ยี่โถ

การรดน้ำ

ยี่โถ (Nerium oleander) เป็นพืชทนแล้งได้ดีมาก เก็บน้ำไว้ในลำต้นและใบหนา จึงชอบให้ดินแห้งสนิทก่อนรดน้ำครั้งต่อไป ช่วงฤดูร้อนที่แดดจัดและอากาศร้อน ควรรดน้ำให้ทั่วดินจนน้ำไหลออกก้นกระถาง แต่ในฤดูหนาวต้องลดการรดน้ำลงมาก เพราะดินที่ชื้นแฉะเป็นเวลานานทำให้รากเน่าได้ง่าย ต้นที่ปลูกลงดินแล้วมักต้องการน้ำน้อยกว่าต้นในกระถางมาก เพราะรากกระจายได้กว้างกว่า

วันนี้ต้องรดน้ำไหม?

ใช้นิ้วจิ้มลงดินลึกประมาณ 3-5 เซนติเมตร ถ้าดินยังชื้นหรือติดนิ้วอยู่ อย่าเพิ่งรดน้ำ หรือยกกระถางขึ้นดู ถ้ากระถางเบามากเมื่อเทียบกับตอนรดน้ำอิ่ม แสดงว่าดินแห้งแล้วและควรรดน้ำได้ ส่วนใบที่เริ่มเหี่ยวและตั้งลู่ลงเล็กน้อยก็เป็นสัญญาณว่าต้นขาดน้ำ

ยี่โถชอบความแห้งมากกว่าความชื้น หากไม่แน่ใจให้รอไปอีกสองสามวัน ต้นนี้ทนการขาดน้ำชั่วคราวได้ดีกว่าการได้รับน้ำมากเกินไป

แสงแดด

ยี่โถต้องการแดดจัดเพื่อให้ออกดอกดกและลำต้นแข็งแรง หากได้รับแสงน้อยจะโตช้า ใบบางและมีดอกน้อยลงหรือไม่ออกดอกเลย ต้นที่โตกลางแจ้งในที่โล่งแจ้งมักให้ดอกสวยที่สุด

• เหมาะที่สุด: แดดจัด · 6-8 ชั่วโมงต่อวันหรือมากกว่า โดยเฉพาะแสงแดดช่วงเช้าและบ่าย
• ทนได้: แดดจัด, แดดรำไร
• ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ริมหน้าต่าง
• แสงไฟเทียม: หากปลูกในบ้านที่แสงไม่พอ ควรใช้หลอดไฟ LED สำหรับพืชที่ให้แสงแรง วางห่างจากต้นประมาณ 30-60 เซนติเมตร และเปิดวันละ 8-10 ชั่วโมง เพื่อช่วยให้ต้นยังสร้างดอกได้

อุณหภูมิ

ยี่โถ (Nerium oleander) เป็นไม้พุ่มที่ทนความร้อนและแล้งได้ดีมาก เจริญเติบโตดีที่สุดในช่วง 15 ถึง 30 องศาเซลเซียส และออกดอกดกเมื่อได้รับแสงแดดจัดตลอดวัน ต้นที่ตั้งตัวแล้วทนน้ำค้างแข็งเบาๆ ได้ แต่ต้นที่ปลูกในกระถางจะอ่อนแอกว่าต้นที่ปลูกลงดิน ควรย้ายกระถางเข้าที่ร่มในช่วงอากาศหนาวจัด

• เหมาะที่สุด: 10–35 °C
• ทนได้: -10–45 °C
• โซนความทนหนาว: 8-11

การใส่ปุ๋ย

ยี่โถต้องการฟอสฟอรัสและโพแทสเซียมมากกว่าไนโตรเจน เพื่อให้ออกดอกดก ควรหลีกเลี่ยงปุ๋ยที่มีไนโตรเจนสูง เพราะจะทำให้ได้ใบเขียวหนาแต่ดอกน้อย ต้นยี่โถมีพิษทั้งต้น ควรสวมถุงมือทุกครั้งที่จัดการปุ๋ยและล้างมือให้สะอาดหลังเสร็จงาน

• ปุ๋ยละลายช้า: ใส่ปุ๋ยเม็ดชนิดปลดปล่อยช้าปีละ 1 ครั้งในต้นฤดูใบไม้ผลิ ราวเดือนมีนาคมถึงเมษายน
• ปุ๋ยน้ำสูตรเร่งดอก เช่น สูตร 10-30-10 หรือ 15-30-15, ปุ๋ยเม็ดชนิดปลดปล่อยช้าสูตรสมดุลหรือสูตรเร่งดอก, ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น มูลวัวที่ย่อยสลายแล้วหรือกากถั่ว

