วิธีดูแลPaeonia lactiflora
การรดน้ำ
ต้นพีโอนี (Paeonia lactiflora) ต้องการความชื้นสม่ำเสมอในช่วงแตกใบและตูมดอก เพราะรากเก็บน้ำได้ดีแต่ไม่ชอบดินแฉะ รดน้ำให้ชุ่มลึกถึงราก แล้วปล่อยให้ผิวดินแห้งก่อนรดครั้งถัดไป ช่วงฤดูหนาวที่ต้นพักตัวให้รดน้ำน้อยลงมาก
วันนี้ต้องรดน้ำไหม?
ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 5 เซนติเมตรใกล้โคนต้น ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอก่อน ถ้าแห้งและร่วนให้รด สำหรับกระถาง ให้ยกกระถางดูน้ำหนัก ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้ง
รดที่โคนต้นโดยตรง อย่ารดใส่ดอกและใบ เพราะความชื้นที่ใบอาจทำให้เกิดโรคราได้ง่าย และควรรดในช่วงเช้าเพื่อให้ใบแห้งก่อนค่ำ
รดน้ำมากเกินไป
ต้นพีโอนีไม่ชอบดินที่แฉะอยู่ตลอด เพราะรากอาจขาดอากาศและเน่าได้ง่าย โดยเฉพาะในดินเหนียวที่ระบายน้ำไม่ดี การรดถี่เกินไปจึงเป็นสาเหตุหลักของการตายของต้นพีโอนี
อาการ: ใบเหลืองซีด ลำต้นอ่อนและล้ม โคนต้นมีกลิ่นเหม็น รากเปื่อยและเป็นสีน้ำตาล อาจพบดอกตูมเน่าก่อนบาน
วิธีแก้ไข: หยุดรดชั่วคราวและตรวจรากว่ามีส่วนเน่าหรือไม่ ตัดส่วนที่เน่าออก ปรับปรุงดินให้ระบายน้ำดีขึ้นด้วยการผสมทรายหรือปุ๋ยหมัก ถ้าปลูกในกระถาง ควรใช้กระถางที่มีรูระบายน้ำและย้ายลงดินใหม่
รดน้ำน้อยเกินไป
รากของต้นพีโอนีลึกและหนา แต่ในช่วงแตกใบและตูมดอกต้องการน้ำสม่ำเสมอ การขาดน้ำในช่วงนี้จะทำให้ดอกเล็กลงและดอกร่วงเร็ว
อาการ: ใบเหี่ยวและขอบใบแห้งกรอบ ตูมดอกเหี่ยวหรือร่วงก่อนบาน ดินแห้งแตกและแยกออกจากขอบกระถางหรือโคนต้น
วิธีแก้ไข: รดน้ำให้ชุ่มลึกทีละน้อยแต่บ่อยขึ้นจนดินชื้นถึงราก ใช้วัสดุคลุมดิน เช่น ฟางหรือเปลือกไม้ รอบโคนต้นเพื่อรักษาความชื้น สำหรับกระถาง ให้แช่กระถางในน้ำสักพักจนดินอิ่มน้ำ
แสงแดด
ต้นพีโอนีต้องการแสงแดดเต็มที่เพื่อให้ออกดอกดกและลำต้นแข็งแรง โดยเฉพาะในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิที่เริ่มสร้างตูมดอก หากได้รับแสงน้อยเกินไปต้นจะสูงโปร่ง ดอกน้อยลง และลำต้นอาจล้มได้ง่าย ทนแสงรำไรบ้างได้ แต่ควรมีแดดส่องอย่างน้อยครึ่งวัน
- เหมาะที่สุด: แดดจัด · 6 ถึง 8 ชั่วโมงต่อวันของแสงแดดตรง
- ทนได้: แดดจัด, แดดรำไร
- ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ริมหน้าต่าง
