Pisum sativum

Tưới nước

Đậu Hà Lan (Pisum sativum) cần đất ẩm đều, không để khô hẳn và cũng không để ngập úng. Tưới sâu vào gốc khi đất bắt đầu khô ở mặt trên, đặc biệt trong giai đoạn ra hoa và kết quả, vì thiếu nước lúc này làm quả non rụng và hạt bị lép. Tránh tưới lên lá để hạn chế bệnh phấn trắng.

Hôm nay có cần tưới không?

Dùng ngón tay ấn sâu khoảng 3 cm vào đất gần gốc. Nếu đất khô và tơi thì cần tưới; nếu vẫn ẩm và dính tay thì chưa cần. Với chậu, nhấc thử chậu: chậu nhẹ hẳn so với lúc vừa tưới là dấu hiệu thiếu nước.

Phủ một lớp rơm hoặc vỏ bào mỏng quanh gốc giúp giữ ẩm và giảm số lần tưới, đồng thời hạn chế cỏ dại cạnh cây đậu.

Ánh nắng

Đậu Hà Lan cần nhiều nắng để quang hợp mạnh, giúp thân khỏe, ra hoa đều và kết nhiều quả. Ở nơi có nắng yếu, cây vẫn sống nhưng thân vươn dài, lá thưa và năng suất giảm rõ rệt. Nắng gắt kết hợp nóng quá mức khi trời trên 25 °C thì hoa dễ rụng, nên ở vùng nóng nên che nhẹ vào buổi chiều.

• Lý tưởng: Nắng trực tiếp · 6-8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày
• Chịu được: Nắng trực tiếp, Nắng bán phần
• Vị trí tốt nhất trong phòng: Sát cửa sổ
• Ánh sáng nhân tạo: Có thể trồng trong nhà gần cửa sổ hướng nam hoặc đặt dưới đèn trồng cây dạng LED khoảng 14 đến 16 giờ mỗi ngày. Đèn nên đặt cách ngọn cây khoảng 20 đến 30 cm để tránh cây vươn lệch.

Nhiệt độ

Garden pea (Pisum sativum) is a cool-season crop. It grows best when days are mild, around 13 to 18 °C, and it stops flowering and setting pods when hot weather arrives. Sow seeds as early in spring as the soil can be worked, because young plants tolerate light frost.

• Lý tưởng: 10–20 °C
• Chịu được: -4–30 °C
• Vùng chịu lạnh: 3-9

Bón phân

Garden pea (Pisum sativum) fixes its own nitrogen through root nodules with Rhizobium bacteria. It needs very little nitrogen, so feed mainly phosphorus and potassium. Inoculate seeds with pea-specific rhizobia when planting in new beds where peas have not grown before.

• Phân bón tan chậm: Apply once a year before sowing in early spring, or not needed in fertile soil.
• Compost or well-rotted manure, Balanced organic fertilizer (for example 5-10-10), Phosphorus-rich bone meal for root and pod development, Liquid seaweed or fish emulsion (low nitrogen)

Đất trồng

Đậu Hà Lan ưa đất thoát nước tốt, giàu hữu cơ và hơi kiềm nhẹ đến trung tính. Đất úng nước dễ làm rễ thối và cây chết nhanh.

• Đất trồng rau hữu cơ tơi xốp: Khoảng 60% đất mùn hoặc đất thịt nhẹ, 25% compost, 15% perlite hoặc cát thô.
• Đất thịt pha cát ngoài vườn: Đất thịt pha cát, đã ủ thêm 20–30% phân compost hoai mục trước khi trồng.
• pH 6–7.5

Thay chậu

Đậu Hà Lan có rễ cọc ngắn, nhạy cảm khi bị xáo trộn, nên hạn chế nhổ hoặc đảo rễ. Chậu cần có lỗ thoát nước tốt và giàn đỡ cao khoảng 1–1,5 m.

• Bao lâu một lần: Mỗi vụ trồng; đậu Hà Lan (Pisum sativum) là cây một năm nên thường không cần thay chậu mà gieo lại trực tiếp.
• Chậu mới: Chậu sâu tối thiểu 25–30 cm, rộng ít nhất 30 cm để chứa rễ cọc và giàn leo.
• Mùa thay chậu: Mùa xuân

Cách thay chậu

1. Đổ một lớp đất trộn dày khoảng 5 cm xuống đáy chậu mới.
2. Nhẹ nhàng lấy cây ra khỏi chậu cũ, giữ nguyên bầu đất nếu có thể.
3. Đặt cây vào giữa chậu mới, độ sâu bằng với lúc trước khi chuyển.
4. Lấp đất xung quanh, nén nhẹ để không còn khoảng trống.
5. Cắm giàn đỡ gần rễ và buộc thân leo nhẹ nhàng.
6. Tưới đẫm nước cho đến khi nước chảy ra lỗ thoát.

