Cách chăm sóc Malus domestica
Tưới nước
Cây táo (Malus domestica) cần đất ẩm đều nhưng không úng, đặc biệt trong giai đoạn ra hoa, đậu quả và phát triển trái (tháng 4 đến tháng 8 ở Bắc bán cầu). Cây trồng trong chậu cần chậu có lỗ thoát nước tốt. Cây trồng ngoài đất đã trưởng thành thường chỉ cần tưới bổ sung khi nắng nóng kéo dài hoặc không có mưa trong nhiều tuần. Vào mùa đông, cây ngủ đông nên tưới rất ít.
Hôm nay có cần tưới không?
Cắm ngón tay sâu khoảng 3 đến 5 cm vào đất. Nếu đất khô, hãy tưới. Nếu đất còn ẩm, hãy đợi thêm. Với chậu, bạn cũng có thể nhấc chậu: nếu chậu nhẹ hơn hẳn so với lúc vừa tưới đẫm thì cần nước.
Tưới chậm và sâu cho đến khi nước chảy ra lỗ thoát đáy chậu, sau đó để đất khô bớt trước lần tưới tiếp theo. Tưới đều đặn giúp tránh hiện tượng nứt quả và thối đầu quả do thiếu canxi.
Tưới quá nhiều
Rễ táo rất nhạy với tình trạng úng nước vì thiếu oxy trong đất làm rễ bị thối. Cây táo đang đậu quả và cây non đặc biệt dễ bị tổn thương khi đất ngập nước kéo dài.
Triệu chứng: Lá vàng từ gốc lan ra, rụng lá sớm, đất có mùi hôi hoặc bề mặt có rêu xanh, thân gốc mềm và có thể có nấm. Trái có thể rụng sớm hoặc chín không đều.
Cách khắc phục: Ngừng tưới ngay và kiểm tra lỗ thoát nước. Với cây trong chậu, nghiêng chậu để nước chảy ra và chuyển sang đất thoáng hơn nếu cần. Cắt bỏ rễ thối bằng dao sạch, sau đó trồng lại với đất có thoát nước tốt. Với cây ngoài đất, cải tạo đất bằng cát thô hoặc sỏi và chỉnh lại độ sâu trồng.
Tưới quá ít
Táo có bộ rễ nông ở các cây non và cây trong chậu, nên dễ bị khô khi nắng nóng hoặc gió mạnh. Thiếu nước trong giai đoạn trái đang lớn làm trái nhỏ, kém ngọt và dễ rụng.
Triệu chứng: Lá héo, mép lá cuộn hoặc chuyển nâu khô, trái nhỏ và rụng sớm, đất khô co lại và tách khỏi thành chậu. Cây có thể ngừng tăng trưởng mới.
Cách khắc phục: Tưới chậm và sâu cho đến khi đất ẩm đều trở lại, lặp lại sau vài giờ nếu đất khô quá nhanh. Với chậu khô hoàn toàn, ngâm chậu trong nước khoảng 30 phút đến 1 giờ. Phủ lớp mùn quanh gốc để giữ ẩm và theo dõi thường xuyên hơn trong những đợt nắng nóng.
Ánh nắng
Cây táo (Malus domestica) cần nhiều nắng để ra hoa, đậu quả và tạo đường cho trái ngọt. Cây thiếu nắng sẽ ít hoa, ít trái và dễ bị bệnh nấm trên lá. Chọn vị trí có ánh nắng hướng nam hoặc tây là tốt nhất ở Bắc bán cầu.
- Lý tưởng: Nắng trực tiếp · 6 đến 8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày
- Chịu được: Nắng trực tiếp, Nắng bán phần
- Vị trí tốt nhất trong phòng: Sát cửa sổ
- Ánh sáng nhân tạo: Nếu trồng trong nhà, hãy dùng đèn LED trồng cây công suất mạnh, bật 12 đến 14 giờ mỗi ngày và đặt đèn cách tán lá khoảng 30 đến 60 cm. Đèn huỳnh quang thông thường không đủ để cây ra hoa và đậu quả.