- แสงไฟเทียม: หากปลูกในห้องที่มีแสงน้อย ให้ใช้หลอดไฟปลูกต้นไม้ชนิดให้แสงเต็มสเปกตรัมวางห่างจากต้นประมาณ 30 ถึง 45 เซนติเมตร เปิดวันละ 12 ถึง 14 ชั่วโมง ต้นพีโอนีมักเติบโตได้ดีในห้องเพียงช่วงสั้น ๆ แต่ควรย้ายออกไปรับแดดกลางแจ้งเมื่ออากาศอุ่นพอ
แสงน้อยเกินไป
ต้นพีโอนีต้องการแสงแดดเพื่อสะสมอาหารไว้ในรากและหัวใต้ดินสำหรับฤดูกาลถัดไป เมื่อได้รับแสงน้อย ต้นจะอ่อนแอและออกดอกน้อยลงหรือไม่ออกดอกเลย
อาการ: ลำต้นยืดยาวและอ่อนล้ม ใบมีสีเขียวซีดและมีขนาดเล็ก ตูมดอกน้อยหรือไม่บาน ต้นโตช้าผิดปกติ
วิธีแก้ไข: ย้ายต้นไปยังจุดที่ได้รับแดดตรงอย่างน้อยครึ่งวัน ตัดแต่งต้นหรือกิ่งที่บังแสงออก ถ้าปลูกในกระถาง ให้หมุนกระถางทุกสัปดาห์เพื่อให้ทุกด้านได้รับแสงเท่ากัน
แดดจัดเกินไป
แม้พีโอนีชอบแดดจัด แต่ในพื้นที่ที่อากาศร้อนจัดเกินไป แสงแดดแรงในช่วงบ่ายอาจทำให้ดอกเหี่ยวเร็วและใบไหม้ได้ โดยเฉพาะเมื่อต้นขาดน้ำร่วมด้วย
อาการ: ดอกบานแล้วซีดและร่วงเร็ว ขอบใบเป็นสีน้ำตาลหรือไหม้ ใบเหี่ยวในช่วงบ่ายแม้ดินยังชื้น
วิธีแก้ไข: หากอากาศร้อนเกิน 30 องศาเซลเซียสเป็นเวลานาน ให้พรางแสงช่วงบ่ายด้วยผ้าพรางแสง 30 เปอร์เซ็นต์ รดน้ำให้ดินชื้นสม่ำเสมอ และคลุมโคนต้นด้วยวัสดุคลุมดินเพื่อลดความร้อนที่ราก
อุณหภูมิ
พู่กาญจน์จีน (Paeonia lactiflora) เป็นไม้ยืนต้นที่ทนหนาวได้ดีมาก ต้องการช่วงหนาวเย็นตามธรรมชาติในฤดูหนาวเพื่อให้ตาดอกพัฒนาและออกดอกได้ในฤดูใบไม้ผลิ ควรปลูกในที่ที่ได้รับแดดเต็มวันหรือแดดรำไรช่วงบ่าย และหลีกเลี่ยงที่ที่อากาศร้อนอบอ้าวเป็นเวลานาน
- เหมาะที่สุด: -5–22 °C
- ทนได้: -40–35 °C
- โซนความทนหนาว: 3-8
การใส่ปุ๋ย
พู่กาญจน์จีนต้องการปุ๋ยไม่มาก แต่ให้ผลดีเมื่อให้ในช่วงที่ถูกต้อง ควรให้ปุ๋ยเมื่อยอดเริ่มโผล่ในฤดูใบไม้ผลิเพื่อช่วยการเจริญเติบโตและการสร้างตาดอก หลีกเลี่ยงการให้ปุ๋ยไนโตรเจนสูงช่วงใกล้ออกดอก และไม่ควรให้ปุ๋ยในช่วงปลายฤดูใบไม้ร่วงถึงฤดูหนาว
- ปุ๋ยละลายช้า: ปีละครั้งในต้นฤดูใบไม้ผลิ เมื่อยอดเริ่มโผล่พ้นดิน
- ปุ๋ยเม็ดสูตรสมดุล เช่น 10-10-10 หรือ 14-14-14 ที่มีธาตุอาหารรองครบถ้วน, ปุ๋ยคอกเก่าหรือปุ๋ยหมักที่ย่อยสลายแล้ว, ปุ๋ยน้ำสูตรสมดุลที่เจือจางตามคำแนะนำบนฉลาก, ปุ๋ยสูตรที่มีฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมสูงเล็กน้อยในช่วงหลังดอกบาน
