Cách chăm sóc Capsicum annuum
Tưới nước
Ớt chuông và ớt cay (Capsicum annuum) thích đất đều ẩm nhưng không úng. Tưới sâu khi lớp đất mặt khô, để nước thoát hết ở đáy chậu. Giai đoạn ra hoa và đậu quả cần nước đều đặn, thiếu nước đột ngột dễ làm rụng hoa và quả non.
Hôm nay có cần tưới không?
Cắm ngón tay vào đất khoảng 2-3 cm. Nếu đất khô, hãy tưới. Nếu còn ẩm, chờ thêm vài ngày. Bạn cũng có thể nhấc chậu: chậu nhẹ hẳn là cần nước.
Tưới vào gốc, tránh làm ướt lá và hoa để hạn chế bệnh nấm. Đặt đĩa lót dưới chậu và đổ bỏ nước thừa sau 15 phút.
Tưới quá nhiều
Ớt chuông rất nhạy với úng vì rễ cần không khí trong đất. Khi đất luôn ướt, rễ thối và cây không hấp thu được nước lẫn dinh dưỡng, dù lá vẫn có vẻ đủ nước.
Triệu chứng: Lá vàng từ dưới lên, lá rũ dù đất ướt, thân mềm ở gốc, có mùi chua hoặc mốc trong đất, rụng hoa và quả non.
Cách khắc phục: Ngừng tưới và cho đất khô bớt. Nếu rễ đã thối, nhổ cây, cắt bỏ phần rễ đen nhũn rồi trồng lại trong đất thoát nước tốt hơn. Dùng chậu có lỗ thoát nước và trộn thêm perlite hoặc cát thô.
Tưới quá ít
Ớt cần đất ẩm đều để nuôi quả lớn và mọng. Khi thiếu nước, cây tự giảm trao đổi chất, lá mất độ căng và quả không phát triển đủ.
Triệu chứng: Lá héo, mép lá khô giòn, lá non cuộn lại, hoa rụng, quả nhỏ hoặc nhăn, đất co lại tách khỏi thành chậu.
Cách khắc phục: Tưới chậm và sâu cho đến khi nước thoát ra đáy. Nếu đất quá khô và khó thấm, ngâm cả chậu trong nước 20-30 phút. Sau đó tưới đều hơn, đặc biệt trong mùa nắng nóng.
Ánh nắng
Ớt chuông cần nhiều nắng để ra hoa và đậu quả. Thiếu nắng cây vẫn sống nhưng ít quả, quả nhỏ và chậm chín. Trồng ngoài trời ở nơi có nắng sáng và nắng trưa hoặc chiều là tốt nhất.
- Lý tưởng: Nắng trực tiếp · 6-8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày
- Chịu được: Nắng trực tiếp, Nắng bán phần, Sáng, gián tiếp
- Vị trí tốt nhất trong phòng: Sát cửa sổ
- Ánh sáng nhân tạo: Khi trồng trong nhà, dùng đèn LED trồng cây công suất vừa, đặt cách lá khoảng 15-30 cm và bật 12-14 giờ mỗi ngày. Đèn giúp cây ra hoa tốt hơn khi thiếu nắng mùa đông.
Thiếu sáng
Ớt là cây ưa nắng nên cần nhiều ánh sáng để quang hợp, tạo hoa và nuôi quả. Khi thiếu sáng, cây kéo dài thân tìm sáng và tích lũy ít năng lượng cho quả.
Triệu chứng: Thân yếu và vươn dài, lá nhạt màu, cây ít hoa, hoa rụng, quả nhỏ và chín chậm hoặc không chín.
Cách khắc phục: Chuyển cây ra vị trí có nắng nhiều hơn, tốt nhất là cửa sổ hướng nam. Xoay chậu mỗi tuần để cây đều sáng. Bổ sung đèn LED khi trời âm u kéo dài.
Quá nhiều nắng
Ớt chịu nắng tốt nhưng cây non hoặc cây vừa chuyển từ trong nhà ra có thể bị cháy lá khi nắng gắt, đặc biệt trên 35°C kèm khô hạn.
Triệu chứng: Lá có đốm trắng hoặc vàng nâu, mép lá khô, lá héo vào buổi trưa, quả có vết sạm ở phía đón nắng.
Cách khắc phục: Che nắng bằng lưới đen 30-40% trong các ngày nắng gắt. Chuyển cây dần dần trong 7-10 ngày khi đưa ra ngoài. Tưới đều hơn để cây chịu nhiệt tốt.
Nhiệt độ
Capsicum annuum (ớt, ớt chuông và ớt cay thông thường) là loài ưa ấm. Cây cần nhiệt độ ban ngày khoảng 21–29 °C để ra hoa và đậu quả tốt. Khi nhiệt độ xuống dưới 10 °C hoặc trên 35 °C kéo dài, hoa dễ rụng và quả đậu ít đi.
