วิธีดูแลนมพิจิตร
การรดน้ำ
นมพิจิตร (Hoya carnosa) เป็นไม้เลื้อยอวบน้ำที่เก็บน้ำไว้ในใบและลำต้น จึงทนแล้งได้ดีกว่าการให้น้ำมากเกินไป ควรรดน้ำเมื่อดินในกระถางแห้งลงมากแล้ว โดยเฉพาะช่วงฤดูหนาวที่การเจริญเติบโตช้าลง ใช้วัสดุปลูกที่โปร่งและระบายน้ำดี เช่น ผสมขุยมะพร้าว เพอร์ไลต์ และดินร่วน และควรให้กระถางมีรูระบายน้ำเสมอ
วันนี้ต้องรดน้ำไหม?
ใช้นิ้วจิ้มลงในดินลึกประมาณ 3-5 เซนติเมตร ถ้าดินยังชื้นอยู่ให้รอก่อน หากแห้งทั้งหมดแล้วก็รดได้ อีกวิธีคือยกกระถางดูน้ำหนัก ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้งแล้ว ส่วนใบที่อวบและนิ่มลงเล็กน้อยก็เป็นสัญญาณว่าต้องการน้ำ
รดน้ำให้ชุ่มจนน้ำไหลออกทางรูก้นกระถาง แล้วทิ้งให้แห้งก่อนรดครั้งถัดไป ห้ามปล่อยให้กระถางแช่น้ำ และในช่วงที่ดอกกำลังจะบาน ควรระวังไม่ให้น้ำโดนดอกและก้านช่อดอก เพราะจะทำให้ดอกเน่าและร่วงได้ง่าย
รดน้ำมากเกินไป
นมพิจิตร (Hoya carnosa) มีรากที่บอบบางและไม่ทนต่อสภาพดินที่อุ้มน้ำนาน เพราะรากต้องการอากาศในดินเพื่อหายใจ เมื่อดินชื้นตลอดเวลา รากจะขาดออกซิเจนและเน่าได้ง่าย โดยเฉพาะในช่วงฤดูหนาวที่ต้นหยุดการเจริญเติบโต
อาการ: ใบเหลืองและร่วงง่าย โคนก้านใบหรือลำต้นนิ่มและดำ มีกลิ่นอับ ดินชื้นอยู่นานหลายวันและอาจมีเชื้อราขึ้นที่ผิวดิน
วิธีแก้ไข: หยุดรดน้ำทันทีและตรวจดูราก ตัดส่วนที่เน่าเป็นสีดำหรือนิ่มออก แล้วย้ายลงกระถางใหม่ที่แห้งและมีรูระบายน้ำ ใช้วัสดุปลูกที่โปร่งและรอให้ดินแห้งก่อนรดครั้งต่อไป
รดน้ำน้อยเกินไป
ใบของนมพิจิตร (Hoya carnosa) เก็บน้ำไว้ได้ดี แต่หากขาดน้ำนานเกินไป ต้นจะดึงน้ำจากใบและลำต้นมาใช้ ทำให้ใบเหี่ยวและอวบน้อยลง การขาดน้ำต่อเนื่องยังทำให้ต้นหยุดสร้างตาดอกและดอกอาจร่วงก่อนบาน
อาการ: ใบเหี่ยวย่น นิ่มลง สีซีดหรือเหลืองบริเวณปลายใบ ดินแห้งและหดตัวจากขอบกระถาง ดอกมีน้อยหรือร่วงก่อนบาน
วิธีแก้ไข: รดน้ำให้ชุ่มทั้งกระถาง และรอให้น้ำซึมลงถึงก้นกระถาง หากดินแห้งมากจนน้ำไหลผ่านขอบกระถางออกไปโดยไม่ซึมลงดิน ให้แช่กระถางในน้ำประมาณ 30 นาทีก่อน ต้นจะฟื้นตัวและกลับมาอวบภายในไม่กี่สัปดาห์
แสงแดด
นมพิจิตร (Hoya carnosa) ชอบแสงสว่างจ้าแต่ไม่ต้องการแดดแรงจัดตลอดวัน แสงที่เหมาะคือแสงที่ส่องถึงใบอย่างทั่วถึงแต่ไม่แผดเผา ใบที่ได้รับแสงเพียงพอจะหนาและสีเขียวสด หากได้รับแสงน้อยเกินไปต้นจะเลื้อยยาวและไม่ค่อยออกดอก
- เหมาะที่สุด: แสงสว่างแบบอ้อม · วันละประมาณ 4-6 ชั่วโมงของแสงสว่างที่กระจายหรือแสงแดดอ่อนช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ๆ
