ถั่วลันเตา (Pisum sativum): คู่มือการดูแล

วิธีดูแลถั่วลันเตา

การรดน้ำ

ถั่วลันเตา (Pisum sativum) ชอบดินที่ชุ่มชื้นสม่ำเสมอแต่ระบายน้ำดี รดให้ดินชุ่มลึกทุกครั้ง โดยเฉพาะช่วงออกดอกและติดฝัก เพราะถ้าขาดน้ำในช่วงนี้ฝักจะลีบและดอกจะร่วง

วันนี้ต้องรดน้ำไหม?

ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตรใกล้โคนต้น ถ้าดินแห้งให้รด ถ้ายังชื้นให้รอ สำหรับต้นในกระถาง ให้ยกกระถางดู ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้งแล้ว

อย่ารดน้ำใส่ใบหรือลำต้นตอนเย็น เพราะความชื้นที่ค้างอยู่จะทำให้เกิดโรครากเน่าและโรคราแป้ง ซึ่งเป็นปัญหาใหญ่ของถั่วลันเตา

รดน้ำมากเกินไป

ถั่วลันเตาเป็นพืชตระกูลถั่วที่รากบอบบางและต้องการอากาศในดิน เมื่อดินขังน้ำนานเกินไป รากจะขาดออกซิเจนและเน่าได้ง่าย

อาการ: ใบเหลืองจากโคนต้น โคนลำต้นนิ่มหรือมีเมือก ต้นเหี่ยวทั้งที่ดินยังเปียก และดินมีกลิ่นเหม็น

วิธีแก้ไข: หยุดรดน้ำทันที ตรวจรากถ้าเน่าให้ตัดส่วนที่เป็นสีดำทิ้ง แล้วย้ายไปดินใหม่ที่ระบายน้ำดี ปรับปรุงแปลงด้วยปุ๋ยคอกหรือทรายหยาบ

รดน้ำน้อยเกินไป

ถั่วลันเตาต้องการน้ำสม่ำเสมอ โดยเฉพาะช่วงออกดอกและติดฝักซึ่งใช้น้ำมาก ถ้าขาดน้ำ ต้นจะชะงักการเจริญเติบโตและให้ผลผลิตลดลงมาก

อาการ: ใบเหี่ยวและห่อในตอนกลางวัน ดอกร่วงก่อนติดฝัก ฝักลีบหรือเมล็ดไม่เต็ม และดินแตกระแหง

วิธีแก้ไข: รดน้ำให้ชุ่มลึกทันที แล้วรดซ้ำหลังผ่านไปประมาณหนึ่งชั่วโมงเพื่อให้ดินอุ้มน้ำ คลุมโคนต้นด้วยฟางเพื่อลดการระเหยของน้ำ

แสงแดด

ถั่วลันเตาต้องการแสงแดดจัดเพื่อให้ลำต้นแข็งแรงและติดฝักดี ควรปลูกในที่ที่ได้รับแดดเกือบทั้งวัน อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ประมาณ 13-18 องศาเซลเซียส

เหมาะที่สุด: แดดจัด · 6-8 ชั่วโมงแดดต่อวัน
ทนได้: แดดรำไร
ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ริมหน้าต่าง
แสงไฟเทียม: ถ้าปลูกในร่ม ควรใช้หลอดไฟ LED เต็มสเปกตรัมกำลังสูง วางห่างจากต้นประมาณ 30-40 เซนติเมตร และเปิดวันละ 12-14 ชั่วโมง

แสงน้อยเกินไป

ถั่วลันเตาต้องการแสงมากเพื่อสร้างคลอโรฟิลล์และพลังงานสำหรับการออกดอกและสร้างฝัก เมื่อแสงน้อย ต้นจะอ่อนแอและไม่ให้ผลผลิต

อาการ: ลำต้นยืดยาว ซีด และล้มง่าย ใบมีสีเขียวอ่อน ดอกน้อย และฝักติดน้อย

วิธีแก้ไข: ย้ายไปที่ที่มีแดดจัดมากขึ้น หรือใช้ไฟ LED เสริม และพยุงต้นด้วยไม้หรือตาข่ายเพื่อให้ลำต้นตั้งตรง

แดดจัดเกินไป

แม้ถั่วลันเตาชอบแดดจัด แต่แดดแรงมากในช่วงอากาศร้อนจัดทำให้ใบไหม้และดินแห้งเร็ว ซึ่งกระทบการติดฝักโดยตรง

อาการ: ใบมีรอยไหม้สีน้ำตาลหรือขาวซีด ใบห่อ และดอกร่วงเมื่ออากาศร้อนเกิน 25 องศาเซลเซียส

