özellikle azot ile bor elementlerine ihtiyaç duyar. Bor eksikliği baş içinde kahverengi ve sert lekelere yol açar. Düzenli ve dengeli besleme, büyük ve sağlıklı başların temelidir.
- Yavaş salınımlı gübre: Dikimden önce toprağa yılda bir kez, ilkbaharda kompost veya dengeli yavaş salınımlı gübre karıştırın; ayrıca büyüme ortasında bir kez azotlu gübre ekleyin.
- Azot ağırlıklı sıvı organik gübre (balık emülsiyonu veya solucan çayı), Dengeli sıvı sebze gübresi (örneğin 10-10-10), Yavaş salınımlı organik sebze gübresi, Olgunlaştırılmış kompost veya ahır gübresi, Kireçli toprak için kalsiyum ve bor içeren mikro besin takviyesi
Toprak
Karnabahar, besin açısından zengin, iyi drene olan ve nemli kalan toprakta en iyi sonucu verir. Toprak pH'ı 6.0-7.0 aralığında olduğunda bor ve molibden gibi besinler daha kolay alınır. Sıkışmış veya sürekli su tutan topraklarda kökler çürüyebilir.
- Zengin bahçe toprağı karışımı: Bahçe toprağı, olgunlaşmış kompost ve az miktarda perlit veya kum karışımı, yaklaşık 3:2:1 oranında
- Sebze yetiştirme toprağı: Kaliteli torf veya kokopit bazlı sebze toprağı, üzerine kompost ve yavaş salınımlı organik gübre eklenmiş
- Organik kompostlu saksı karışımı: Yüzde 50 kaliteli saksı toprağı, yüzde 30 olgun kompost ve yüzde 20 perlit veya iri kum
- pH 6–7.5
Saksı değişimi
Karnabahar köklerini çok besler ve hızlı büyür. Fideyi dikerken kök topağını bozmadan taşıyın ve dikim derinliğini fideyi saksıdaki seviyesinden fazla gömmeyin. Saksının alt kısmında su delikleri olmalıdır.
- Ne sıklıkla: Karnabahar tek sezonluk bir bitkidir, bu yüzden tekrar tekrar saksı değiştirmez. Genellikle tohumdan yetiştirilen fideler bir kez, 4-6 haftalık ve 4-6 gerçek yaprak çıkardığında kalıcı yerine ya da büyük saksıya dikilir.
- Yeni saksı: Bitki başına en az 30-40 cm çapında ve 15-20 litrelik bir saksı kullanın. Sığ ama geniş kökleri olan bu bitki için derinlikten çok genişlik önemlidir.
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Sonbahar
Saksı nasıl değiştirilir
- Saksının dibine bir avuç kompost ve yavaş salınımlı organik gübre karıştırılmış toprak koyun
- Fideyi eski saksısından çıkarırken gövdesinden tutup köklerini yavaşça gevşetin
- Fideyi yeni saksının ortasına yerleştirin, kök topağının üst yüzeyi toprakla aynı hizada olsun
- Kenarlara toprak doldurup hafifçe bastırın ve hemen bol su verin
- Birkaç gün boyunca fideyi doğrudan öğle güneşinden koruyun
Budama
Karnabahar odunsu bir bitki değildir ve ağaç gibi budanmaz. Yapılacak işler yalnızca hasta, sararmış veya başı gereksiz yere örten yaprakların temizlenmesinden ibarettir.
Budama mevsimi: Yaz, Sonbahar
Nasıl budanır
- Baş yaklaşık 5-8 cm çapa ulaştığında, başın üzerini örten dış yaprakları toplayın.
- Bu yaprakları başın etrafında yukarı doğru katlayın ve yumuşak bir bantla veya bitki bağıyla gevşekçe bağlayın.
- Bağladığınız yaprakların altında baş yaklaşık bir hafta ile on gün içinde beyazlaşır; bu süreçte yaprakları çok sıkmayın.
- Alt kısımdaki sararmış veya çürümüş yaprakları elle koparın ve bahçeden uzaklaştırın.
- Hasattan önce bağlı yaprakları açıp kontrol edin; baş sıkı ve beyaz ise hasat zamanı gelmiştir.
Çoğaltma
Tohumdan üretim · İlkbahar, Yaz
- İlkbaharda, son donlardan yaklaşık 6-8 hafta önce tohumları fide tepsisine veya saksıya yaklaşık 0,5 cm derinliğe ekin.
- Toprağı nemli tutun ve 18-22 °C arasında bir yerde bekletin; karnabahar tohumları genellikle 5-10 günde çimlenir.
- Fideler iki gerçek yaprak çıkardığında her birini ayrı küçük saksıya alın.