ดิน
พีโอนีจีนต้องการดินที่ระบายน้ำดีมาก เพราะรากอวบจะเน่าได้ง่ายเมื่อแช่น้ำนาน ดินควรร่วน อุดมด้วยอินทรียวัตถุ และมีค่า pH เป็นกลางถึงด่างอ่อน ซึ่งเหมาะกับการดูดซึมธาตุอาหารของพีโอนี
- ดินร่วนปนทรายสูตรระบายน้ำดี: ดินสวนร่วน 2 ส่วน ผสมกับปุ๋ยคอกที่ย่อยสลายแล้ว 1 ส่วน และทรายหยาบหรือเพอร์ไลต์ 1 ส่วน
- ดินร่วนปนอินทรียวัตถุสำหรับแปลงปลูก: ดินร่วนธรรมชาติผสมปุ๋ยใบไม้หรือปุ๋ยหมักอย่างน้อย 30-40 เปอร์เซ็นต์ ใส่ปูนขาวเล็กน้อยหากดินเป็นกรดจัด
- pH 6.5–7.5
การเปลี่ยนกระถาง
พีโอนีลูกผสม Paeonia lactiflora (พีโอนีจีน หรือ Chinese peony) มีรากอวบเป็นกระจุกเรียกว่ารากสะสมอาหาร ซึ่งไม่ชอบถูกรบกวนมาก การย้ายควรทำน้อยครั้งและระวังไม่ให้ตาบนหัวฝังลึกเกินไป ตาที่อยู่ระดับดินจะออกดอกได้ดีที่สุด
- ความถี่: ทุก 5-10 ปี หรือเมื่อรากแน่นจนดันหัวขึ้นจากดิน (โดยทั่วไปการแยกกอและย้ายปลูกบีบแนะนำเมื่อกอเริ่มแน่นหรือออกดอกน้อยลง)
- กระถางใหม่: ใช้กระถางที่กว้างกว่าเดิมประมาณ 5-7 ซม. และมีรูระบายน้ำที่ก้น หรือปลูกลงแปลงดินโดยเว้นระยะห่างจากต้นอื่นอย่างน้อย 90-120 ซม. เพราะพีโอนีกอหนึ่งอยู่ได้หลายสิบปี
- ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ร่วง, ฤดูใบไม้ผลิ
วิธีเปลี่ยนกระถาง
- ขุดรอบกอให้ห่างจากโคนต้นประมาณ 30-45 ซม. แล้วค่อยๆ งัดกอขึ้นทั้งก้อน
- ใช้มือหรือน้ำฉีดเบาๆ ล้างดินออกเพื่อดูว่าหัวราก (ตา) อยู่ตรงไหน
- หากต้องการแยกกอ ให้แบ่งเป็นส่วนที่มีตาอย่างน้อย 3-5 ตาต่อส่วนและมีรากอวบอย่างน้อย 3-5 ราก ใช้มีดคมที่ฆ่าเชื้อแล้วตัด
- ตัดแต่งรากที่เน่า แห้ง หรือเสียหายออก และปล่อยให้แผลแห้งในร่มประมาณ 1 ชั่วโมงก่อนปลูก
- วางกอลงหลุมหรือกระถาง โดยให้ตาสีชมพูหรือสีแดงอยู่ห่างจากผิวดินประมาณ 2.5-5 ซม. ไม่ฝังลึกเกินไป
- กลบดินรอบรากให้แน่นเบาๆ แล้วรดน้ำให้ชุ่มเพื่อไล่อากาศออกจากดิน
การตัดแต่งกิ่ง
ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ร่วง
วิธีตัดแต่งกิ่ง
การขยายพันธุ์
การแยกกอ (Division) · ฤดูใบไม้ร่วง
- ขุดกอพีโอนีลาคติฟลอร่า (Paeonia lactiflora) ที่โตเต็มที่ซึ่งมีอายุ 4-5 ปีขึ้นไปในช่วงปลายฤดูใบไม้ร่วง เมื่อใบเริ่มเหลืองหรือแห้งแล้ว
