Yaprak soğanı bakımı nasıl yapılır
Sulama
Allium schoenoprasum, yani yaprak soğanı, kısa süreli kuraklığa dayanır ama sürekli ıslak toprağı sevmez. Toprağın üst 2-3 cm'si kuruyunca sulayın ve saksının altındaki drenaj deliğinden suyun akmasını sağlayın. Kışın sulamayı belirgin şekilde azaltın, çünkü soğan köklü bitkiler durgun suda çürür.
Bugün suya ihtiyacı var mı?
Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Toprak kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırdığınızda hafifse su ihtiyacı vardır; ağırsa henüz suludur.
Yaprakların ucu sararmaya başlamadan önce sulamayı planlayın. Yaprakları sık sık kesmek bitkinin büyümesini hızlandırır, bu yüzden toprağın nemini de daha sık kontrol edin.
Aşırı sulama
Yaprak soğanı, kökleri sürekli ıslak toprakta kalırsa kolayca çürür. Soğanımsı köklerin oksijene ihtiyacı vardır, bu yüzden aşırı su kökleri boğar.
Belirtiler: Yapraklar sararır, taban kısmı yumuşar ve kötü koku gelebilir. Toprak sürekli nemli ve yosunlu görünebilir.
Çözümler: Sulamayı durdurun ve bitkiyi saksıdan çıkarıp çürümüş kökleri temiz bir makasla kesin. Drenajı iyi, kumlu bir toprağa yeniden dikin ve kısa süre sulamadan bekleyin.
Yetersiz sulama
Yaprak soğanı kısa kuraklıklara dayanır ama uzun süre susuz kalırsa yaprak üretimi durur. Boru şeklindeki yapraklarındaki su depolama dokusu tükenince bitki zayıflar.
Belirtiler: Yapraklar solgun, kıvrık ve gri-yeşil görünür. Uçlar kurur ve bitki toprağı çekmekten uzaklaşır.
Çözümler: Bitkiyi derin ve yavaşça sulayın, toprağın tamamen ıslanmasını sağlayın. Kurumuş yaprakları diplerinden kesin, yeni yapraklar birkaç gün içinde çıkacaktır.
Güneş ışığı
Yaprak soğanı güneşi sever ve sağlıklı, sık yapraklar için bol ışığa ihtiyaç duyar. Yarı gölgede de yetişir ama yapraklar daha ince ve seyrek olur. Derin gölgede neredeyse hiç büyümez.
- İdeal: Tam güneş · Günde 6-8 saat doğrudan güneş
- Dayanır: Tam güneş, Yarı güneş, Bol, dolaylı ışık
- Odadaki en iyi yer: Pencerenin önü
- Yapay ışık: Kış aylarında veya pencere yetersiz kaldığında, bitkinin 15-20 cm üzerine yerleştirilmiş tam spektrumlu LED bitki lambasını günde 12-14 saat açık tutun.
Yetersiz ışık
Yaprak soğanı, fotosentez için güçlü ışığa ihtiyaç duyar. Az ışıkta soğanın depoladığı enerji tükenir ve bitki uzayarak zayıflar.
Belirtiler: Yapraklar uzun, ince ve soluk yeşil olur, yere doğru yatar. Yeni yaprak çıkışı yavaşlar.
Çözümler: Bitkiyi güneş alan bir pencereye veya balkona taşıyın. Kış aylarında bitki lambası kullanın ve yavaş yavaş alıştırarak güneşe maruz bırakın.
Fazla güneş
Güneşe çok maruz kalmak nadiren sorun olur, ama sıcak camın arkasında kuraklık stresi yaratabilir. Yaprak soğanı aşırı sıcakta suyu hızla kaybeder.
Belirtiler: Yaprak uçları kahverengileşir ve kuruyup kıvrılır. Toprak çok hızlı kurur.
Çözümler: Öğle saatlerinde yoğun güneşten gölge sağlayın veya bitkiyi biraz uzağa taşıyın. Sulama sıklığını artırarak toprağı nemli tutun.
Sıcaklık
Yaprak soğanı (Allium schoenoprasum) soğuğa çok dayanıklı, serin ve ılıman havayı seven bir bitkidir. Kışın toprak donsa bile yaşar ve ilkbaharda yeniden sürer. Yaz sıcağında yaprakları sertleşir ve acılaşır; bu nedenle serin ve nemli koşullarda en iyi gelişir.