- Fideleri dışarı alıştırmak için 7-10 gün boyunca her gün birkaç saat dış ortamda bekletin.
- Gece sıcaklığı 5 °C'nin üzerinde kaldığında, 4-6 haftalık fideleri bahçeye dikin.
- Sonbahar hasadı için tohumları yaz ortasında, Temmuz ile Ağustos arasında ekebilirsiniz; bu dönemde fideler sıcak havada hızlı büyür, düzenli sulayın.
Hazır fide ile dikim · İlkbahar, Yaz
- Yaprakları koyu yeşil, sapı kalın ve sağlam, kökleri beyaz olan fideleri seçin; sararmış veya solgun fideleri almayın.
- Dikimden bir gün önce fideleri bol suyla sulayın.
- Toprağı 15-20 cm derinlikte gevşetin ve olgunlaşmış kompost karıştırın; toprak pH'ı 6,0-7,5 arasında olmalıdır.
- Fideleri birbirinden 45-60 cm aralıkla, kök topağı toprak seviyesinde kalacak şekilde dikin.
- Dikimden sonra bol su verin ve ilk iki hafta toprağı sürekli nemli tutun; bu, başların düzgün oluşmasına yardımcı olur.
Karnabahar baş oluşturmadan önce hava 25 °C'nin üzerine çıkarsa başlar küçük ve bozuk olabilir. Bu nedenle yaz dikimlerinde gölgelik sağlamak ve düzenli sulamak başın kalitesini belirgin biçimde artırır.
Hakkında karnabahar
Diğer adları: lahana, kara lahana, brokoli, Brüksel lahanası
- Bitki türü: sebze, otsu bitki
- Yaşam süresi: Biyenal; ancak kültürde genellikle tek mevsimlik (yıllık gibi) yetiştirilir.
- Yayılış alanı: Akdeniz kıyıları ve Atlantik Avrupası'nın kıyı bölgeleri.
- Olgun boyu: Kültürde 40-80 cm; yabani formu 1 m'yi geçebilir.
- Çiçeklenme zamanı: Kültürde kafa oluşumu ilkbahar ve sonbahar; açık çiçeklenme genellikle ikinci yıl görülür.
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Güvenli · İnsanlar: Güvenli. ASPCA'ya göre karnabahar ve lahana evcil hayvanlar için zehirli değildir. Büyük miktarda yenirse hayvanlarda gaz veya mide rahatsızlığı görülebilir.
Sık görülen sorunlar
- Kelebek tırtılları: Beyaz kelebeğin tırtılları yaprakları ve kafayı yiyebilir. Örtü ağı kullanın ve yumurtalarını elle toplayın.
- Kök ur hastalığı: Plasmodiophora brassicae mantarımsı organizması köklerde şişkinlik yapar. Asitli topraktan kaçının ve ekim nöbetini uygulayın.
- Yaprak bitleri: Yaprak altlarında kolonileşir ve bitkiyi zayıflatır. Suyla yıkayın veya doğal böcek öldürücü kullanın.
- Kafanın kahverengileşmesi: Genellikle bor eksikliği veya sıcak hava nedeniyle kafa kararır. Düzenli sulama ve bor takviyesi yardımcı olur.
- Kafa oluşmaması: Sıcak, yetersiz ışık veya ani sıcaklık değişimleri kafanın gelişmesini engeller. Doğru zamanda dikim önemlidir.
Kullanım alanları
Karnabahar ve diğer kültür grupları, dünya mutfaklarında pişirilerek, buharda veya kızartılarak tüketilir. Pilav yerine rendelenerek, çorba ve gratenlerde kullanılır. Bu tür, Avrupa'da binlerce yıldır tarım ve bahçe bitkisi olarak yetiştirilmiştir.
Yenebilir mi?
Kafa (karnabahar), yapraklar, sap ve kök yenilebilir; genellikle pişirilerek tüketilir.
Tarihçe ve efsaneler
Antik Yunan ve Roma yazarları lahanayı hem yiyecek hem de şifalı bitki olarak anlatmıştır. Karnabahar ise 15. yüzyıldan itibaren Akdeniz ve Avrupa bahçelerinde seçilerek geliştirilmiştir. Halk arasında lahananın sağlık için faydalı olduğuna dair birçok anlatı vardır.
Biliyor muydun?
Karnabahar, kafasının beyaz olmasını sağlamak için kendi yapraklarıyla gölgelenmesine (bağlanmasına) dayanır; bu yöntem yapraklara ışığı azaltarak rengin koyulaşmasını engeller.
Sık sorulan sorular
karnabahar ne sıklıkla sulanmalı?