- ใช้ส้อมสวนค่อย ๆ งัดดินรอบกอออก ระวังอย่าให้รากขนาดใหญ่ที่เป็นเนื้อหนาช้ำหรือหัก
- ล้างดินที่ติดรากออกเบา ๆ แล้วตรวจหาตาสีแดงหรือสีชมพูที่ฐานของราก ซึ่งเป็นตาที่จะงอกเป็นลำต้นในปีถัดไป
- แบ่งกอออกเป็นส่วน ๆ โดยแต่ละส่วนควรมีตาอย่างน้อย 3-5 ตา และรากเนื้อหนาอย่างน้อย 3 เส้น ใช้มีดคมที่ฆ่าเชื้อแล้วตัด
- ปลูกส่วนที่แยกใหม่ลงในดินที่ร่วนซุยและระบายน้ำดี โดยให้ตาอยู่ตื้นกว่าผิวดินประมาณ 2.5-5 เซนติเมตร เพื่อให้ดอกออกได้ดีในฤดูใบไม้ผลิ
- รดน้ำให้ชุ่มหลังปลูก และคลุมดินด้วยเศษไม้ฝอยบาง ๆ เพื่อรักษาความชื้นตลอดฤดูหนาว
การปักชำราก (Root cuttings) · ฤดูหนาว
- ในช่วงปลายฤดูหนาวที่ยังไม่แตกใบ ขุดรากเนื้อหนาของต้นที่แข็งแรงและมีอายุมากกว่า 4 ปี
- ตัดรากเป็นท่อนยาวประมาณ 8-10 เซนติเมตร โดยให้ปลายด้านบนตัดตรงและปลายด้านล่างตัดเฉียง เพื่อบอกทิศทางการปลูก
- ปักท่อนรากลงในกระถางที่มีวัสดุปลูกโปร่ง เช่น ทรายผสมพีตมอส โดยให้ปลายตัดตรงอยู่ด้านบน และกลบดินบาง ๆ
- วางกระถางในที่เย็นที่อุณหภูมิประมาณ 4-7 °C และรดน้ำเบา ๆ ให้วัสดุชื้นแต่ไม่แฉะ
- รอให้ตาใหม่งอกในช่วงปลายฤดูหนาวถึงต้นฤดูใบไม้ผลิ จากนั้นย้ายไปไว้ที่แสงสว่างและค่อย ๆ ปรับให้ชินกับแดดก่อนปลูกลงดิน
เกี่ยวกับ Paeonia lactiflora
ชื่ออื่น: พีโอนีจีน, พีโอนีดอกขาว, เบญจมาศพีโอนี
- ประเภทพืช: ไม้ล้มลุก, ไม้ดอก
- อายุขัย: ไม้ล้มลุกอายุหลายปี (perennial)
- การกระจายพันธุ์: มีถิ่นกำเนิดในจีนตอนเหนือ ไซบีเรียตะวันออก และมองโกเลีย
- ความสูงเมื่อโตเต็มที่: 60-90 ซม.
- ช่วงออกดอก: ปลายฤดูใบไม้ผลิถึงต้นฤดูร้อน
สัตว์เลี้ยง · คน
สัตว์เลี้ยง: ปลอดภัย · คน: ปลอดภัย. ตาม ASPCA ดอกและรากพีโอนีไม่เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้าอย่างมีนัยสำคัญ แต่การกินปริมาณมากอาจทำให้ปวดท้องหรืออาเจียนเล็กน้อย ควรเก็บให้พ้นจากสัตว์เลี้ยงที่ชอบแทะ
ปัญหาที่พบบ่อย
- โรคราสีเทา (Botrytis): ดอกและใบอ่อนเน่าเป็นจุดสีน้ำตาลในช่วงอากาศชื้น ควรตัดส่วนที่เป็นโรคทิ้งและเพิ่มการระบายอากาศ
- โรคราแป้ง: มีผงสีขาวบนใบในช่วงปลายฤดูร้อน ควรปลูกให้โปร่งและหลีกเลี่ยงการรดน้ำใส่ใบ
- ไม่ออกดอก: มักเกิดจากปลูกลึกเกินไป ได้รับแสงน้อย หรือขาดช่วงหนาวเย็น ควรปรับตำแหน่งให้ตาดอกอยู่ใต้ดินไม่เกิน 3 ซม.