วิธีแก้ไข: พรางแสงด้วยผ้ากรองแสง 30-50 เปอร์เซ็นต์ในช่วงบ่าย รดน้ำให้เพียงพอ และจัดตำแหน่งให้ได้รับแดดเช้ามากกว่าแดดบ่าย

อุณหภูมิ

ถั่วลันเตาเป็นพืชฤดูหนาวถึงต้นฤดูใบไม้ผลิที่ชอบอากาศเย็น ต้นกล้าทนน้ำค้างแข็งเบาๆ ได้ แต่เมื่ออุณหภูมิสูงกว่า 24 องศาเซลเซียสติดต่อกันหลายวัน ดอกจะร่วงและฝักจะลีบ จึงควรปลูกให้ช่วงออกดอกและติดฝักอยู่ในอากาศเย็น

เหมาะที่สุด: 10–18 °C
ทนได้: -5–28 °C
โซนความทนหนาว: ปลูกเป็นพืชฤดูเดียว เหมาะกับโซน 3-9 ในฤดูหนาวเย็น

การใส่ปุ๋ย

ถั่วลันเตาเป็นพืชตระกูลถั่วที่ตรึงไนโตรเจนจากอากาศได้เองผ่านปมรากร่วมกับแบคทีเรีย จึงต้องการปุ๋ยไนโตรเจนน้อยมาก ควรเน้นฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมเพื่อช่วยการออกดอกและติดฝัก

ปุ๋ยละลายช้า: ใส่ปุ๋ยคอกหรือปุ๋ยหมักครั้งเดียวก่อนหว่านเมล็ด ไม่ต้องใส่ซ้ำในฤดูเดียวกัน
ปุ๋ยคอกเก่าหรือปุ๋ยหมัก, ปุ๋ยสูตรต่ำไนโตรเจน เช่น 5-10-10 หรือ 0-10-10, กระดูกป่น ซึ่งมีฟอสฟอรัสสูง, เชื้อไรโซเบียม (Rhizobium leguminosarum) สำหรับคลุกเมล็ดก่อนหว่าน

ดิน

ถั่วลันเตาต้องการดินที่ระบายน้ำดีและไม่แน่นทึบ รากต้องได้รับอากาศ ดินควรเป็นกลางถึงด่างอ่อน และมีธาตุอาหารพอประมาณ โดยเฉพาะฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมเพื่อการออกดอกและติดฝัก

ดินร่วนปนทรายสำหรับแปลงผัก: ดินสวน 2 ส่วน ทราย 1 ส่วน และปุ๋ยหมักหรือมูลไส้เดือน 1 ส่วน
ดินปลูกในกระถางที่ปรับปรุงแล้ว: ดินปลูกทั่วไป 2 ส่วน ปุ๋ยหมัก 1 ส่วน และเพอร์ไลต์หรือแกลบดำ 1 ส่วน
pH 6–7.5

การเปลี่ยนกระถาง

ถั่วลันเตา Pisum sativum ไม่ชอบให้รากถูกรบกวนมากนัก จึงควรย้ายกล้าตอนที่ยังเล็ก และหากเป็นไปได้ให้เพาะในถาดย่อยสลายได้เพื่อลดการบอบช้ำของราก

ความถี่: ไม่ต้องย้ายกระถางซ้ำ เพราะถั่วลันเตาเป็นพืชอายุสั้นที่ปลูกใหม่ทุกฤดูกาล หากเพาะกล้าในถาดก่อน ให้ย้ายลงกระถางหรือแปลงปลูกเพียงครั้งเดียวเมื่อกล้าอายุประมาณ 2-3 สัปดาห์
กระถางใหม่: กระถางลึกอย่างน้อย 25-30 เซนติเมตร และกว้างประมาณ 30 เซนติเมตรขึ้นไป เพื่อให้รากของถั่วลันเตาได้เจริญยาวและยึดลำต้นที่เลื้อยได้
ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูใบไม้ร่วง

วิธีเปลี่ยนกระถาง

ขุดหลุมให้ใหญ่กว่าก้อนดินของกล้าเล็กน้อย
ค่อยๆ ดันกล้าออกจากถาดโดยไม่ดึงที่ลำต้น
วางกล้าให้ระดับดินเท่าเดิมจากตอนอยู่ในถาด แล้วกลบดินรอบโคนและกดเบาๆ
รดน้ำให้ชุ่มทันที และปักไม้ค้ำหรือตาข่ายให้เถาได้เกาะ