Thiếu sáng
Táo cần ánh sáng mạnh để quang hợp tạo đường, và thiếu sáng làm cây yếu đi rõ rệt, nhất là khi cây đang phát triển hoa và trái. Cây táo trong bóng râm thường cho ít trái và trái kém chất lượng.
Triệu chứng: Thân và cành vươn dài, lá nhỏ, nhạt màu và thưa, cây ít hoặc không ra hoa, trái nhỏ và không ngọt. Cây có thể rụng lá sớm vào mùa thu.
Cách khắc phục: Di chuyển cây ra vị trí nhiều nắng hơn từ từ trong 1 đến 2 tuần để tránh cháy lá. Cắt tỉa bớt các cành che khuất để ánh sáng chiếu được vào tán. Với cây trong nhà, bổ sung đèn LED trồng cây theo hướng dẫn.
Quá nhiều nắng
Táo chịu nắng tốt ngoài trời, nhưng cây trong chậu hoặc cây non ở nơi nắng gắt và nóng liên tục, đặc biệt trong nhà kính hoặc sân bê tông, có thể bị tổn thương lá và trái.
Triệu chứng: Lá bị cháy nắng với các đốm nâu hoặc vàng khô ở mặt hướng nắng, mép lá khô giòn, trái có vết cháy nâu sẫm ở phía đón nắng và cây héo nhanh dù đã tưới đủ nước.
Cách khắc phục: Che bớt nắng bằng lưới che nắng khoảng 30 đến 40% vào giờ nắng gắt từ 11 giờ đến 15 giờ, đặc biệt trong các đợt nắng trên 35 độ C. Tưới đều hơn để giữ ẩm cho rễ và lá. Với cây trong chậu, xoay chậu định kỳ để tán lá nhận sáng đều hơn.
Nhiệt độ
Cây táo nhà (Malus domestica) cần một thời kỳ ngủ đông lạnh tự nhiên, thường từ 800 đến 1000 giờ dưới 7°C, để ra hoa và đậu quả đều. Nhiệt độ lý tưởng để sinh trưởng là 15 đến 24°C vào mùa vụ. Cây chịu lạnh tốt khi ngủ đông nhưng hoa non dễ bị hại khi sương giá xuất hiện đúng lúc nở hoa.
- Lý tưởng: -5–26 °C
- Chịu được: -35–38 °C
- Vùng chịu lạnh: 3-8
Bón phân
Táo nhà cần nitơ vừa phải để phát triển cành lá, đồng thời cần kali và canxi để quả ngọt và ít bị thối đầu quả. Bón quá nhiều đạm làm cây tốt lá nhưng ít quả và tăng nguy cơ bệnh. Đất hơi chua đến trung tính, pH khoảng 6,0 đến 6,5, giúp cây hấp thụ dinh dưỡng tốt nhất.
- Phân bón tan chậm: Bón một lần mỗi năm vào đầu xuân, trước khi cây nảy lộc, theo tỷ lệ phù hợp với tuổi và tán cây.
- Phân hữu cơ đã hoai mục như phân chuồng ủ kỹ hoặc phân trùn quế, Phân NPK cân đối có tỷ lệ 10-10-10 hoặc 12-12-17-2 cho giai đoạn trưởng thành, Phân giàu kali như sulfat kali cho giai đoạn quả chín để tăng chất lượng quả, Phân chuyên dụng cho cây ăn quả có bổ sung canxi và magiê
Đất trồng
Táo (Malus domestica) cần đất thoát nước tốt, giàu mùn và không bị úng. Rễ táo rất dễ bị thối nếu đất giữ nước lâu, nên đất tơi xốp là yếu tố quan trọng nhất.
- Hỗn hợp đất trồng cây ăn quả chậu: Khoảng 60% đất mùn hoặc đất trồng chuyên dụng, 20-25% perlite hoặc sỏi nhỏ, 15-20% vỏ thông hoặc phân hữu cơ đã ủ hoai
- Đất vườn pha cát: Đất thịt pha khoảng 30-40% cát thô và một ít mùn lá đã hoai, phù hợp để trồng táo ngoài vườn có đất nặng
- pH 6–7
Thay chậu
Táo (Malus domestica) có bộ rễ cọc và rễ tơ nhạy cảm, nên chỉ thay chậu khi thật cần thiết. Khi thay, giữ nguyên phần bầu đất quanh rễ và tránh làm đứt rễ tơ.