- มดบนตาดอก: มดกินน้ำหวานจากตาดอกโดยไม่เป็นอันตรายต่อพืช และช่วยให้ดอกบานได้ ไม่จำเป็นต้องกำจัด
ประโยชน์
ใช้เป็นไม้ประดับในสวนและแจกันตัดดอกที่ได้รับความนิยมมาก ในการแพทย์แผนจีน รากแห้งที่เรียกว่าไป่เชา (Paeoniae Radix Alba) ใช้บำรุงและปรับสมดุลในตำรับยาหลายชนิด
กินได้ไหม?
ไม่ควรรับประทาน ส่วนรากและเมล็ดมีสารที่ใช้ในยาสมุนไพรเท่านั้นภายใต้การควบคุม
ประวัติและตำนาน
พีโอนีถูกปลูกในจีนมาไม่น้อยกว่าพันปี และมีบันทึกในวรรณกรรมโบราณว่าเป็นดอกไม้ที่ได้รับความรักมากที่สุด ในตำนานจีนพีโอนีเป็นสัญลักษณ์ของความงามและความรักที่ยาวนาน
รู้หรือไม่?
ในจีนพีโอนีถูกเรียกว่าราชินีแห่งดอกไม้ และเคยใช้เป็นสัญลักษณ์ของความงามและโชคลาภในราชสำนัก
คำถามที่พบบ่อย
ควรรดน้ำPaeonia lactifloraบ่อยแค่ไหน?
ทุก 7 วัน. ต้นพีโอนี (Paeonia lactiflora) ต้องการความชื้นสม่ำเสมอในช่วงแตกใบและตูมดอก เพราะรากเก็บน้ำได้ดีแต่ไม่ชอบดินแฉะ รดน้ำให้ชุ่มลึกถึงราก แล้วปล่อยให้ผิวดินแห้งก่อนรดครั้งถัดไป ช่วงฤดูหนาวที่ต้นพักตัวให้รดน้ำน้อยลงมาก ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 5 เซนติเมตรใกล้โคนต้น ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอก่อน ถ้าแห้งและร่วนให้รด สำหรับกระถาง ให้ยกกระถางดูน้ำหนัก ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้ง
Paeonia lactifloraต้องการแสงมากแค่ไหน?
แดดจัด (6 ถึง 8 ชั่วโมงต่อวันของแสงแดดตรง). ต้นพีโอนีต้องการแสงแดดเต็มที่เพื่อให้ออกดอกดกและลำต้นแข็งแรง โดยเฉพาะในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิที่เริ่มสร้างตูมดอก หากได้รับแสงน้อยเกินไปต้นจะสูงโปร่ง ดอกน้อยลง และลำต้นอาจล้มได้ง่าย ทนแสงรำไรบ้างได้ แต่ควรมีแดดส่องอย่างน้อยครึ่งวัน
Paeonia lactifloraชอบอุณหภูมิเท่าไร?
-5–22 °C. พู่กาญจน์จีน (Paeonia lactiflora) เป็นไม้ยืนต้นที่ทนหนาวได้ดีมาก ต้องการช่วงหนาวเย็นตามธรรมชาติในฤดูหนาวเพื่อให้ตาดอกพัฒนาและออกดอกได้ในฤดูใบไม้ผลิ ควรปลูกในที่ที่ได้รับแดดเต็มวันหรือแดดรำไรช่วงบ่าย และหลีกเลี่ยงที่ที่อากาศร้อนอบอ้าวเป็นเวลานาน
Paeonia lactifloraเป็นพิษต่อแมวและสุนัขไหม?