- Lý tưởng: 18–29 °C
- Chịu được: 10–35 °C
- Vùng chịu lạnh: 10-12
Bón phân
Ớt cần nhiều đạm ở giai đoạn cây con để phát triển lá, nhưng khi ra hoa và đậu quả cần giảm đạm và tăng lân, kali. Tưới nước đều trước khi bón để tránh làm cháy rễ.
- Phân bón tan chậm: Bón một lần khi trồng và bổ sung mỗi 2–3 tháng bằng phân hữu cơ hoặc phân NPK chậm tan, rải quanh gốc cách thân khoảng 10 cm.
- Phân NPK cân bằng 10-10-10 hoặc 14-14-14 cho giai đoạn đầu, Phân NPK giàu lân và kali như 5-10-10 hoặc 6-12-12 khi cây bắt đầu ra hoa, Phân hữu cơ như phân trùn quế, phân chuồng hoai mục, Phân cá thủy phân hoặc phân rong biển dạng lỏng
Đất trồng
Cây ớt (Capsicum annuum) cần đất hơi chua đến trung tính, tơi xốp và thoát nước nhanh. Đất đọng nước làm rễ thiếu oxy và dễ gây thối gốc, đặc biệt khi trời mát ẩm.
- Đất trồng rau củ chuyên dụng: Đất tầng mặt trộn sẵn kết hợp phân hữu cơ đã ủ hoai, thường có thêm perlite hoặc đá trân châu
- Hỗn hợp tự pha cho ớt: Khoảng 40% đất mùn hoặc đất vườn, 30% compost, 30% perlite hoặc xơ dừa; có thể thêm một ít phân hữu cơ chậm tan
- Đất nhiều mùn cho chậu lớn: Đất trồng cây ăn quả trong chậu kết hợp compost và cát thô hoặc sỏi nhỏ để tránh đọng nước
- pH 6–6.8
Thay chậu
Ớt chuông và ớt cay (Capsicum annuum) có rễ cọc khá nông, ưa đất tơi xốp, thoát nước tốt và không thích bị xáo trộn rễ quá nhiều. Nên thay chậu khi rễ bắt đầu mọc vòng quanh thành chậu hoặc thoát ra lỗ thoát nước.
- Bao lâu một lần: Mỗi năm một lần với cây con; cây trưởng thành cứ 1-2 năm thay chậu một lần
- Chậu mới: Chậu lớn hơn bầu rễ hiện tại khoảng 2-5 cm đường kính; tránh chậu quá to vì đất ẩm lâu dễ làm thối rễ
- Mùa thay chậu: Mùa xuân, Mùa hè
Cách thay chậu
- Nghiêng chậu cũ và gõ nhẹ quanh thành chậu để đất tách ra cùng bầu rễ
- Gỡ nhẹ các rễ bị rối quanh đáy bầu, cắt bỏ rễ đen, mềm hoặc có mùi hôi
- Đặt một lớp đất trộn xuống đáy chậu mới, rồi đặt cây vào sao cho cổ rễ ngang mặt đất
- Lấp đất xung quanh, nén nhẹ để không còn túi khí, giữ khoảng cách 2-3 cm dưới miệng chậu
- Tưới đẫm nước cho đất lắng xuống, sau đó để chậu thoát hết nước thừa
Cắt tỉa
Dùng kéo sạch, sắc. Cắt trên một mắt lá hoặc một nhánh phụ. Ớt là cây thân thảo lâu năm nhưng thường được trồng như cây hằng năm ngoài trời, nên chỉ cắt tỉa vừa phải để cây không mất quá nhiều năng lượng.
Mùa cắt tỉa: Mùa xuân, Mùa hè
Cách cắt tỉa
- Khi cây cao khoảng 20–25 cm, bấm bỏ phần ngọn chính trên một cặp lá để cây phân nhánh.
- Cắt bỏ các chồi vượt mọc sát gốc hoặc chồi yếu, mọc chen chúc trong tán.
- Loại bỏ cành mọc sát đất hoặc cành che khuất nhau để không khí lưu thông.
- Cắt bỏ hoa đầu tiên trên cây non nếu muốn cây tập trung phát triển bộ rễ và cành lá trước khi ra quả nhiều.
- Khi cây đã có nhiều quả, cắt tỉa lá già phía dưới để quả không tiếp xúc đất và cây thông thoáng hơn.
Nhân giống
Hạt giống (gieo từ hạt) · Mùa đông, Mùa xuân
- Chọn quả ớt chín đỏ khỏe mạnh từ cây Capsicum annuum (ớt chuông hoặc ớt cay đều được), lấy hạt và phơi khô trên giấy thấm trong 2–3 ngày.