- Bao lâu một lần: Mỗi 2-3 năm đối với cây táo trồng trong chậu, hoặc khi rễ đã đầy chậu
- Chậu mới: Chọn chậu lớn hơn bầu rễ khoảng 5-7 cm mỗi chiều, đáy có lỗ thoát nước; cây táo (Malus domestica) ghép trên gốc lùn thường cần chậu từ 40-50 lít khi đã trưởng thành
- Mùa thay chậu: Mùa xuân
Cách thay chậu
- Nghiêng chậu cũ, nhẹ nhàng trượt cây ra. Nếu cây bám chặt, dùng dao mỏng cắt dọc thành chậu
- Gỡ nhẹ phần đất bề mặt và xem xét rễ. Cắt bỏ rễ thối, nâu nhũn hoặc bị bệnh bằng kéo sạch
- Dùng tay gỡ nhẹ các rễ bị quấn vòng quanh bầu, giữ lại rễ tơ khỏe mạnh
- Đặt một lớp đất mới xuống đáy chậu mới sao cho mặt bầu cây cao hơn mép chậu khoảng 2-3 cm sau khi nén
- Đặt cây vào giữa chậu, lấp đất vào khe hở và nén nhẹ bằng tay để loại bỏ túi khí
- Tưới nước thấm đều đến khi nước chảy ra lỗ đáy, sau đó để chậu ráo bớt
Cắt tỉa
Cắt tỉa táo chủ yếu vào cuối đông khi cây còn ngủ, lúc nhiệt độ dưới 5 °C và trước khi chồi nở. Tránh cắt nặng vào mùa hè vì dễ làm cây chảy nhựa và yếu đi.
Mùa cắt tỉa: Mùa đông, Mùa xuân
Cách cắt tỉa
- Bắt đầu bằng việc cắt bỏ cành chết, gãy hoặc bệnh, cắt sát vòng cổ cành.
- Cắt bỏ các cành vượt mọc thẳng đứng ở giữa tán.
- Giữ thân trung tâm hoặc tán mở hình ly, chọn khoảng 3–5 cành chính tỏa đều quanh thân.
- Cắt ngắn cành đầu nhánh khoảng 1/3 để kích thích nhánh bên mọc, nhưng không cắt quá 1/3 trong một năm.
- Với cây trưởng thành, cắt bớt cành già và cành ra quả yếu để đổi cành mới.
- Sau khi cắt, quét thuốc gốc đồng hoặc keo liền sẹo lên vết cắt lớn (đường kính trên 3 cm).
Nhân giống
Ghép cành (chồi ghép) · Mùa xuân, Mùa đông
- Chọn cành ghép khỏe, không bệnh, dài khoảng 20–30 cm, lấy vào cuối mùa đông khi cây còn ngủ.
- Chọn gốc ghép (ví dụ gốc M9 hoặc MM106) có cùng độ tuổi và kích thước bút chì hoặc to hơn một chút.
- Dùng dao ghép sắc, cắt vát gốc ghép và cành ghép sao cho hai mặt cắt khớp nhau, ép tầng sinh tầng khít sát.
- Quấn chặt bằng băng nilon hoặc băng ghép chuyên dụng, để lộ đầu mầm nếu ghép chồi.
- Giữ vết ghép ẩm và tránh nắng gắt; khi chồi mới dài khoảng 10 cm thì tháo băng.
Chiết cành · Mùa xuân, Mùa hè
- Chọn cành một năm tuổi, khỏe, nằm gần mặt đất.
- Khoanh một vòng vỏ rộng khoảng 2 cm quanh cành, cạo sạch lớp tầng sinh.
- Bọc đất ẩm hoặc rêu nước quanh vết khoanh, rồi buộc kín bằng màng nilon.
- Giữ đất luôn ẩm; sau khoảng 2–3 tháng rễ mọc đầy, cắt rời cành và trồng ra chỗ mới.