ดิน

ยี่โถทนดินหลายประเภทและเติบโตได้ดีในดินด่างเล็กน้อยถึงกลาง ปัจจัยสำคัญที่สุดคือดินต้องระบายน้ำดี เพราะรากที่แช่น้ำนานจะเน่าได้ง่าย ส่วนความเป็นกรดด่างไม่ต้องปรับเข้มงวดมาก

• ดินร่วนปนทราย: ดินสวนหรือดินร่วน 2 ส่วน ผสมทราย 1 ส่วน และเพอร์ไลต์หรือขี้เถ้าแกลบเล็กน้อย
• ดินผสมสำหรับกระถาง: ดินปลูกทั่วไป 1 ส่วน ผสมเพอร์ไลต์หรือทราย 1 ส่วน และขุยมะพร้าวหรือดินใบไม้ผุเล็กน้อย
• ดินปลูกกระบองเพชรหรือดินแห้งเร็ว: ดินกระบองเพชรสำเร็จรูป ผสมทรายหยาบเพิ่มเล็กน้อยเพื่อให้ระบายน้ำดียิ่งขึ้น
• pH 6–8.5

การเปลี่ยนกระถาง

ยี่โถ (Nerium oleander) ชอบรากที่ได้รับอากาศดีและดินที่ระบายน้ำเร็ว การย้ายกระถางควรทำในช่วงที่ต้นเริ่มแตกใบใหม่ เพื่อให้ฟื้นตัวได้เร็ว และควรหลีกเลี่ยงการย้ายในช่วงอากาศหนาวจัด

• ความถี่: ทุก 2-3 ปี หรือเมื่อรากเต็มกระถาง
• กระถางใหม่: เลือกกระถางใหม่ที่ใหญ่กว่าเดิมประมาณ 2-5 cm ต่อด้าน มีรูระบายน้ำก้นกระถางอย่างน้อยหนึ่งรู
• ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ผลิ

วิธีเปลี่ยนกระถาง

1. ค่อยๆ พลิกกระถางให้ต้นเอียงออก แล้วดึงลำต้นออกจากกระถางเบาๆ โดยไม่ดึงแรงที่โคนต้น
2. คลายดินรอบรากเบาๆ ด้วยมือ ตัดรากที่เน่า ดำ หรือเป็นเมือกออก
3. หากรากพันกันแน่นมาก ให้ตัดรากเก่าออกบางส่วนได้ แต่ไม่ควรตัดเกินหนึ่งในสามของระบบราก
4. วางต้นลงในกระถางใหม่ที่มีชั้นดินรองก้นกระถาง ให้ระดับดินเท่าเดิมกับตอนอยู่กระถางเก่า
5. เติมดินรอบราก กดเบาๆ เพื่อไล่อากาศออก แต่อย่ากดแน่นจนดินอัดตัว
6. รดน้ำให้ชุ่มหนึ่งครั้งเพื่อให้ดินเข้าที่ แล้วปล่อยให้ผิวดินแห้งก่อนรดครั้งถัดไป

การตัดแต่งกิ่ง

ยี่โถออกดอกบนกิ่งที่เกิดในฤดูก่อนหน้า ดังนั้นควรตัดแต่งหลังดอกบานในฤดูร้อนหรือช่วงปลายฤดูใบไม้ร่วงถึงต้นฤดูใบไม้ผลิ ซึ่งเป็นช่วงที่ต้นพักตัวหรือกำลังจะแตกใบใหม่ หลีกเลี่ยงการตัดหนักในช่วงที่อากาศหนาวจัด เพราะกิ่งอาจเสียหายได้ และควรใส่ถุงมือทุกครั้งเพราะยางมีพิษ

ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูใบไม้ร่วง

วิธีตัดแต่งกิ่ง

1. ตัดกิ่งที่ตาย แห้ง หรือหักออกก่อนทุกครั้ง โดยตัดที่โคนกิ่งหรือเหนือข้อที่มีชีวิต
2. ตัดกิ่งที่ไขว้กันหรือเบียดกันในพุ่มออกบางส่วน เพื่อให้อากาศและแสงเข้าถึงภายในพุ่ม
3. ควบคุมความสูงโดยตัดปลายกิ่งเหนือตาใบประมาณ 1-2 ซม. ไม่ควรตัดออกมากกว่าหนึ่งในสามของพุ่มในครั้งเดียว
4. ตัดกิ่งที่ยาวและไม่สวยออกให้เป็นทรงพุ่มตามต้องการ โดยทำทีละน้อยและถอยออกมามองดูระหว่างตัด
5. เก็บเศษกิ่งและใบที่ร่วงออกจากบริเวณต้นทันที และทิ้งในถุงปิดสนิท เพราะเศษพืชอาจมีพิษและทำให้โรคแพร่ได้