- ทนได้: แสงสว่างแบบอ้อม, แดดรำไร
- ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ใกล้หน้าต่าง
- แสงไฟเทียม: หากปลูกในที่ไม่มีแสงธรรมชาติเพียงพอ สามารถใช้หลอดไฟ LED ชนิดปลูกต้นไม้ วางห่างจากต้นประมาณ 30-45 เซนติเมตร เปิดวันละ 10-12 ชั่วโมง เพื่อช่วยให้ต้นสร้างใบและดอกได้ตามปกติ
แสงน้อยเกินไป
นมพิจิตร (Hoya carnosa) ต้องการพลังงานจากแสงเพื่อสังเคราะห์แสงและสร้างตาดอก เมื่อแสงน้อยเกินไป ต้นจะปรับตัวโดยยืดปล้องให้ยาวขึ้นเพื่อหาแสง ใบจะบางและสีอ่อนลง และการออกดอกจะลดลงมากหรือหยุดไปเลย
อาการ: ลำต้นยืดยาวผิดปกติ ปล้องห่าง ใบเล็กและบาง สีเขียวซีด ต้นไม่ออกดอกหรือดอกน้อยมาก
วิธีแก้ไข: ย้ายต้นไปไว้ใกล้หน้าต่างที่รับแสงได้ดี เช่น หน้าต่างทิศตะวันออกหรือตะวันตก ค่อยๆ ปรับตำแหน่งทีละน้อยเพื่อไม่ให้ใบช็อก หรือเสริมด้วยไฟ LED ปลูกต้นไม้ในช่วงที่แสงธรรมชาติน้อย
แดดจัดเกินไป
แม้นมพิจิตร (Hoya carnosa) จะชอบแสงจ้า แต่แสงแดดตรงแรงๆ โดยเฉพาะช่วงบ่ายในฤดูร้อน จะทำให้ใบไหม้ เนื่องจากใบอวบน้ำระเหยน้ำได้ช้าและไม่สามารถทนความร้อนสูงจากแดดตรงได้นาน
อาการ: ใบมีรอยไหม้สีน้ำตาลหรือเหลืองซีด โดยเฉพาะด้านที่หันเข้าหาแสง ใบอาจม้วนงอหรือร่วง และผิวใบดูแห้งกร้าน
วิธีแก้ไข: ย้ายต้นไปไว้หลังม่านบางๆ หรือห่างจากหน้าต่างบ่ายที่แสงแรง ตัดใบที่ไหม้ออกเพื่อให้ต้นฟื้นตัว และค่อยๆ ปรับให้ต้นคุ้นกับแสงมากขึ้นหากต้องย้ายจากที่ร่มมาที่แจ้ง
อุณหภูมิ
นมพิจิตร (Hoya carnosa) เป็นไม้เลื้อยอิงอาศัยที่ทนอากาศอบอุ่นได้ดี ควรอยู่ในที่ที่อุณหภูมิคงที่ประมาณ 18-27 องศาเซลเซียส และหลีกเลี่ยงลมเย็นหรือลมร้อนจัดที่พัดโดนโดยตรง
- เหมาะที่สุด: 18–27 °C
- ทนได้: 7–35 °C
- โซนความทนหนาว: 10-12
การใส่ปุ๋ย
นมพิจิตรต้องการปุ๋ยเฉพาะช่วงที่กำลังเจริญเติบโตประมาณเดือนมีนาคมถึงกันยายน และควรให้ปุ๋ยเบาๆ บ่อยกว่าให้ปุ๋ยเข้มข้นครั้งเดียว ช่วงฤดูหนาวที่ต้นหยุดโตให้งดปุ๋ยทั้งหมด
- ปุ๋ยละลายช้า: ใส่ปีละครั้งต้นฤดูใบไม้ผลิ (มีนาคม) ในปริมาณตามที่ฉลากแนะนำ
- ปุ๋ยน้ำสูตรสมดุล เช่น 20-20-20 ผสมให้จางครึ่งหนึ่งของที่ฉลากแนะนำ, ปุ๋ยน้ำสูตรเร่งดอก ที่มีฟอสฟอรัสสูง ใช้ในช่วงก่อนออกดอก, ปุ๋ยเม็ดสโลว์รีลีส (slow-release) สำหรับไม้อิงอาศัยหรือกล้วยไม้, ปุ๋ยอินทรีย์เหลวจากปลาหรือสาหร่ายที่ผสมให้จาง
ดิน
นมพิจิตรต้องการดินที่ระบายน้ำดีและไม่อุ้มน้ำนาน เพราะรากที่แช่น้ำนานจะเน่าได้ง่าย ควรเลือกวัสดุที่มีอากาศถ่ายเทและค่า pH เป็นกลางถึงกรดอ่อน ประมาณ 6-7
