Solanum lycopersicum

Tưới nước

Cà chua (Solanum lycopersicum) cần đất ẩm đều, không để khô hẳn rồi ngập úng. Tưới đẫm vào gốc, tránh làm ướt lá và quả để hạn chế bệnh nấm và thối đáy quả. Khi cây đang ra hoa và đậu quả, lượng nước ổn định rất quan trọng vì thiếu nước đột ngột dễ gây nứt quả và thối đáy quả do thiếu canxi.

Hôm nay có cần tưới không?

Cắm ngón tay sâu khoảng 3-4 cm vào đất. Nếu đất khô và rời ra thì cần tưới; nếu còn ẩm và dính thì chưa cần. Với cây trong chậu, có thể nhấc chậu: chậu nhẹ hẳn là đất đã khô.

Tưới vào sáng sớm để lá khô nhanh trong ngày. Phủ rơm hoặc vỏ bào quanh gốc giúp giữ ẩm và giảm bắn đất lên lá, rất có lợi cho cà chua.

Ánh nắng

Cà chua (Solanum lycopersicum) là cây ưa nắng nhiều nhất. Nắng đủ mạnh và đủ lâu giúp cây ra hoa khỏe, đậu quả nhiều và quả có màu đỏ đều, vị ngọt đậm. Trong nhà, cây thiếu sáng thường cao, yếu và ít quả.

• Lý tưởng: Nắng trực tiếp · 6-8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày
• Chịu được: Nắng trực tiếp, Nắng bán phần
• Vị trí tốt nhất trong phòng: Sát cửa sổ
• Ánh sáng nhân tạo: Khi trồng trong nhà, dùng đèn LED trồng cây công suất mạnh hoặc đèn phổ đầy đủ đặt cách lá khoảng 15-30 cm, bật 12-14 giờ mỗi ngày. Chọn đèn có ánh sáng đỏ và xanh dương để cây phát triển cân đối và ra hoa tốt.

Nhiệt độ

Cà chua (Solanum lycopersicum) là cây ưa ấm, phát triển tốt nhất khi ban ngày khoảng 21–29 °C và ban đêm không xuống dưới 15 °C. Khi nhiệt độ ban đêm dưới 10 °C hoặc trên 32 °C, hoa dễ rụng và quả đậu kém.

• Lý tưởng: 18–29 °C
• Chịu được: 7–35 °C
• Vùng chịu lạnh: 10-12

Bón phân

Cà chua cần nhiều đạm khi cây còn nhỏ, sau đó cần nhiều kali và canxi khi ra hoa và đậu quả. Bón đều đặn nhưng ít, không để cây ăn quá nhiều đạm vì sẽ lá rậm và ít quả.

• Phân bón tan chậm: Bón một lần khi trồng hoặc đầu mùa, trộn phân hữu cơ hoặc phân NPK chậm tan vào đất khoảng 1 tháng trước khi trồng cây con. Không cần bón thêm phân chậm tan nếu đã bón phân nền đầy đủ.
• Phân NPK cân đối 10-10-10 hoặc 14-14-14 cho giai đoạn đầu, Phân NPK giàu kali (ví dụ 5-10-10 hoặc 6-12-12) cho giai đoạn ra hoa và đậu quả, Phân hữu cơ đã ủ hoai như phân trùn quế hoặc phân chuồng hoai mục, Phân bón lá chứa canxi và magie để phòng thối đáy quả

Đất trồng

Cà chua cần đất giàu hữu cơ, thoát nước tốt và giữ ẩm đều. Đất quá chặt hoặc úng nước làm rễ thiếu oxy và dễ bị bệnh héo. Độ pH lý tưởng khoảng 6,0 đến 6,8; trong khoảng này cây hấp thụ canxi, magie và đạm tốt nhất.