2 günde bir. Karnabahar (Brassica oleracea var. botrytis) sürekli nemli ama asla su birikintisi olmayan toprakta en iyi gelişir. Fide dikiminden başlık oluşumuna kadar toprak düzenli nemli tutulmalı, kurumasına izin verilmemelidir. Kurak dönemler başlığın küçük, sert ve acı kalmasına neden olur. Başlık oluşmaya başladığında haftada en az bir kez derinlemesine sulama yapın. Yaprakların üstünden değil, kök bölgesine sulayın. Parmağınızı toprağa 3-4 cm sokun. Üst toprak kuruysa sulayın, hafifçe nemliyse bekleyin. Saksıda yetiştiriyorsanız saksıyı kaldırıp ağırlığına bakın; hafifse su gerekir. Yapraklar öğleden sonra hafif solmuşsa ve akşam serinlemeyle toparlanmıyorsa su eksikliği vardır.
karnabahar ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6-8 saat doğrudan güneş). Karnabahar güneşi seven bir sebzedir. Başlık oluşumu için günde en az 6 saat doğrudan güneş ister. Yetersiz ışık altında bitkiler uzar, yapraklar zayıf kalır ve başlık oluşmayabilir. Yaz sonunda aşırı sıcak ve yoğun güneş bazı çeşitlerde başlığın sararmasına neden olabilir; bu nedenle başlıkları yaprakla örtmek faydalıdır.
karnabahar hangi sıcaklığı sever?
15–20 °C. Karnabahar (Brassica oleracea var. botrytis), serin hava seven bir sebzedir. Başını en iyi 15 ile 20 °C arasında oluşturur. Bitki kısa süreli dondan etkilenmez ama baş oluşumu sırasında sıcak ve soğuk streslerine karşı çok hassastır. Fide ve olgun bitkiler için ideal koşulları sağlamak verimi doğrudan belirler.
karnabahar kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için güvenlidir. ASPCA'ya göre karnabahar ve lahana evcil hayvanlar için zehirli değildir. Büyük miktarda yenirse hayvanlarda gaz veya mide rahatsızlığı görülebilir.
karnabahar bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Kelebek tırtılları: Beyaz kelebeğin tırtılları yaprakları ve kafayı yiyebilir. Örtü ağı kullanın ve yumurtalarını elle toplayın. Kök ur hastalığı: Plasmodiophora brassicae mantarımsı organizması köklerde şişkinlik yapar. Asitli topraktan kaçının ve ekim nöbetini uygulayın. Yaprak bitleri: Yaprak altlarında kolonileşir ve bitkiyi zayıflatır. Suyla yıkayın veya doğal böcek öldürücü kullanın. Kafanın kahverengileşmesi: Genellikle bor eksikliği veya sıcak hava nedeniyle kafa kararır. Düzenli sulama ve bor takviyesi yardımcı olur. Kafa oluşmaması: Sıcak, yetersiz ışık veya ani sıcaklık değişimleri kafanın gelişmesini engeller. Doğru zamanda dikim önemlidir.
karnabahar ne zaman saksı değiştirmeli?
Karnabahar tek sezonluk bir bitkidir, bu yüzden tekrar tekrar saksı değiştirmez. Genellikle tohumdan yetiştirilen fideler bir kez, 4-6 haftalık ve 4-6 gerçek yaprak çıkardığında kalıcı yerine ya da büyük saksıya dikilir.. Karnabahar köklerini çok besler ve hızlı büyür. Fideyi dikerken kök topağını bozmadan taşıyın ve dikim derinliğini fideyi saksıdaki seviyesinden fazla gömmeyin. Saksının alt kısmında su delikleri olmalıdır.
karnabahar nasıl çoğaltılır?
Tohumdan üretim, Hazır fide ile dikim. İlkbaharda, son donlardan yaklaşık 6-8 hafta önce tohumları fide tepsisine veya saksıya yaklaşık 0,5 cm derinliğe ekin. Toprağı nemli tutun ve 18-22 °C arasında bir yerde bekletin; karnabahar tohumları genellikle 5-10 günde çimlenir. Fideler iki gerçek yaprak çıkardığında her birini ayrı küçük saksıya alın. Fideleri dışarı alıştırmak için 7-10 gün boyunca her gün birkaç saat dış ortamda bekletin. Gece sıcaklığı 5 °C'nin üzerinde kaldığında, 4-6 haftalık fideleri bahçeye dikin. Sonbahar hasadı için tohumları yaz ortasında, Temmuz ile Ağustos arasında ekebilirsiniz; bu dönemde fideler sıcak havada hızlı büyür, düzenli sulayın.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.