ปลอดภัยสำหรับแมวและสุนัข ตาม ASPCA ดอกและรากพีโอนีไม่เป็นพิษต่อสุนัข แมว และม้าอย่างมีนัยสำคัญ แต่การกินปริมาณมากอาจทำให้ปวดท้องหรืออาเจียนเล็กน้อย ควรเก็บให้พ้นจากสัตว์เลี้ยงที่ชอบแทะ
ปัญหาที่พบบ่อยของPaeonia lactifloraมีอะไรบ้าง?
โรคราสีเทา (Botrytis): ดอกและใบอ่อนเน่าเป็นจุดสีน้ำตาลในช่วงอากาศชื้น ควรตัดส่วนที่เป็นโรคทิ้งและเพิ่มการระบายอากาศ โรคราแป้ง: มีผงสีขาวบนใบในช่วงปลายฤดูร้อน ควรปลูกให้โปร่งและหลีกเลี่ยงการรดน้ำใส่ใบ ไม่ออกดอก: มักเกิดจากปลูกลึกเกินไป ได้รับแสงน้อย หรือขาดช่วงหนาวเย็น ควรปรับตำแหน่งให้ตาดอกอยู่ใต้ดินไม่เกิน 3 ซม. มดบนตาดอก: มดกินน้ำหวานจากตาดอกโดยไม่เป็นอันตรายต่อพืช และช่วยให้ดอกบานได้ ไม่จำเป็นต้องกำจัด
ควรเปลี่ยนกระถางPaeonia lactifloraเมื่อไร?
ทุก 5-10 ปี หรือเมื่อรากแน่นจนดันหัวขึ้นจากดิน (โดยทั่วไปการแยกกอและย้ายปลูกบีบแนะนำเมื่อกอเริ่มแน่นหรือออกดอกน้อยลง). พีโอนีลูกผสม Paeonia lactiflora (พีโอนีจีน หรือ Chinese peony) มีรากอวบเป็นกระจุกเรียกว่ารากสะสมอาหาร ซึ่งไม่ชอบถูกรบกวนมาก การย้ายควรทำน้อยครั้งและระวังไม่ให้ตาบนหัวฝังลึกเกินไป ตาที่อยู่ระดับดินจะออกดอกได้ดีที่สุด
ขยายพันธุ์Paeonia lactifloraอย่างไร?
การแยกกอ (Division), การปักชำราก (Root cuttings). ขุดกอพีโอนีลาคติฟลอร่า (Paeonia lactiflora) ที่โตเต็มที่ซึ่งมีอายุ 4-5 ปีขึ้นไปในช่วงปลายฤดูใบไม้ร่วง เมื่อใบเริ่มเหลืองหรือแห้งแล้ว ใช้ส้อมสวนค่อย ๆ งัดดินรอบกอออก ระวังอย่าให้รากขนาดใหญ่ที่เป็นเนื้อหนาช้ำหรือหัก ล้างดินที่ติดรากออกเบา ๆ แล้วตรวจหาตาสีแดงหรือสีชมพูที่ฐานของราก ซึ่งเป็นตาที่จะงอกเป็นลำต้นในปีถัดไป แบ่งกอออกเป็นส่วน ๆ โดยแต่ละส่วนควรมีตาอย่างน้อย 3-5 ตา และรากเนื้อหนาอย่างน้อย 3 เส้น ใช้มีดคมที่ฆ่าเชื้อแล้วตัด ปลูกส่วนที่แยกใหม่ลงในดินที่ร่วนซุยและระบายน้ำดี โดยให้ตาอยู่ตื้นกว่าผิวดินประมาณ 2.5-5 เซนติเมตร เพื่อให้ดอกออกได้ดีในฤดูใบไม้ผลิ รดน้ำให้ชุ่มหลังปลูก และคลุมดินด้วยเศษไม้ฝอยบาง ๆ เพื่อรักษาความชื้นตลอดฤดูหนาว
คู่มือนี้เขียนอย่างไร
Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลของ Verdiss มีไว้เพื่อเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น อย่ากินหรือใช้พืชเป็นยาโดยอาศัยข้อมูลจากแอป โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