การตัดแต่งกิ่ง

ตัดยอดอ่อนเมื่อต้นสูงประมาณ 15-20 เซนติเมตร โดยเด็ดเฉพาะส่วนปลายสุด 3-5 เซนติเมตร เพื่อกระตุ้นให้แตกกิ่งข้าง และเด็ดใบล่างที่เหลืองหรือเป็นโรคออกเป็นระยะ ควรใช้กรรไกรที่สะอาดและคมเพื่อไม่ให้ต้นเป็นแผล

ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน

วิธีตัดแต่งกิ่ง

ตรวจต้นถั่วลันเตาทุกสัปดาห์ และมองหายอดอ่อนที่ปลายเถาซึ่งยังไม่ออกดอก
ใช้นิ้วหรือกรรไกรเด็ดปลายยอดเหนือข้อใบชุดที่สองหรือสามออก ยาวประมาณ 3-5 เซนติเมตร
ตัดใบเหลือง ใบแห้ง หรือใบที่มีจุดโรคที่โคนต้น เพื่อให้อากาศถ่ายเทดีขึ้น
เมื่อต้นเริ่มติดฝักแล้ว ให้ตัดแต่งเฉพาะใบล่างที่ติดดินเท่านั้น อย่าตัดใบบนออกมากเพราะใบยังใช้สังเคราะห์แสงเลี้ยงฝัก
หลังเก็บฝักชุดสุดท้าย ให้ตัดต้นออกที่ระดับดินและทิ้งรากไว้ในดิน เพราะรากมีปมไนโตรเจนที่ช่วยบำรุงดินให้พืชชนิดถัดไป

การขยายพันธุ์

การหว่านเมล็ดโดยตรง (Direct sowing) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูใบไม้ร่วง

เลือกเมล็ดถั่วลันเตา Pisum sativum ที่แห้งสนิท ไม่มีรอยแตกหรือเชื้อรา แช่น้ำเปล่าไว้ 6-8 ชั่วโมงก่อนปลูก เพื่อให้เมล็ดงอกเร็วขึ้น
ขุดดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตร ผสมปุ๋ยคอกเล็กน้อย รดน้ำให้ดินชื้นแต่ไม่แฉะ
หยอดเมล็ดห่างกันประมาณ 5 เซนติเมตร กลบดินบางๆ แล้วรดน้ำเบาๆ
ในช่วงอุณหภูมิ 10-18°C เมล็ดมักงอกภายใน 7-14 วัน ถ้าอากาศเย็นกว่านี้อาจใช้เวลานานขึ้น
เมื่อต้นสูงประมาณ 5-8 เซนติเมตร ให้เด็ดต้นที่อ่อนแอออก เว้นระยะให้ต้นห่างกันราว 7-10 เซนติเมตร

การเพาะเมล็ดในถาดก่อนย้ายปลูก (Indoor sowing) · ฤดูใบไม้ผลิ

ใช้ถาดเพาะหรือกระถางพลาสติกที่มีรูระบายน้ำ ใส่วัสดุเพาะที่ร่วนซุยและระบายน้ำดี
หยอดเมล็ดลึก 2-3 เซนติเมตร วางในที่อบอุ่นประมาณ 15-18°C และรักษาความชื้นให้สม่ำเสมอ
เมื่อต้นกล้าสูงประมาณ 5 เซนติเมตร นำออกไปวางในที่มีแสงแดดเต็มวันเพื่อให้ต้นแข็งแรง ประมาณ 1 สัปดาห์
ย้ายลงแปลงเมื่ออายุราว 3-4 สัปดาห์ และไม่ควรรบกวนราก เพราะถั่วลันเตาไม่ชอบการย้ายปลูกมากนัก ควรใช้กระถางย่อยสลายได้หรือย้ายพร้อมก้อนดิน

ถั่วลันเตาเป็นพืชตระกูลถั่วที่ตรึงไนโตรเจนในดินได้ จึงไม่จำเป็นต้องใส่ปุ๋ยไนโตรเจนมาก ควรเน้นปุ๋ยฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมแทน และปลูกค้ำยันตั้งแต่ต้นยังเล็กเพื่อให้มือเกาะ (tendrils) พันได้ดี

เกี่ยวกับ ถั่วลันเตา

ชื่ออื่น: ถั่วลันเตา, ถั่วหวาน, Garden pea, Field pea

ประเภทพืช: herb, climber
อายุขัย: annual (พืชล้มลุกอายุหนึ่งฤดู)
การกระจายพันธุ์: มีถิ่นกำเนิดในตะวันออกใกล้ ลุ่มทะเลเมดิเตอร์เรเนียน และภูมิภาคเอธิโอเปีย
ความสูงเมื่อโตเต็มที่: ประมาณ 0.5-2 ม. ขึ้นกับพันธุ์ (พันธุ์เลื้อยสูงกว่าพันธุ์แคระ)
ช่วงออกดอก: ปลายฤดูหนาวถึงต้นฤดูร้อน

