โหระพา (Ocimum basilicum): คู่มือการดูแล

วิธีดูแลโหระพา

การรดน้ำ

โหระพา (Ocimum basilicum) ชอบดินที่ชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ ควรรดน้ำเมื่อผิวดินแห้งลึกประมาณ 1–2 เซนติเมตร ในช่วงอากาศร้อนและแดดจัดต้องรดบ่อยขึ้น ส่วนหน้าหนาวหรืออากาศเย็นให้ลดความถี่ลง รากของโหระพาบอบบาง หากขังน้ำนานจะเน่าได้ง่าย

วันนี้ต้องรดน้ำไหม?

ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 1–2 เซนติเมตร ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอ อีกวิธีคือยกกระถางขึ้น ถ้าเบาผิดปกติแปลว่าดินแห้ง ถ้าใบเริ่มห้อยลู่ทั้งที่ดินยังชื้นอาจเป็นเพราะรากมีปัญหา ให้ตรวจดูก่อนรดเพิ่ม

รดน้ำที่โคนต้นตอนเช้า ไม่รดใส่ใบโดยตรง เพราะใบโหระพาที่เปียกค้างคืนอาจเกิดโรคราได้ง่าย

รดน้ำมากเกินไป

โหระพาเป็นพืชที่มีลำต้นอวบน้ำและรากอ่อน เมื่ออยู่ในดินที่อิ่มน้ำนานอากาศในดินจะน้อยลง ทำให้รากขาดออกซิเจนและเน่าได้ง่าย

อาการ: ใบเหลืองจากโคนต้นขึ้นไป ใบเหี่ยวทั้งที่ดินชื้น โคนต้นนิ่ม มีกลิ่นเหม็นจากดิน และอาจมียุงแมลงหวี่ในดิน

วิธีแก้ไข: หยุดรดน้ำจนดินแห้งลงระดับนิ้วแรก เพิ่มการระบายน้ำด้วยการเจาะรูที่กระถางหรือผสมดินให้โปร่งขึ้น ตัดส่วนที่เน่าออก ถ้ารากเสียมากให้ย้ายไปดินใหม่ที่แห้งและโปร่ง

รดน้ำน้อยเกินไป

ใบโหระพาบางและมีน้ำในเซลล์มาก จึงเหี่ยวได้เร็วเมื่อขาดน้ำ โดยเฉพาะในช่วงอากาศร้อนหรือกระถางตื้นที่ดินแห้งเร็ว

อาการ: ใบห้อยลู่ ขอบใบแห้งหรือกรอบ ใบร่วงง่าย ดินแยกห่างจากขอบกระถาง และการเจริญเติบโตชะงัก

วิธีแก้ไข: รดน้ำให้ชุ่มทั่วดินทันที หากดินแห้งจนหดตัวให้แช่กระถางในน้ำ 15–20 นาทีเพื่อให้ดินดูดน้ำกลับ จากนั้นรดสม่ำเสมอและคลุมผิวดินด้วยวัสดุเช่นฟางเพื่อลดการระเหย

แสงแดด

โหระพาต้องการแสงแดดจัดเพื่อให้ลำต้นแข็งแรงและกลิ่นหอมเข้มข้น ในที่แสงน้อยต้นจะยืดสูงผอมและใบเล็ก ควรปลูกในที่ที่แดดส่องถึงทุกวันโดยไม่มีร่มเงาจากอาคารหรือต้นไม้ใหญ่บัง

เหมาะที่สุด: แดดจัด · 6–8 ชั่วโมงต่อวันของแสงแดดตรง โดยเฉพาะช่วงเช้าถึงบ่าย
ทนได้: แดดจัด, แดดรำไร, แสงสว่างแบบอ้อม
ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ริมหน้าต่าง
แสงไฟเทียม: หากปลูกในห้องที่แสงธรรมชาติไม่พอ ให้ใช้หลอดไฟ LED เต็มสเปกตรัมวางห่างจากยอดต้นประมาณ 15–30 เซนติเมตร เปิดวันละ 12–14 ชั่วโมง ควรเปิดไฟอย่างน้อยวันละ 10 ชั่วโมงเพื่อให้ต้นไม่โทรม

แสงน้อยเกินไป

โหระพาเป็นพืชที่ต้องการพลังงานจากแสงมากเพื่อสร้างน้ำมันหอมระเหยและใบอ่อนใหม่ เมื่อแสงน้อยการสังเคราะห์แสงลดลงและต้นจะอ่อนแอ