- Gieo hạt vào khay ươm chứa đất tơi xốp, sâu khoảng 0,5 cm, ở nơi ấm khoảng 24–29 °C.
- Giữ đất ẩm đều nhưng không úng. Hạt thường nảy mầm sau 7–14 ngày.
- Khi cây con có 2–3 cặp lá thật, chuyển sang chậu riêng. Đặt nơi có nắng đầy đủ và giữ nhiệt độ trên 15 °C.
- Chỉ đưa cây ra ngoài trời sau khi hết sương giá và nhiệt độ ban đêm ổn định trên 10 °C.
Giâm cành ngọn · Mùa xuân, Mùa hè
- Cắt một đoạn ngọn dài khoảng 10–15 cm từ cây mẹ khỏe, ngay phía dưới một mắt lá.
- Bỏ các lá ở phần gốc đoạn cắt, chỉ giữ lại 2–3 lá trên cùng.
- Nhúng gốc cành vào thuốc kích rễ (không bắt buộc) rồi cắm vào hỗn hợp đất và cát hoặc perlite đã làm ẩm.
- Đặt chậu giâm ở nơi sáng gián tiếp, giữ ẩm và nhiệt độ khoảng 21–26 °C. Có thể phủ túi nilon nhẹ để giữ ẩm.
- Sau khoảng 2–3 tuần, khi cành có rễ mới, trồng sang chậu đất thường.
Ớt rất nhạy với lạnh khi còn non. Giữ nhiệt độ ấm và đều trong giai đoạn nảy mầm sẽ giúp tỷ lệ thành công cao hơn nhiều.
Giới thiệu Capsicum annuum
Tên gọi khác: Ớt chuông, Ớt cay, Ớt sừng, Ớt Mexico
- Loại cây: herb, shrub
- Tuổi thọ: perennial (trồng như cây hàng năm)
- Phân bố: Có nguồn gốc từ vùng Mesoamerica, bao gồm miền đông và trung Mexico cùng các vùng phía bắc Trung Mỹ.
- Chiều cao trưởng thành: 30-100 cm
- Mùa hoa: Mùa hè đến đầu thu
Thú cưng · Con người
Thú cưng: An toàn · Con người: An toàn. Quả và lá không độc theo ASPCA đối với chó và mèo, nhưng ớt cay có thể gây kích ứng dạ dày, tiêu chảy hoặc khó chịu cho vật nuôi nếu ăn nhiều. Hạt và cuống không nên cho trẻ nhỏ ăn; bôi tay sau khi cắt ớt cay để tránh bỏng khi chạm mắt.
Vấn đề thường gặp
- Rụng hoa: Hoa rụng khi nhiệt độ trên 32°C hoặc dưới 15°C, hoặc khi độ ẩm không khí quá thấp.
- Rệp và bọ trĩ: Côn trùng chích hút ở mặt dưới lá, làm lá xoăn và vàng; có thể phun nước xà phòng diệt côn trùng.
- Thối đáy quả: Do thiếu canxi hoặc tưới không đều, tạo vết thâm đen ở đáy quả.
- Thối rễ: Do đất úng nước kéo dài, lá vàng và cây héo dù đất ẩm.
- Bệnh đốm lá: Nấm hoặc vi khuẩn gây đốm nâu trên lá, nên tránh tưới lên lá và cải thiện thông gió.
Công dụng
Ớt là gia vị và rau quen thuộc trong ẩm thực trên toàn thế giới, dùng tươi, khô, xay thành bột hoặc chế biến thành tương ớt, sốt và món ăn. Trong y học dân gian, capsaicin được dùng ngoài da để giảm đau cơ và đau dây thần kinh; ngoài ra quả còn dùng làm thuốc nhuộm tự nhiên và trong sản xuất thực phẩm chế biến.
Có ăn được không?
Quả chín và quả non đều ăn được, cả dạng tươi, nấu chín hoặc phơi khô; lá non đôi khi được nấu như rau ở một số nơi. Hạt và vách trắng là phần cay nhất.
Lịch sử & truyền thuyết
Ớt được thuần hóa ở Mesoamerica từ ít nhất 6.000 năm trước và được người Aztec và Maya sử dụng rộng rãi. Sau khi Christopher Columbus đưa hạt về châu Âu cuối thế kỷ 15, ớt nhanh chóng lan đến châu Á và châu Phi, trở thành một phần của nhiều nền ẩm thực địa phương.
Bạn có biết?