Cắt tỉa

Đậu Hà Lan (Pisum sativum) hầu như không cần cắt tỉa mạnh. Chỉ nên bấm ngọn khi cây cao khoảng 30 cm để kích thích nhánh bên, và loại bỏ lá vàng hoặc quả già, quả hỏng ngay khi phát hiện.

Mùa cắt tỉa: Mùa xuân, Mùa hè

Cách cắt tỉa

1. Dùng kéo sạch bấm phần ngọn non dài khoảng 2 đến 3 cm khi cây đạt chiều cao khoảng 30 cm.
2. Quan sát hàng tuần và bỏ lá vàng, lá bệnh ở gốc cây để tăng lưu thông không khí.
3. Hái quả ngay khi hạt vừa đầy và vỏ còn xanh; hái thường xuyên sẽ khuyến khích cây ra hoa và đậu quả mới.
4. Khi quả già, khô hoặc bị sâu, cắt sát cuống để cây không phải nuôi quả đó.
5. Sau khi thu hoạch xong, cắt toàn bộ thân cây sát gốc và để rễ trong đất vì rễ có nốt sần giúp bổ sung đạm cho đất.

Nhân giống

Trước khi gieo, có thể trộn hạt với chế phẩm vi khuẩn Rhizobium dành riêng cho cây họ đậu. Vi khuẩn này giúp rễ đậu Hà Lan tạo nốt sần cố định đạm, nên cây cần ít phân đạm hơn khi sinh trưởng.

Giới thiệu Pisum sativum

Tên gọi khác: Đậu Hà Lan vườn, Đậu Hà Lan xanh, Đậu Hà Lan ngọt

• Loại cây: herb, climber
• Tuổi thọ: annual
• Phân bố: Có nguồn gốc từ vùng Cận Đông và Trung Đông, phân bố tự nhiên ở Địa Trung Hải và Tây Nam Á.
• Chiều cao trưởng thành: 0,6-1,8 m tùy giống
• Mùa hoa: Cuối xuân đến đầu hè

Thú cưng · Con người

Thú cưng: An toàn · Con người: Hơi độc. Hạt khô và cây già chứa chất gây độc nhẹ, không nên ăn sống với số lượng lớn; hạt non và quả tươi ăn được khi nấu chín. Nên giữ xa tầm tay trẻ nhỏ và vật nuôi ăn nhiều hạt khô.

Vấn đề thường gặp

• Bệnh phấn trắng: Lớp bột trắng xuất hiện trên lá và thân khi ẩm cao, gió yếu; nên trồng thưa và tưới vào gốc.
• Thối rễ: Rễ và gốc thối đen do đất úng nước; cần làm đất thoát nước tốt và luân canh.
• Rệp đậu: Rệp tụ ở ngọn và nụ non làm cây còi cọc; có thể phun xà phòng kali hoặc bắt bằng tay.
• Sâu đục quả: Ấu trùng đục vào vỏ quả và ăn hạt; nên thu hoạch sớm và loại bỏ quả hỏng.

Công dụng

Đậu Hà Lan được trồng làm rau ăn tươi, đông lạnh và đóng hộp trên toàn thế giới. Cây còn được dùng làm cây phủ đất và cây cải tạo đất nhờ khả năng cố định đạm, và là nguyên liệu quan trọng trong nghiên cứu di truyền.

Có ăn được không?

Hạt non, quả non và tua cuốn non đều ăn được khi nấu chín; hạt khô cần ngâm và nấu kỹ.

Lịch sử & truyền thuyết

Đậu Hà Lan là một trong những cây trồng được thuần hóa sớm nhất, với dấu vết khảo cổ từ hơn 7000 năm trước ở vùng Cận Đông. Người La Mã cổ đại và người Trung Hoa đều trồng loài này và xem nó là nguồn thực phẩm quan trọng. Năm 1865, Gregor Mendel công bố các quy luật di truyền dựa trên thí nghiệm với các giống đậu Hà Lan trong vườn tu viện ở Brno.

Bạn có biết?

Thí nghiệm lai giống đậu Hà Lan của Gregor Mendel vào thế kỷ 19 đã đặt nền móng cho di truyền học hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

Hướng dẫn này được viết thế nào

Verdiss viết mỗi hướng dẫn bằng AI dựa trên tài liệu thực vật học và đối chiếu loài với iNaturalist và Plants of the World Online (Kew). Người đọc có thể đánh giá từng hướng dẫn trong ứng dụng.

Nguồn

• iNaturalist
• Plants of the World Online (Kew)
• Wikipedia