อาการ: ลำต้นยืดยาวและบาง ระยะห่างระหว่างข้อถี่ออก ใบเล็กซีดและกลิ่นจางลง ใบล่างร่วง และการแตกยอดใหม่ช้า

วิธีแก้ไข: ย้ายกระถางไปไว้ที่หน้าต่างที่หันไปทางทิศใต้หรือตะวันตก หมุนกระถางทุกสัปดาห์เพื่อให้ต้นได้รับแสงทุกด้าน หากยังไม่พอให้เพิ่มไฟ LED ตามที่แนะนำ

แดดจัดเกินไป

แม้โหระพาชอบแดดจัด แต่ใบอ่อนและลำต้นที่ปลูกในกระถางจะร้อนและขาดน้ำเร็วเมื่อแดดแรงต่อเนื่องในวันที่อากาศร้อนจัด

อาการ: ใบไหม้เป็นจุดสีน้ำตาลหรือขาวซีด ขอบใบกรอบ ใบเหี่ยวตอนบ่าย และดินแห้งเร็วผิดปกติ

วิธีแก้ไข: ย้ายต้นไปไว้ที่ที่มีแดดรำไรช่วงบ่ายในวันที่อากาศร้อนจัด รดน้ำให้เพียงพอและเช้าเสมอ ตัดใบที่ไหม้ออกเพื่อให้ต้นแตกยอดใหม่

อุณหภูมิ

โหระพา (Ocimum basilicum) เป็นพืชเขตร้อนที่ชอบอากาศอบอุ่นและแดดจัด อุณหภูมิที่เหมาะที่สุดอยู่ระหว่าง 18 ถึง 30 องศาเซลเซียส หากอากาศเย็นลงต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียสหรือร้อนจัดเกิน 35 องศาเซลเซียสติดต่อกันหลายวัน ใบจะเสียหายและต้นจะโตช้าลง

เหมาะที่สุด: 18–30 °C
ทนได้: 10–35 °C
โซนความทนหนาว: 10-11

การใส่ปุ๋ย

โหระพาปลูกเพื่อเก็บใบเป็นหลัก จึงต้องการไนโตรเจนมากเพื่อให้ใบเขียวและดก แต่ควรให้ปุ๋ยในปริมาณพอดี เพราะปุ๋ยมากเกินไปจะทำให้ใบมีกลิ่นหอมน้อยลง ควรหยุดให้ปุ๋ยเมื่อเริ่มออกดอก

ปุ๋ยละลายช้า: ใส่ปุ๋ยละลายช้าครั้งเดียวตอนเริ่มปลูกหรือต้นฤดูใบไม้ผลิ ประมาณปีละครั้ง
ปุ๋ยน้ำสูตรไนโตรเจนสูง เช่น สูตร 20-10-10 เพื่อเร่งการเจริญเติบโตของใบ, ปุ๋ยคอกที่ย่อยสลายแล้ว เช่น มูลวัวหรือมูลไส้เดือน, ปุ๋ยละลายช้าชนิดเม็ดสูตรสมดุล เช่น 14-14-14

ดิน

โหระพาต้องการดินที่ระบายน้ำดีและไม่แฉะ เพราะรากเน่าได้ง่ายเมื่อดินอุ้มน้ำนานเกินไป ดินควรร่วนและอุดมด้วยอินทรียวัตถุเพื่อให้รากหาอาหารได้สะดวก

ดินปลูกผสมสำเร็จรูปสำหรับพืชผัก: ขุยมะพร้าวหรือพีทมอส 40-50% ผสมขี้เถ้าแกลบหรือเพอร์ไลต์ 20-30% และปุ๋ยหมักหรือวัสดุอินทรีย์ 20-30%
ดินร่วนปนทราย: ดินร่วน 50% ผสมทรายหยาบ 25% และปุ๋ยคอกที่ย่อยสลายแล้ว 25% เหมาะกับการปลูกลงแปลงในพื้นที่ที่น้ำขัง
ดินผสมเองสำหรับสมุนไพร: ดินสวน 30% ปุ๋ยหมัก 40% และเพอร์ไลต์หรือทรายหยาบ 30% ปรับค่าความเป็นกรดด่างให้อยู่ในช่วงที่เหมาะสม
pH 6–7.5

การเปลี่ยนกระถาง

โหระพา (Ocimum basilicum) มีระบบรากฝอยที่บอบบางและไม่ชอบถูกรบกวนราก ควรย้ายกระถางในช่วงที่อากาศอบอุ่นและมีแสงแดดเพียงพอ เพื่อให้ต้นฟื้นตัวเร็ว