สัตว์เลี้ยง · คน

สัตว์เลี้ยง: ปลอดภัย · คน: ปลอดภัย. ฝักและเมล็ดสุกที่ปรุงแล้วปลอดภัย ส่วนเมล็ดแห้งดิบมีสารไลเซคตินและสารต้านทริปซินที่อาจทำให้ท้องอืดหรือไม่สบายท้องได้ จึงควรปรุงให้สุกก่อนรับประทาน ไม่ควรให้สัตว์เลี้ยงกินต้นหรือเมล็ดดิบจำนวนมาก

ปัญหาที่พบบ่อย

โรคราแป้ง: เกิดเป็นผงสีขาวบนใบและลำต้นเมื่ออากาศชื้นและอับ ควรปลูกระยะห่างให้อากาศถ่ายเท และเลือกพันธุ์ต้านทาน
เพลี้ยอ่อน: ดูดน้ำเลี้ยงยอดอ่อนและฝักอ่อน ทำให้ใบหงิกงอ ควรฉีดน้ำแรงๆ หรือใช้สบู่ชีวภาพพ่น
โรครากเน่า: เกิดจากดินแฉะและระบายน้ำไม่ดี ทำให้ต้นเหี่ยวและเฉา ควรปลูกในดินที่ระบายน้ำดี
ดอกและฝักร่วง: เกิดเมื่ออุณหภูมิสูงเกิน 24°C หรือขาดน้ำ ควรปลูกในช่วงอากาศเย็นและรดน้ำสม่ำเสมอ

ประโยชน์

ใช้เป็นอาหารหลักทั้งฝักอ่อน เมล็ดอ่อน และเมล็ดแห้ง ปรุงเป็นอาหารได้หลากหลาย เช่น ผัด ต้ม แกง และซุป ใช้ในอุตสาหกรรมอาหารแช่แข็งและกระป๋อง นอกจากนี้ยังเป็นพืชปุ๋ยพืชสดที่ช่วยบำรุงดิน

กินได้ไหม?

ฝักอ่อน เมล็ดอ่อน และเมล็ดแห้งที่ปรุงสุกแล้วรับประทานได้ ควรปรุงเมล็ดแห้งให้สุกก่อนรับประทาน ใบและยอดอ่อนบางพันธุ์ก็รับประทานได้

ประวัติและตำนาน

ถั่วลันเตาเป็นพืชเพาะปลูกมาตั้งแต่ยุคหินใหม่ในตะวันออกใกล้ ซากเมล็ดที่พบในโบราณสถานบ่งบอกถึงการเพาะปลูกมานานนับพันปี ในยุโรปยุคกลางเป็นอาหารสำคัญของชาวนา และในศตวรรษที่ 19 Gregor Mendel ได้ศึกษาการถ่ายทอดลักษณะจากถั่วลันเตาจนค้นพบกฎพันธุกรรม

รู้หรือไม่?

Gregor Mendel ใช้ถั่วลันเตาในการทดลองศึกษาการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมในศตวรรษที่ 19 จนได้กฎของเมนเดลที่เป็นรากฐานของพันธุศาสตร์สมัยใหม่

คำถามที่พบบ่อย

ควรรดน้ำถั่วลันเตาบ่อยแค่ไหน?

ทุก 2 วัน. ถั่วลันเตา (Pisum sativum) ชอบดินที่ชุ่มชื้นสม่ำเสมอแต่ระบายน้ำดี รดให้ดินชุ่มลึกทุกครั้ง โดยเฉพาะช่วงออกดอกและติดฝัก เพราะถ้าขาดน้ำในช่วงนี้ฝักจะลีบและดอกจะร่วง ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตรใกล้โคนต้น ถ้าดินแห้งให้รด ถ้ายังชื้นให้รอ สำหรับต้นในกระถาง ให้ยกกระถางดู ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้งแล้ว

ถั่วลันเตาต้องการแสงมากแค่ไหน?

แดดจัด (6-8 ชั่วโมงแดดต่อวัน). ถั่วลันเตาต้องการแสงแดดจัดเพื่อให้ลำต้นแข็งแรงและติดฝักดี ควรปลูกในที่ที่ได้รับแดดเกือบทั้งวัน อุณหภูมิที่เหมาะสมอยู่ที่ประมาณ 13-18 องศาเซลเซียส

ถั่วลันเตาชอบอุณหภูมิเท่าไร?