- İdeal: 10–22 °C
- Dayanır: -30–35 °C
- Dayanıklılık bölgeleri: 3-9
Gübreleme
Yaprak soğanı, esas olarak yapraklarının hasadı için yetiştirildiğinden, azot açısından zengin ve sürekli yaprak üretimini destekleyen gübreleme tercih edilir. Aşırı gübre yaprakların acılaşmasına ve zayıf kokmasına yol açabilir.
- Yavaş salınımlı gübre: Yılda bir kez, ilkbaharda yeni sürgünler çıkarken, dengeli yavaş salınımlı gübre verin.
- Dengeli (örneğin 10-10-10 veya 14-14-14) sıvı organik sebze gübresi, Olgunlaşmış kompost, Yavaş salınımlı granül organik gübre, Yapraklı sebzeler için azot ağırlıklı gübre
Toprak
Allium schoenoprasum nötre ya da hafif asidik ile hafif bazik arasındaki topraklarda iyi gelişir. Kökleri çürümeye karşı hassastır; bu yüzden su tutan, sıkışık toprak en büyük risktir. Toprağın organik madde içermesi ve hızlı drene olması bu bitki için temel koşuldur.
- Kaliteli saksı karışımı: Torf ya da hindistan cevizi lifi, perlit veya pomza ve az miktarda kompost karışımı. Pek çok hazır saksı toprağı bu amaca uygundur.
- Bahçe toprağı karışımı: Eşit miktarda bahçe toprağı, kompost ve kum ya da perlit. Ağır killi topraklar kum ve kompostla gevşetilmelidir.
- Sebze ve ot yetiştirme karışımı: Kompost ağırlıklı, içine yüzde 20-30 oranında perlit ya da kum karıştırılmış, besin değeri yüksek bir karışım.
- pH 6–7.5
Saksı değişimi
Allium schoenoprasum, sığ ve lifli köklere sahip, bulbumsu gövdeleri kümelenerek çoğalan çok yıllık bir bitkidir. Kökleri su tutan çamurdan değil, havalanan bir ortamdan hoşlanır. Bu yüzden saksı derin değil, geniş ve iyi drene olan olmalıdır.
- Ne sıklıkla: Her 2-3 yılda bir, ya da kök kümesi saksıyı tamamen doldurduğunda
- Yeni saksı: Mevcut saksıdan 2-5 cm daha geniş, drenaj deliği olan bir saksı; yaklaşık 15-20 cm çapında bir kap, yaklaşık 6-8 bitkilik bir kümeye uygundur
- Saksı değişimi mevsimi: İlkbahar, Sonbahar
Saksı nasıl değiştirilir
- Saksıyı yan çevirip kökleri ve soğancıkları nazikçe dışarı çıkarın; zorlamayın.
- Kümeyi elle hafifçe ayırın. Her parça en az 3-4 sağlıklı soğancık ve beyaz ya da açık renkli kök içermelidir.
- Çürümüş, kahverengi ya da yumuşak kökleri makasla temizleyin.
- Yeni saksıya bir miktar taze toprak koyun, bitkiyi ortaya yerleştirin ve kökleri yavaşça yayarak doldurun.
- Toprağı çevresine bastırarak hafifçe sıkıştırın, ama aşırı sıkıştırmayın; havalanma için boşluk bırakın.
- Soğancıkların toprak seviyesinde ya da hemen üzerinde kalmasına dikkat edin; çok derine gömülmesi büyümeyi yavaşlatır.
- Bol ama dikkatli sulayın. Fazla suyun drenajdan çıkmasını bekleyin.
Budama
Yaprak soğanında budama, aslında yaprakların hasat edilmesi şeklindedir. Yaprakları toprak seviyesinden yaklaşık 3-5 cm yukarıdan, keskin bir bıçakla kesin. Bitkinin ortasındaki yaprakları yerinde bırakın ki yeni sürgünler çıkabilsin. Bir seferde bitkinin yaklaşık üçte birinden fazlasını kesmeyin.
Budama mevsimi: İlkbahar, Yaz
Nasıl budanır
- Bitkinin dış yapraklarını seçerek, yaklaşık 15-20 cm boyuna ulaşmış olanları kesin.
- Yaprakları toprak seviyesinden 3-5 cm yukarıda, dik bir açıyla kesin.
- Her kesimden sonra bitkiyi sulayıp yaklaşık bir hafta boyunca dinlendirin.
- Çiçek sapları oluşursa, yaprak kalitesini korumak için bunları toprak seviyesinden kesin; isterseniz çiçekleri salata için kullanabilirsiniz.
- Sonbaharda, don başlamadan önce ölen veya sararan yaprakları temizleyerek kümeyi düzenleyin.