• Đất trồng rau hoặc đất thịt pha mùn: Khoảng 40 phần đất vườn màu mỡ, 30 phần mùn hữu cơ đã ủ hoai, 20 phần phân trùn quế hoặc phân chuồng hoai và 10 phần cát thô hoặc perlite để thoát nước.
• Hỗn hợp đất bầu không đất (soilless mix): Than bùn hoặc sợi dừa khoảng 50 đến 60 phần, perlite hoặc vermiculite khoảng 20 phần, và compost khoảng 20 phần; bổ sung phân nhả chậm theo hướng dẫn trên bao bì.
• pH 6–6.8

Thay chậu

Cà chua (Solanum lycopersicum) có bộ rễ chùm phát triển mạnh và dễ bị sốc khi thay chậu. Khi thay, hãy giữ nguyên bầu đất và tránh làm đứt rễ. Chậu phải có lỗ thoát nước, vì úng nước làm rễ thối rất nhanh.

• Bao lâu một lần: Mỗi 1 đến 2 tháng một lần khi còn là cây con; cây trưởng thành hiếm khi cần thay chậu, nên chỉ thay khi rễ đã đầy chậu hoặc đất khô rất nhanh.
• Chậu mới: Chậu tối thiểu khoảng 20 đến 30 lít cho một cây cà chua trồng trong thùng; chậu đất sét hoặc nhựa có đáy thoát nước rộng, đường kính tăng dần khoảng 5 đến 7 cm mỗi lần thay.
• Mùa thay chậu: Mùa xuân, Mùa hè

Cách thay chậu

1. Lật ngược chậu cũ, gõ nhẹ vào thành chậu để bầu đất tách ra nguyên khối.
2. Gỡ nhẹ các rễ quấn vòng quanh bầu, cắt bỏ rễ thối, nâu hoặc mềm nhũn.
3. Đặt một lớp đất mới khoảng 5 cm xuống đáy chậu mới, rồi đặt bầu cây vào giữa.
4. Đổ thêm đất xung quanh bầu, nén nhẹ bằng tay để không còn khoảng trống lớn.
5. Giữ mặt bầu thấp hơn mép chậu khoảng 2 đến 3 cm để dễ tưới.
6. Cố định cây vào cọc hoặc lồng đỡ, buộc bằng dây mềm, không siết chặt thân.
7. Tưới đẫm nước cho đến khi nước chảy ra lỗ đáy.

Cắt tỉa

Cà chua có hai loại thân: cây xác định (bush) ngừng sinh trưởng và ra quả tập trung, còn cây vô hạn (indeterminate) tiếp tục cao lên suốt mùa. Chỉ tỉa cành nách (chồi mọc ở góc giữa thân và cành lá) đối với cây vô hạn; với cây xác định, nên hạn chế tỉa để không làm giảm sản lượng. Tỉa vào buổi sáng khi trời khô ráo để vết cắt mau khô và hạn chế lây bệnh.

Mùa cắt tỉa: Mùa xuân, Mùa hè

Cách cắt tỉa

1. Khi cây cao khoảng 15 đến 20 cm, cắm cọc hoặc dựng giàn để đỡ thân.
2. Ngắt các chồi nách nhỏ (dài dưới 5 cm) mọc giữa thân và cành lá khi còn non, bẻ bằng tay thay vì cắt.
3. Với cây vô hạn, giữ thân chính và 2 đến 3 nhánh chính, bỏ các nhánh phụ còn lại để cây thoáng và dễ quản lý.
4. Buộc thân vào cọc bằng dây mềm, không siết chặt, cứ khoảng 20 đến 30 cm buộc lại một lần khi cây lớn.
5. Cắt bỏ lá già, lá vàng hoặc lá bị bệnh ở phần dưới cùng, cách mặt đất khoảng 30 cm, để hạn chế nấm bắn từ đất lên.
6. Ngắt ngọn (bấm đỉnh) khoảng 4 đến 6 tuần trước mùa thu để cây tập trung nuôi quả đang chín.
7. Loại bỏ hoa non và quả rất nhỏ khi cây đã có quá nhiều quả để các quả còn lại phát triển tốt hơn.