10–18 °C. ถั่วลันเตาเป็นพืชฤดูหนาวถึงต้นฤดูใบไม้ผลิที่ชอบอากาศเย็น ต้นกล้าทนน้ำค้างแข็งเบาๆ ได้ แต่เมื่ออุณหภูมิสูงกว่า 24 องศาเซลเซียสติดต่อกันหลายวัน ดอกจะร่วงและฝักจะลีบ จึงควรปลูกให้ช่วงออกดอกและติดฝักอยู่ในอากาศเย็น

ถั่วลันเตาเป็นพิษต่อแมวและสุนัขไหม?

ปลอดภัยสำหรับแมวและสุนัข ฝักและเมล็ดสุกที่ปรุงแล้วปลอดภัย ส่วนเมล็ดแห้งดิบมีสารไลเซคตินและสารต้านทริปซินที่อาจทำให้ท้องอืดหรือไม่สบายท้องได้ จึงควรปรุงให้สุกก่อนรับประทาน ไม่ควรให้สัตว์เลี้ยงกินต้นหรือเมล็ดดิบจำนวนมาก

ปัญหาที่พบบ่อยของถั่วลันเตามีอะไรบ้าง?

โรคราแป้ง: เกิดเป็นผงสีขาวบนใบและลำต้นเมื่ออากาศชื้นและอับ ควรปลูกระยะห่างให้อากาศถ่ายเท และเลือกพันธุ์ต้านทาน เพลี้ยอ่อน: ดูดน้ำเลี้ยงยอดอ่อนและฝักอ่อน ทำให้ใบหงิกงอ ควรฉีดน้ำแรงๆ หรือใช้สบู่ชีวภาพพ่น โรครากเน่า: เกิดจากดินแฉะและระบายน้ำไม่ดี ทำให้ต้นเหี่ยวและเฉา ควรปลูกในดินที่ระบายน้ำดี ดอกและฝักร่วง: เกิดเมื่ออุณหภูมิสูงเกิน 24°C หรือขาดน้ำ ควรปลูกในช่วงอากาศเย็นและรดน้ำสม่ำเสมอ

ควรเปลี่ยนกระถางถั่วลันเตาเมื่อไร?

ไม่ต้องย้ายกระถางซ้ำ เพราะถั่วลันเตาเป็นพืชอายุสั้นที่ปลูกใหม่ทุกฤดูกาล หากเพาะกล้าในถาดก่อน ให้ย้ายลงกระถางหรือแปลงปลูกเพียงครั้งเดียวเมื่อกล้าอายุประมาณ 2-3 สัปดาห์. ถั่วลันเตา Pisum sativum ไม่ชอบให้รากถูกรบกวนมากนัก จึงควรย้ายกล้าตอนที่ยังเล็ก และหากเป็นไปได้ให้เพาะในถาดย่อยสลายได้เพื่อลดการบอบช้ำของราก

ขยายพันธุ์ถั่วลันเตาอย่างไร?

การหว่านเมล็ดโดยตรง (Direct sowing), การเพาะเมล็ดในถาดก่อนย้ายปลูก (Indoor sowing). เลือกเมล็ดถั่วลันเตา Pisum sativum ที่แห้งสนิท ไม่มีรอยแตกหรือเชื้อรา แช่น้ำเปล่าไว้ 6-8 ชั่วโมงก่อนปลูก เพื่อให้เมล็ดงอกเร็วขึ้น ขุดดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตร ผสมปุ๋ยคอกเล็กน้อย รดน้ำให้ดินชื้นแต่ไม่แฉะ หยอดเมล็ดห่างกันประมาณ 5 เซนติเมตร กลบดินบางๆ แล้วรดน้ำเบาๆ ในช่วงอุณหภูมิ 10-18°C เมล็ดมักงอกภายใน 7-14 วัน ถ้าอากาศเย็นกว่านี้อาจใช้เวลานานขึ้น เมื่อต้นสูงประมาณ 5-8 เซนติเมตร ให้เด็ดต้นที่อ่อนแอออก เว้นระยะให้ต้นห่างกันราว 7-10 เซนติเมตร

คู่มือนี้เขียนอย่างไร

Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป

แหล่งข้อมูล

ข้อมูลของ Verdiss มีไว้เพื่อเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น อย่ากินหรือใช้พืชเป็นยาโดยอาศัยข้อมูลจากแอป โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

ถั่วลันเตา

สรุปสั้นๆ