Độ cay của ớt được đo bằng thang Scoville, và chất gây cay capsaicin tập trung chủ yếu ở vách trắng bên trong quả chứ không phải ở hạt.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu tưới Capsicum annuum một lần?
mỗi 3 ngày. Ớt chuông và ớt cay (Capsicum annuum) thích đất đều ẩm nhưng không úng. Tưới sâu khi lớp đất mặt khô, để nước thoát hết ở đáy chậu. Giai đoạn ra hoa và đậu quả cần nước đều đặn, thiếu nước đột ngột dễ làm rụng hoa và quả non. Cắm ngón tay vào đất khoảng 2-3 cm. Nếu đất khô, hãy tưới. Nếu còn ẩm, chờ thêm vài ngày. Bạn cũng có thể nhấc chậu: chậu nhẹ hẳn là cần nước.
Capsicum annuum cần bao nhiêu ánh sáng?
Nắng trực tiếp (6-8 giờ nắng trực tiếp mỗi ngày). Ớt chuông cần nhiều nắng để ra hoa và đậu quả. Thiếu nắng cây vẫn sống nhưng ít quả, quả nhỏ và chậm chín. Trồng ngoài trời ở nơi có nắng sáng và nắng trưa hoặc chiều là tốt nhất.
Capsicum annuum thích nhiệt độ nào?
18–29 °C. Capsicum annuum (ớt, ớt chuông và ớt cay thông thường) là loài ưa ấm. Cây cần nhiệt độ ban ngày khoảng 21–29 °C để ra hoa và đậu quả tốt. Khi nhiệt độ xuống dưới 10 °C hoặc trên 35 °C kéo dài, hoa dễ rụng và quả đậu ít đi.
Capsicum annuum có độc với mèo và chó không?
An toàn cho mèo và chó. Quả và lá không độc theo ASPCA đối với chó và mèo, nhưng ớt cay có thể gây kích ứng dạ dày, tiêu chảy hoặc khó chịu cho vật nuôi nếu ăn nhiều. Hạt và cuống không nên cho trẻ nhỏ ăn; bôi tay sau khi cắt ớt cay để tránh bỏng khi chạm mắt.
Capsicum annuum thường gặp những vấn đề gì?
Rụng hoa: Hoa rụng khi nhiệt độ trên 32°C hoặc dưới 15°C, hoặc khi độ ẩm không khí quá thấp. Rệp và bọ trĩ: Côn trùng chích hút ở mặt dưới lá, làm lá xoăn và vàng; có thể phun nước xà phòng diệt côn trùng. Thối đáy quả: Do thiếu canxi hoặc tưới không đều, tạo vết thâm đen ở đáy quả. Thối rễ: Do đất úng nước kéo dài, lá vàng và cây héo dù đất ẩm. Bệnh đốm lá: Nấm hoặc vi khuẩn gây đốm nâu trên lá, nên tránh tưới lên lá và cải thiện thông gió.
Khi nào nên thay chậu Capsicum annuum?
Mỗi năm một lần với cây con; cây trưởng thành cứ 1-2 năm thay chậu một lần. Ớt chuông và ớt cay (Capsicum annuum) có rễ cọc khá nông, ưa đất tơi xốp, thoát nước tốt và không thích bị xáo trộn rễ quá nhiều. Nên thay chậu khi rễ bắt đầu mọc vòng quanh thành chậu hoặc thoát ra lỗ thoát nước.
Nhân giống Capsicum annuum như thế nào?
Hạt giống (gieo từ hạt), Giâm cành ngọn. Chọn quả ớt chín đỏ khỏe mạnh từ cây Capsicum annuum (ớt chuông hoặc ớt cay đều được), lấy hạt và phơi khô trên giấy thấm trong 2–3 ngày. Gieo hạt vào khay ươm chứa đất tơi xốp, sâu khoảng 0,5 cm, ở nơi ấm khoảng 24–29 °C. Giữ đất ẩm đều nhưng không úng. Hạt thường nảy mầm sau 7–14 ngày. Khi cây con có 2–3 cặp lá thật, chuyển sang chậu riêng. Đặt nơi có nắng đầy đủ và giữ nhiệt độ trên 15 °C. Chỉ đưa cây ra ngoài trời sau khi hết sương giá và nhiệt độ ban đêm ổn định trên 10 °C.
Hướng dẫn này được viết thế nào
Verdiss viết mỗi hướng dẫn bằng AI dựa trên tài liệu thực vật học và đối chiếu loài với iNaturalist và Plants of the World Online (Kew). Người đọc có thể đánh giá từng hướng dẫn trong ứng dụng.
Nguồn
Thông tin của Verdiss chỉ mang tính tham khảo chung. Đừng bao giờ ăn hay dùng cây làm thuốc chỉ dựa vào một ứng dụng: hãy hỏi ý kiến chuyên gia.