Nhân giống

Gieo hạt trước 6 đến 8 tuần so với ngày trồng ngoài trời sau mùa lạnh, vì cây con cà chua cần thời gian để đủ khỏe. Giữ đất ẩm nhưng không úng, vì hạt và cây non rất dễ thối gốc.

Giới thiệu Solanum lycopersicum

Tên gọi khác: Cà chua vườn, Tomato, Cây cà chua

• Loại cây: thân thảo, dây leo ngắn hoặc thân bò
• Tuổi thọ: Thường trồng như cây hằng năm; trong điều kiện ấm không sương giá có thể sống lâu năm nhưng năng suất giảm dần.
• Phân bố: Có nguồn gốc từ vùng Andes ở Tây Bắc Nam Mỹ, gồm Peru, Ecuador và Bolivia.
• Chiều cao trưởng thành: 1-3 m (giống không hạn định); 0,6-1,2 m (giống hạn định)
• Mùa hoa: Bắt đầu từ cuối xuân đến hết mùa hè

Thú cưng · Con người

Thú cưng: Hơi độc · Con người: Hơi độc. Quả chín đỏ thường an toàn khi ăn với lượng vừa phải, nhưng lá, thân, cuống và quả xanh chứa solanine và tomatine có thể gây buồn nôn, tiêu chảy, đau bụng; ASPCA xếp cây vào nhóm gây độc nhẹ cho chó, mèo và người.

Vấn đề thường gặp

• Thối đít quả: Đốm đen khô lõm ở đáy quả, do thiếu canxi hoặc tưới không đều; giữ đất ẩm đều và tưới đều đặn để khắc phục.
• Nứt quả: Vỏ quả nứt khi tưới nước dồi dào sau một thời gian khô hạn; tưới đều và phủ gốc bằng rơm để giữ ẩm.
• Bệnh héo xanh vi khuẩn: Cây héo đột ngột dù đất đủ ẩm, do vi khuẩn trong đất; nhổ bỏ cây bệnh và luân canh với họ khác.
• Bệnh mốc sương: Đốm nâu lan nhanh trên lá trong thời tiết ẩm và mát; giữ lá khô, thông thoáng và tránh tưới lên lá.
• Sâu đục quả: Sâu non đục vào quả và ăn hạt; kiểm tra thường xuyên và bắt sâu bằng tay hoặc dùng bẫy pheromone.

Công dụng

Cà chua là loại rau quả quan trọng trong ẩm thực toàn cầu, dùng tươi trong salad, nấu súp, sốt, nước ép và chế biến công nghiệp như cà chua đóng hộp hay nước sốt. Quả cũng được trồng làm cây cảnh trong vườn và ban công. Trong y học dân gian, lycopene trong quả được nghiên cứu về vai trò chống oxy hóa.

Có ăn được không?

Quả chín đỏ hoặc vàng là phần ăn được chính; lá, thân và quả xanh không nên ăn vì chứa glycoalkaloid.

Lịch sử & truyền thuyết

Cà chua được thuần hóa ở Mesoamerica từ loài dại Solanum pimpinellifolium, rồi được người Tây Ban Nha đưa về châu Âu vào thế kỷ 16. Người châu Âu ban đầu coi quả là có độc vì họ hàng gần với cây cà độc dược, và trong nhiều thế kỷ chỉ trồng làm cây cảnh.

Bạn có biết?

Tên gọi tomato có nguồn gốc từ tiếng Nahuatl 'tomatl'; người châu Âu thời kỳ đầu từng nghi ngờ quả có độc và chỉ trồng làm cây cảnh suốt nhiều thế kỷ.

Câu hỏi thường gặp

Hướng dẫn này được viết thế nào

Verdiss viết mỗi hướng dẫn bằng AI dựa trên tài liệu thực vật học và đối chiếu loài với iNaturalist và Plants of the World Online (Kew). Người đọc có thể đánh giá từng hướng dẫn trong ứng dụng.

Nguồn

• iNaturalist
• Plants of the World Online (Kew)
• Wikipedia