ความถี่: ทุก 1-2 ปี หรือเมื่อรากเต็มกระถาง เนื่องจากโหระพาเป็นพืชอายุสั้น มักปลูกใหม่จากเมล็ดทุกฤดูกาลมากกว่าการย้ายกระถางซ้ำ
กระถางใหม่: เลือกกระถางที่ใหญ่กว่าเดิมประมาณ 2-5 เซนติเมตรรอบด้าน มีรูระบายน้ำที่ก้น โหระพาที่โตเต็มที่ควรใช้กระถางขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 20-30 เซนติเมตร
ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน

วิธีเปลี่ยนกระถาง

ค่อยๆ พลิกกระถางเดิมและเคาะขอบกระถางเบาๆ เพื่อให้ก้อนดินหลุดออกมาทั้งก้อน
หากรากวนเป็นวงแน่น ให้คลายรากด้านนอกเบาๆ ด้วยนิ้วมือ และตัดรากที่เน่าหรือดำออก
วางต้นลงในกระถางใหม่ที่มีดินรองก้นประมาณ 1/3 ของความลึก ให้ระดับดินเดิมอยู่ต่ำกว่าขอบกระถางประมาณ 2-3 เซนติเมตร
เติมดินรอบรากให้เต็ม กดเบาๆ ไล่ฟองอากาศ แล้วรดน้ำให้ชุ่มจนน้ำไหลออกที่ก้นกระถาง
วางกระถางในที่ร่มรำไรประมาณ 3-5 วัน ก่อนย้ายกลับที่แดดจัด

การตัดแต่งกิ่ง

ตัดยอดอ่อนเหนือข้อใบคู่แรกเสมอ เพราะโหระพาจะแตกกิ่งใหม่จากตาข้างตรงจุดนั้น และควรตัดเฉพาะส่วนไม่เกินหนึ่งในสามของต้นในแต่ละครั้งเพื่อไม่ให้ต้นทรุดโทรม

ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน

วิธีตัดแต่งกิ่ง

ตรวจหาปลายยอดที่มีดอกตูมหรือช่อดอกเริ่มโผล่ แล้วตัดออกทันทีเพื่อยืดอายุการให้ใบ
ใช้นิ้วหรือกรรไกรตัดยอดอ่อนที่อยู่เหนือข้อใบคู่แรกลงมาประมาณ 0.5–1 ซม.
ตัดกิ่งที่ยาวหรือไขว้กันออกจากกลางต้นเพื่อให้อากาศและแสงผ่านเข้าถึงได้ทั่วถึง
ทำซ้ำทุก 2–3 สัปดาห์ในช่วงที่ต้นโตเร็ว และเก็บยอดที่ตัดได้ไปใช้ทำอาหารหรือปักชำต่อ

การขยายพันธุ์

การปักชำกิ่งในน้ำ (Water propagation) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน

เลือกยอดโหระพา (Ocimum basilicum) ที่แข็งแรงยาวราว 10–15 ซม. และตัดให้ต่ำกว่าข้อใบเล็กน้อย
ปลิดใบออกจากส่วนโคนประมาณ 2–3 ซม. เพื่อไม่ให้ใบจมน้ำและเน่า
จุ่มโคนกิ่งลงในแก้วน้ำสะอาด วางในที่มีแสงสว่างจ้าแต่ไม่ถูกแดดจัดโดยตรง
เปลี่ยนน้ำทุก 2–3 วัน จะเริ่มเห็นรากขาวราว 5–10 วัน เมื่อรากยาวประมาณ 2–3 ซม. จึงย้ายลงดิน

การปักชำกิ่งลงดิน (Cutting in soil) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน

ตัดยอดโหระพายาว 8–10 ซม. ปลิดใบส่วนโคนออก แล้วจุ่มโคนในฮอร์โมนเร่งราก (ถ้ามี)
เตรียมดินผสมที่ระบายน้ำดี เช่น ดินปลูกผสมกับเพอร์ไลต์หรือทราย แล้วรดให้ชื้นพอหมาด
ปักกิ่งลึกประมาณ 3–4 ซม. กดดินรอบโคนเบา ๆ แล้วคลุมด้วยถุงพลาสติกใสเพื่อเก็บความชื้น โดยเปิดช่องระบายอากาศบ้าง
วางในที่แดดรำไร รดน้ำเมื่อหน้าดินเริ่มแห้ง ประมาณ 2–3 สัปดาห์จะเริ่มมีราก ให้ดึงเบา ๆ ถ้ามีแรงต้านแสดงว่ารากเกิดแล้ว