Çoğaltma
Kümeleme ile bölme (Yaprak soğanı kümelerinin ayrılması) · İlkbahar, Sonbahar
- Bitki kümesini, yaklaşık 3-4 yılda bir veya merkezdeki yapraklar seyrelmeye başladığında kazıp çıkarın.
- Kökleri nazikçe ayırarak her parçada birkaç soğan ve sağlam kök bulunmasını sağlayın.
- Parçaları hazırladığınız yeni yatağa veya saksıya, aralarında yaklaşık 15-20 cm bırakarak yeniden dikin.
- Dikimden sonra bol su verin ve ilk haftada toprağın nemli kalmasını sağlayın.
Tohumdan üretim (Allium schoenoprasum tohumu) · İlkbahar, Sonbahar
- Tohumları ilkbaharda son don tarihinden yaklaşık 6-8 hafta önce, iç mekânda sığ saksılara ekin.
- Tohumları yüzeyine çok ince toprak serpin ve nemli tutun; çimlenme genellikle 10-20 °C aralığında 1-3 haftada gerçekleşir.
- Fidelerin 5-8 cm boya ulaştığında, don riski geçtikten sonra bahçeye 20 cm aralıkla dikin.
- İlk yıl hasat yapmayın; bitkilerin güçlenmesi için yaprakların büyümesine izin verin.
Yavru soğan ile çoğaltma · İlkbahar
- Yaprak soğanı genellikle çiçeklenmeden çoğalır, yavru soğanlar kümenin etrafında oluşur.
- İlkbaharda yavru soğanları ana bitkiden dikkatlice ayırın.
- Ayırdığınız soğanları, üst kısmı toprak seviyesinde kalacak şekilde 2-3 cm derinliğe dikin.
- Yeni dikilen soğanları ilk büyüme dönemi boyunca düzenli sulayın.
Yaprak soğanı her 3-4 yılda bölündüğünde hem daha bol yaprak verir hem de merkezindeki yaşlanma ve yaprak sayısındaki azalma önlenir. Bölme işlemini ilkbaharda yaparsanız bitki aynı sezon içinde hızla yeniden kök salar.
Hakkında Yaprak soğanı
Diğer adları: Frenk soğanı, Kısa yapraklı soğan, Chives
- Bitki türü: herb, bulbous perennial
- Yaşam süresi: perennial
- Yayılış alanı: Avrupa, Asya ve kuzey Amerika'nın serin ılıman bölgelerinde doğal olarak yetişir.
- Olgun boyu: 15-45 cm
- Çiçeklenme zamanı: Geç ilkbahar ve erken yaz
Evcil hayvanlar · İnsanlar
Evcil hayvanlar: Zehirli · İnsanlar: Zehirli. ASPCA'ya göre Allium cinsi içeren N-propil disülfit nedeniyle kedi ve köpeklerde kırmızı kan hücresi hasarına yol açabilir; küçük miktarda kıymık tüketimi genellikle önemli değildir ancak büyük miktarlar zehirlenmeye neden olabilir.
Sık görülen sorunlar
- Soğan sineği: Larvaları bulbları ve kökleri yiyerek bitkiyi zayıflatır; sarararak solan yapraklar belirtisidir.
- Küllemesi: Yaprakların üzerinde beyaz tozumsu bir tabaka oluşur; yoğun gölge ve yüksek nemde görülür.
- Pas hastalığı: Yapraklarda turuncu-kahverengi lekeler oluşur; fazla sulama ve kötü havalanma bu hastalığı tetikler.
- Köklerde çürüme: Su birikintisi olan toprakta bulbların çürümesine yol açar.
Kullanım alanları
Yapraklar taze olarak çorbalara, salatalara, yumurta yemeklerine ve krem peynirlere lezzet katmak için kullanılır. Süs bitkisi olarak kenar sınırlarında ve saksılarda değerlendirilir, çiçekleri ise yenilebilir ve salatalarda dekoratif olarak kullanılır.
Yenebilir mi?
Yapraklar ve çiçekler yenilebilir; yapraklar taze veya kurutulmuş olarak tüketilir, soğanlar nadiren kullanılır.
Tarihçe ve efsaneler
Antik çağlardan beri şifalı ve lezzet verici bir bitki olarak bilinir; Roma ve Orta Çağ Avrupa'sında mutfak ve tıbbi amaçlarla yetiştirilmiştir. Eski Çin ve Avrupa kaynaklarında soğuk algınlığı ve sindirim şikayetlerine karşı kullanıldığı kaydedilmiştir.