Gieo hạt · Mùa thu
- Lấy hạt từ quả chín vào mùa thu, rửa sạch thịt quả và phơi ráo.
- Ủ hạt trong cát ẩm ở khoảng 1–5 °C khoảng 60–90 ngày để phá ngủ.
- Gieo hạt sâu khoảng 2 cm trong chậu đất tơi xốp, đặt nơi mát và sáng.
- Lưu ý: cây từ hạt thường không giống cây mẹ và phải chờ nhiều năm mới ra quả.
Ghép cành là cách tốt nhất để nhân giống táo đúng giống; cây trồng từ hạt có thể cho quả rất khác cây mẹ.
Giới thiệu Malus domestica
Tên gọi khác: Táo nhà, Táo tây, Apple tree
- Loại cây: cây gỗ nhỏ, cây ăn quả
- Tuổi thọ: lâu năm (perennial)
- Phân bố: Có nguồn gốc từ vùng Trung Á, đặc biệt là Kazakhstan và khu vực Thiên Sơn.
- Chiều cao trưởng thành: 3-12 m tùy giống và gốc ghép
- Mùa hoa: Cuối xuân đến đầu xuân
Thú cưng · Con người
Thú cưng: Hơi độc · Con người: Hơi độc. Hạt, lá và vỏ cây chứa hợp chất sinh ra cyanide (amygdalin) khi bị nghiền nát; thịt quả chín an toàn nhưng không nên để vật nuôi hoặc trẻ nhỏ ăn hạt số lượng lớn.
Vấn đề thường gặp
- Bệnh ghẻ táo: Nấm Venturia inaequalis gây đốm nâu ô liu trên lá và quả, làm quả biến dạng và nứt.
- Bệnh phấn trắng: Nấm Podosphaera leucotricha tạo lớp bột trắng trên chồi non và lá, làm chậm sinh trưởng.
- Sâu đục quả táo (sâu codling moth): Ấu trùng Cydia pomonella đục vào quả, để lại lỗ và phân ở bên trong quả.
- Rệp táo: Rệp chích hút nhựa đọt non, làm lá cuộn lại và quả kém phát triển.
- Bệnh cháy lá lửa: Vi khuẩn Erwinia amylovora làm cành và hoa chuyển đen như bị cháy, có thể gây chết cành nhanh chóng.
Công dụng
Quả táo là thực phẩm phổ biến để ăn tươi, làm nước ép, rượu táo, giấm và mứt; cây còn được trồng làm cây cảnh cho hoa và tán đẹp trong vườn và công viên.
Có ăn được không?
Thịt quả và vỏ quả ăn được; hạt không nên ăn số lượng lớn vì chứa amygdalin.
Lịch sử & truyền thuyết
Tổ tiên hoang dã của táo là Malus sieversii mọc quanh vùng Thiên Sơn, và con người đã thuần hóa chúng từ hàng nghìn năm trước, rồi theo đường tơ lụa mang đi khắp châu Âu và châu Á. Trong thần thoại Hy Lạp, quả táo vàng gắn với nữ thần Hera và cuộc tranh tài dẫn đến chiến tranh thành Troy.
Bạn có biết?
Phần lớn táo ăn hiện nay là giống lai, và hạt táo thường không mọc thành cây giống cha mẹ, nên người ta nhân giống bằng ghép cành.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu tưới Malus domestica một lần?
mỗi 7 ngày. Cây táo (Malus domestica) cần đất ẩm đều nhưng không úng, đặc biệt trong giai đoạn ra hoa, đậu quả và phát triển trái (tháng 4 đến tháng 8 ở Bắc bán cầu). Cây trồng trong chậu cần chậu có lỗ thoát nước tốt. Cây trồng ngoài đất đã trưởng thành thường chỉ cần tưới bổ sung khi nắng nóng kéo dài hoặc không có mưa trong nhiều tuần. Vào mùa đông, cây ngủ đông nên tưới rất ít. Cắm ngón tay sâu khoảng 3 đến 5 cm vào đất. Nếu đất khô, hãy tưới. Nếu đất còn ẩm, hãy đợi thêm. Với chậu, bạn cũng có thể nhấc chậu: nếu chậu nhẹ hơn hẳn so với lúc vừa tưới đẫm thì cần nước.