การเพาะเมล็ด (Seed sowing) · ฤดูใบไม้ผลิ

ปลูกเมล็ดโหระพาในถาดเพาะหรือกระถางเล็กเมื่อช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิ โดยอุณหภูมิควรอยู่ราว 20–25 °C
โรยเมล็ดบาง ๆ บนผิวดินผสมที่ร่วนซุย กลบด้วยดินบางกว่า 0.5 ซม. แล้วรดน้ำฝอยให้ชื้นสม่ำเสมอ
เมล็ดจะงอกภายในประมาณ 5–10 วัน เมื่อต้นมีใบจริง 2 คู่ ให้ถอนแยกให้เหลือต้นที่แข็งแรงที่สุดหนึ่งต้นต่อกระถาง
ย้ายลงแปลงหรือกระถางใหญ่หลังน้ำค้างแข็งหมดแล้ว เพราะโหระพาไม่ทนความหนาวเย็น

โหระพาเป็นพืชที่ขยายพันธุ์ได้ง่ายจากการปักชำในน้ำ ควรเลือกวิธีนี้สำหรับคนเริ่มต้น และอย่าลืมว่าโหระพาเป็นพืชอายุสั้น จึงควรเพาะเมล็ดหรือปักชำใหม่ทุกปีเพื่อให้ได้ต้นที่สดและให้ใบดก

เกี่ยวกับ โหระพา

ชื่ออื่น: แมงลักฝรั่ง, สวีทบาซิล, บาซิลหอม

ประเภทพืช: herb
อายุขัย: annual
การกระจายพันธุ์: มีถิ่นกำเนิดในเขตร้อนของเอเชียและแอฟริกา
ความสูงเมื่อโตเต็มที่: 30-60 เซนติเมตร
ช่วงออกดอก: ฤดูร้อนถึงต้นฤดูใบไม้ร่วง

สัตว์เลี้ยง · คน

สัตว์เลี้ยง: ปลอดภัย · คน: ปลอดภัย. ไม่เป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยงและเด็กตามข้อมูลของ ASPCA ใบและยอดใช้ปรุงอาหารได้

ปัญหาที่พบบ่อย

ราน้ำค้าง: ใบมีจุดสีเหลืองหรือเทาอมม่วงใต้ใบ เกิดจากความชื้นสูงและการรดน้ำถูกใบ
เพลี้ยไฟ: ใบบิดเบี้ยวและมีจุดเงิน มักพบในที่อากาศแห้ง
รากเน่า: โคนต้นเหี่ยวและเปลี่ยนสีดำ เกิดจากดินแฉะและระบายน้ำไม่ดี
ดอกขึ้นเร็วเกินไป: เมื่อออกดอก ใบจะขมและเหนียวขึ้น ควรตัดดอกทิ้งเป็นประจำ

ประโยชน์

ใช้เป็นเครื่องเทศและผักสดในอาหารไทย อิตาลี และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นอกจากนี้ยังใช้ในยาพื้นบ้านเพื่อบรรเทาอาการท้องอืดและไอ และสกัดน้ำมันหอมระเหยใช้ในเครื่องสำอาง

กินได้ไหม?

ใบ ยอด และช่อดอกรับประทานได้ทั้งสด ผัดหรือใส่แกง เมล็ดบางชนิดใช้ทำเครื่องดื่มได้

ประวัติและตำนาน

ชาวอินเดียโบราณถือว่าโหระพาเป็นพืชศักดิ์สิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับเทพเจ้า ส่วนในยุโรปโบราณมีความเชื่อว่าการปลูกโหระพาช่วยให้เกิดความรักหรือความโกรธ ขึ้นอยู่กับเรื่องเล่าท้องถิ่น

รู้หรือไม่?

ในภาษาอินเดียโบราณ โหระพาเป็นพืชศักดิ์สิทธิ์ และชาวอินเดียหลายคนยังคงปลูกไว้หน้าบ้าน

คำถามที่พบบ่อย

ควรรดน้ำโหระพาบ่อยแค่ไหน?