การขยายพันธุ์

การปักชำกิ่งเป็นวิธีที่ง่ายและได้ผลดีที่สุดสำหรับต้นยี่โถ ควรเลือกทำในช่วงที่อากาศอบอุ่นและมีแสงมาก เพื่อให้รากออกเร็ว และอย่าลืมล้างมือหลังสัมผัสยาง

เกี่ยวกับ ยี่โถ

ชื่ออื่น: ยี่โถแดง, ยี่โถขาว, โอลีแอนเดอร์, โรสเบย์

• ประเภทพืช: ไม้พุ่ม, ไม้พุ่มใหญ่
• อายุขัย: perennial (ไม้ยืนต้น)
• การกระจายพันธุ์: ถิ่นกำเนิดในแถบเมดิเตอร์เรเนียน เอเชียตะวันตกเฉียงใต้ ถึงจีนตอนใต้ (ตามข้อมูล POWO)
• ความสูงเมื่อโตเต็มที่: 2-6 เมตร
• ช่วงออกดอก: ฤดูร้อนถึงต้นฤดูใบไม้ร่วง

สัตว์เลี้ยง · คน

สัตว์เลี้ยง: มีพิษ · คน: มีพิษ. ทั้งต้น ใบ ดอก และยางขาวมีไกลโคไซด์หัวใจ (cardiac glycosides) ที่เป็นพิษรุนแรง การเผาไหม้กิ่งก็ทำให้ควันเป็นพิษ ควรเก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และไปพบแพทย์ทันทีหากรับประทานเข้าไป

ปัญหาที่พบบ่อย

• ใบไหม้และขอบใบแห้ง: มักเกิดจากการขาดน้ำในช่วงอากาศร้อนจัด หรือได้รับลมแรงต่อเนื่อง
• โรคราดำ: เกิดจากเพลี้ยที่ขับน้ำหวานออกมา ทำให้ใบมีคราบดำ ควรล้างใบและควบคุมแมลง
• เพลี้ยหอย: ดูดน้ำเลี้ยงที่ใบและกิ่ง ทำให้ใบเหลืองและร่วง
• ใบเหลืองจากรากเน่า: เกิดเมื่อดินอุ้มน้ำนานเกินไปหรือกระถางไม่มีรูระบายน้ำ
• ไม่ออกดอก: มักเกิดจากแสงน้อย ปุ๋ยไนโตรเจนสูงเกินไป หรือตัดแต่งผิดช่วง

ประโยชน์

ใช้เป็นไม้ประดับในสวน ริมถนน และสวนชายหาดเพราะทนทานและดอกสวยงาม ในบางวัฒนธรรมใช้ทำรั้วกันลม แต่ทุกส่วนของพืชเป็นพิษ จึงไม่ใช้ในทางอาหารหรือยาสมุนไพรโดยไม่มีการควบคุม

กินได้ไหม?

ไม่สามารถรับประทานได้ ทุกส่วนของพืชมีพิษ

ประวัติและตำนาน

ยี่โถถูกบันทึกไว้ตั้งแต่สมัยโบราณในแถบเมดิเตอร์เรเนียน และมีการนำเข้ามาปลูกในเอเชียมานานหลายศตวรรษ ในหลายวัฒนธรรมมีความเชื่อว่าต้นยี่โถช่วยขับไล่สิ่งไม่ดี แต่ก็มีเรื่องเล่าเตือนถึงพิษร้ายแรงของพืชชนิดนี้เช่นกัน

รู้หรือไม่?

ยี่โถเป็นหนึ่งในพืชที่ทนต่อมลพิษทางอากาศและเกลือได้ดีที่สุด จึงเป็นพืชที่เลือกปลูกตามถนนสายหลักและริมทะเลในหลายประเทศ

คำถามที่พบบ่อย

คู่มือนี้เขียนอย่างไร

Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป

แหล่งข้อมูล

• iNaturalist
• Plants of the World Online (Kew)
• Wikipedia