Biliyor muydun?
Yaprak soğanı, Avrupa mutfağında yüzyıllardır kullanılır ve kurutulmuş yaprakları bile aromasını uzun süre korur.
Sık sorulan sorular
Yaprak soğanı ne sıklıkla sulanmalı?
4 günde bir. Allium schoenoprasum, yani yaprak soğanı, kısa süreli kuraklığa dayanır ama sürekli ıslak toprağı sevmez. Toprağın üst 2-3 cm'si kuruyunca sulayın ve saksının altındaki drenaj deliğinden suyun akmasını sağlayın. Kışın sulamayı belirgin şekilde azaltın, çünkü soğan köklü bitkiler durgun suda çürür. Parmağınızı toprağa 2-3 cm sokun. Toprak kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Saksıyı kaldırdığınızda hafifse su ihtiyacı vardır; ağırsa henüz suludur.
Yaprak soğanı ne kadar ışık ister?
Tam güneş (Günde 6-8 saat doğrudan güneş). Yaprak soğanı güneşi sever ve sağlıklı, sık yapraklar için bol ışığa ihtiyaç duyar. Yarı gölgede de yetişir ama yapraklar daha ince ve seyrek olur. Derin gölgede neredeyse hiç büyümez.
Yaprak soğanı hangi sıcaklığı sever?
10–22 °C. Yaprak soğanı (Allium schoenoprasum) soğuğa çok dayanıklı, serin ve ılıman havayı seven bir bitkidir. Kışın toprak donsa bile yaşar ve ilkbaharda yeniden sürer. Yaz sıcağında yaprakları sertleşir ve acılaşır; bu nedenle serin ve nemli koşullarda en iyi gelişir.
Yaprak soğanı kediler ve köpekler için zehirli mi?
Kediler ve köpekler için zehirlidir: erişemeyecekleri yerde tutun. ASPCA'ya göre Allium cinsi içeren N-propil disülfit nedeniyle kedi ve köpeklerde kırmızı kan hücresi hasarına yol açabilir; küçük miktarda kıymık tüketimi genellikle önemli değildir ancak büyük miktarlar zehirlenmeye neden olabilir.
Yaprak soğanı bitkisinin en yaygın sorunları nelerdir?
Soğan sineği: Larvaları bulbları ve kökleri yiyerek bitkiyi zayıflatır; sarararak solan yapraklar belirtisidir. Küllemesi: Yaprakların üzerinde beyaz tozumsu bir tabaka oluşur; yoğun gölge ve yüksek nemde görülür. Pas hastalığı: Yapraklarda turuncu-kahverengi lekeler oluşur; fazla sulama ve kötü havalanma bu hastalığı tetikler. Köklerde çürüme: Su birikintisi olan toprakta bulbların çürümesine yol açar.
Yaprak soğanı ne zaman saksı değiştirmeli?
Her 2-3 yılda bir, ya da kök kümesi saksıyı tamamen doldurduğunda. Allium schoenoprasum, sığ ve lifli köklere sahip, bulbumsu gövdeleri kümelenerek çoğalan çok yıllık bir bitkidir. Kökleri su tutan çamurdan değil, havalanan bir ortamdan hoşlanır. Bu yüzden saksı derin değil, geniş ve iyi drene olan olmalıdır.
Yaprak soğanı nasıl çoğaltılır?
Kümeleme ile bölme (Yaprak soğanı kümelerinin ayrılması), Tohumdan üretim (Allium schoenoprasum tohumu), Yavru soğan ile çoğaltma. Bitki kümesini, yaklaşık 3-4 yılda bir veya merkezdeki yapraklar seyrelmeye başladığında kazıp çıkarın. Kökleri nazikçe ayırarak her parçada birkaç soğan ve sağlam kök bulunmasını sağlayın. Parçaları hazırladığınız yeni yatağa veya saksıya, aralarında yaklaşık 15-20 cm bırakarak yeniden dikin. Dikimden sonra bol su verin ve ilk haftada toprağın nemli kalmasını sağlayın.
Bu rehber nasıl yazıldı
Verdiss her rehberi botanik kaynaklardan yapay zekâ ile yazar ve türü iNaturalist ile Plants of the World Online (Kew) üzerinden doğrular. Okurlar her rehberi uygulamada puanlayabilir.
Kaynaklar
Verdiss'daki bilgiler genel rehberlik amaçlıdır. Bir uygulamaya dayanarak hiçbir bitkiyi yeme ya da ilaç olarak kullanma: bir uzmana danış.