Malus domestica cần bao nhiêu ánh sáng?
Nắng trực tiếp (6 đến 8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày). Cây táo (Malus domestica) cần nhiều nắng để ra hoa, đậu quả và tạo đường cho trái ngọt. Cây thiếu nắng sẽ ít hoa, ít trái và dễ bị bệnh nấm trên lá. Chọn vị trí có ánh nắng hướng nam hoặc tây là tốt nhất ở Bắc bán cầu.
Malus domestica thích nhiệt độ nào?
-5–26 °C. Cây táo nhà (Malus domestica) cần một thời kỳ ngủ đông lạnh tự nhiên, thường từ 800 đến 1000 giờ dưới 7°C, để ra hoa và đậu quả đều. Nhiệt độ lý tưởng để sinh trưởng là 15 đến 24°C vào mùa vụ. Cây chịu lạnh tốt khi ngủ đông nhưng hoa non dễ bị hại khi sương giá xuất hiện đúng lúc nở hoa.
Malus domestica có độc với mèo và chó không?
Hơi độc với mèo và chó. Hạt, lá và vỏ cây chứa hợp chất sinh ra cyanide (amygdalin) khi bị nghiền nát; thịt quả chín an toàn nhưng không nên để vật nuôi hoặc trẻ nhỏ ăn hạt số lượng lớn.
Malus domestica thường gặp những vấn đề gì?
Bệnh ghẻ táo: Nấm Venturia inaequalis gây đốm nâu ô liu trên lá và quả, làm quả biến dạng và nứt. Bệnh phấn trắng: Nấm Podosphaera leucotricha tạo lớp bột trắng trên chồi non và lá, làm chậm sinh trưởng. Sâu đục quả táo (sâu codling moth): Ấu trùng Cydia pomonella đục vào quả, để lại lỗ và phân ở bên trong quả. Rệp táo: Rệp chích hút nhựa đọt non, làm lá cuộn lại và quả kém phát triển. Bệnh cháy lá lửa: Vi khuẩn Erwinia amylovora làm cành và hoa chuyển đen như bị cháy, có thể gây chết cành nhanh chóng.
Khi nào nên thay chậu Malus domestica?
Mỗi 2-3 năm đối với cây táo trồng trong chậu, hoặc khi rễ đã đầy chậu. Táo (Malus domestica) có bộ rễ cọc và rễ tơ nhạy cảm, nên chỉ thay chậu khi thật cần thiết. Khi thay, giữ nguyên phần bầu đất quanh rễ và tránh làm đứt rễ tơ.
Nhân giống Malus domestica như thế nào?
Ghép cành (chồi ghép), Chiết cành, Gieo hạt. Chọn cành ghép khỏe, không bệnh, dài khoảng 20–30 cm, lấy vào cuối mùa đông khi cây còn ngủ. Chọn gốc ghép (ví dụ gốc M9 hoặc MM106) có cùng độ tuổi và kích thước bút chì hoặc to hơn một chút. Dùng dao ghép sắc, cắt vát gốc ghép và cành ghép sao cho hai mặt cắt khớp nhau, ép tầng sinh tầng khít sát. Quấn chặt bằng băng nilon hoặc băng ghép chuyên dụng, để lộ đầu mầm nếu ghép chồi. Giữ vết ghép ẩm và tránh nắng gắt; khi chồi mới dài khoảng 10 cm thì tháo băng.
Hướng dẫn này được viết thế nào
Verdiss viết mỗi hướng dẫn bằng AI dựa trên tài liệu thực vật học và đối chiếu loài với iNaturalist và Plants of the World Online (Kew). Người đọc có thể đánh giá từng hướng dẫn trong ứng dụng.
Nguồn
Thông tin của Verdiss chỉ mang tính tham khảo chung. Đừng bao giờ ăn hay dùng cây làm thuốc chỉ dựa vào một ứng dụng: hãy hỏi ý kiến chuyên gia.