ทุก 2 วัน. โหระพา (Ocimum basilicum) ชอบดินที่ชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ ควรรดน้ำเมื่อผิวดินแห้งลึกประมาณ 1–2 เซนติเมตร ในช่วงอากาศร้อนและแดดจัดต้องรดบ่อยขึ้น ส่วนหน้าหนาวหรืออากาศเย็นให้ลดความถี่ลง รากของโหระพาบอบบาง หากขังน้ำนานจะเน่าได้ง่าย ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 1–2 เซนติเมตร ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอ อีกวิธีคือยกกระถางขึ้น ถ้าเบาผิดปกติแปลว่าดินแห้ง ถ้าใบเริ่มห้อยลู่ทั้งที่ดินยังชื้นอาจเป็นเพราะรากมีปัญหา ให้ตรวจดูก่อนรดเพิ่ม

โหระพาต้องการแสงมากแค่ไหน?

แดดจัด (6–8 ชั่วโมงต่อวันของแสงแดดตรง โดยเฉพาะช่วงเช้าถึงบ่าย). โหระพาต้องการแสงแดดจัดเพื่อให้ลำต้นแข็งแรงและกลิ่นหอมเข้มข้น ในที่แสงน้อยต้นจะยืดสูงผอมและใบเล็ก ควรปลูกในที่ที่แดดส่องถึงทุกวันโดยไม่มีร่มเงาจากอาคารหรือต้นไม้ใหญ่บัง

โหระพาชอบอุณหภูมิเท่าไร?

18–30 °C. โหระพา (Ocimum basilicum) เป็นพืชเขตร้อนที่ชอบอากาศอบอุ่นและแดดจัด อุณหภูมิที่เหมาะที่สุดอยู่ระหว่าง 18 ถึง 30 องศาเซลเซียส หากอากาศเย็นลงต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียสหรือร้อนจัดเกิน 35 องศาเซลเซียสติดต่อกันหลายวัน ใบจะเสียหายและต้นจะโตช้าลง

โหระพาเป็นพิษต่อแมวและสุนัขไหม?

ปลอดภัยสำหรับแมวและสุนัข ไม่เป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยงและเด็กตามข้อมูลของ ASPCA ใบและยอดใช้ปรุงอาหารได้

ปัญหาที่พบบ่อยของโหระพามีอะไรบ้าง?

ราน้ำค้าง: ใบมีจุดสีเหลืองหรือเทาอมม่วงใต้ใบ เกิดจากความชื้นสูงและการรดน้ำถูกใบ เพลี้ยไฟ: ใบบิดเบี้ยวและมีจุดเงิน มักพบในที่อากาศแห้ง รากเน่า: โคนต้นเหี่ยวและเปลี่ยนสีดำ เกิดจากดินแฉะและระบายน้ำไม่ดี ดอกขึ้นเร็วเกินไป: เมื่อออกดอก ใบจะขมและเหนียวขึ้น ควรตัดดอกทิ้งเป็นประจำ

ควรเปลี่ยนกระถางโหระพาเมื่อไร?

ทุก 1-2 ปี หรือเมื่อรากเต็มกระถาง เนื่องจากโหระพาเป็นพืชอายุสั้น มักปลูกใหม่จากเมล็ดทุกฤดูกาลมากกว่าการย้ายกระถางซ้ำ. โหระพา (Ocimum basilicum) มีระบบรากฝอยที่บอบบางและไม่ชอบถูกรบกวนราก ควรย้ายกระถางในช่วงที่อากาศอบอุ่นและมีแสงแดดเพียงพอ เพื่อให้ต้นฟื้นตัวเร็ว

ขยายพันธุ์โหระพาอย่างไร?

การปักชำกิ่งในน้ำ (Water propagation), การปักชำกิ่งลงดิน (Cutting in soil), การเพาะเมล็ด (Seed sowing). เลือกยอดโหระพา (Ocimum basilicum) ที่แข็งแรงยาวราว 10–15 ซม. และตัดให้ต่ำกว่าข้อใบเล็กน้อย ปลิดใบออกจากส่วนโคนประมาณ 2–3 ซม. เพื่อไม่ให้ใบจมน้ำและเน่า จุ่มโคนกิ่งลงในแก้วน้ำสะอาด วางในที่มีแสงสว่างจ้าแต่ไม่ถูกแดดจัดโดยตรง เปลี่ยนน้ำทุก 2–3 วัน จะเริ่มเห็นรากขาวราว 5–10 วัน เมื่อรากยาวประมาณ 2–3 ซม. จึงย้ายลงดิน

คู่มือนี้เขียนอย่างไร

Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป

แหล่งข้อมูล

ข้อมูลของ Verdiss มีไว้เพื่อเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น อย่ากินหรือใช้พืชเป็นยาโดยอาศัยข้อมูลจากแอป โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ

โหระพา

สรุปสั้นๆ