- ดินผสมระบายน้ำดี (สูตรหลัก): ดินผสมสำเร็จรูปสำหรับกระบองเพชรหรือพืชอวบน้ำ 50% ผสมเพอร์ไลท์หรือพัมมิซ 30% และขุยมะพร้าวหรือถ่านไม้ 20%
- ดินผสมสำหรับวัสดุปลูกแขวน: ขุยมะพร้าว 40% ฟองน้ำหรือเพอร์ไลท์ 40% และดินปลูกทั่วไป 20% เหมาะกับกระถางแขวนที่ต้องการให้เถาห้อยลง
- วัสดุปลูกแบบไม่ใช้ดิน: ก้อนหินภูเขาไฟหรือหินเกล็ดเล็ก 70% ผสมขุยมะพร้าว 30% เหมาะกับการปลูกในกระถางที่รดน้ำสม่ำเสมอและควบคุมความชื้นได้ดี
- pH 6–7
การเปลี่ยนกระถาง
Hoya carnosa หรือนมพิจิตรเป็นไม้เลื้อยอวบน้ำที่ชอบให้รากอยู่ในที่แน่นและแห้งเร็ว การย้ายกระถางบ่อยเกินไปจะทำให้ออกดอกช้าลง จึงควรย้ายเฉพาะเมื่อจำเป็น
- ความถี่: ทุก 2-3 ปี หรือเมื่อรากเต็มกระถาง เพราะนมพิจิตรชอบรากแน่นเล็กน้อย
- กระถางใหม่: เลือกกระถางใหญ่กว่าเดิมเพียง 2-5 เซนติเมตร และควรมีรูระบายน้ำที่ก้นกระถาง
- ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
วิธีเปลี่ยนกระถาง
- ค่อยๆ บีบกระถางเดิมหรือใช้มีดปาดขอบดินเบาๆ แล้วดึงต้นออกโดยจับที่โคนต้น ไม่ดึงที่เถาหรือใบ
- ใช้มือเขี่ยดินเก่าออกเบาๆ ตัดรากเน่าสีน้ำตาลดำและรากแห้งที่หักออก เหลือรากสีขาวหรือเหลืองไว้
- วางต้นลงในกระถางใหม่ให้โคนอยู่ระดับเดิมหรือต่ำกว่าขอบกระถาง 2 เซนติเมตร
- เติมดินผสมรอบราก กดเบาๆ ให้แน่นพอประมาณ ไม่อัดแน่นจนแข็ง
- ปักไม้ค้ำหรือเตรียมตาข่ายให้เถาเลื้อยขึ้น เพราะนมพิจิตรจะไม่ชอบถูกดึงหรือหักระหว่างย้าย
- รดน้ำให้ชุ่มเพียงครั้งเดียวเพื่อให้ดินลงตัว แล้วปล่อยให้ผิวดินแห้งก่อนรดครั้งถัดไป
การตัดแต่งกิ่ง
นมพิจิตรออกดอกบนช่อดอกเดิม (ตุ่มที่ปลายก้านดอกเก่า) ดังนั้นไม่ควรตัดก้านช่อดอกเดิมที่ยังมีตุ่มอยู่ ควรตัดเฉพาะเถาที่ต้องการ เพราะการตัดผิดตำแหน่งอาจทำให้ปีนั้นไม่มีดอก
ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
วิธีตัดแต่งกิ่ง
- ตรวจต้นและแยกเถาที่แห้ง เหลือง หรือเป็นโรคออกก่อน ตัดชิดโคนหรือจุดที่ดีต่อไป
- ตัดเถาที่ยาวเกินไปให้เหลือความยาวตามต้องการ โดยตัดเหนือข้อใบ 1 ข้อ
- อย่าตัดก้านช่อดอกเดิมที่ยังมีตุ่มอยู่ ถ้าต้องการเก็บไว้ให้ดอกปีหน้า
- หลังตัดแล้วทำความสะอาดกรรไกรด้วยแอลกอฮอล์ก่อนใช้กับต้นอื่น
- รดน้ำและวางต้นในที่เดิมที่มีแสงสว่างเพียงพอ เพื่อให้ต้นฟื้นตัวเร็ว
การขยายพันธุ์
การปักชำลำต้น (Stem cutting) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
- เลือกกิ่งที่แข็งแรงและมีข้อสมบูรณ์อย่างน้อย 2 ข้อ ตัดให้อยู่ต่ำกว่าข้อล่างสุดประมาณ 1 ซม.
- ปล่อยใบล่างออก เหลือใบไว้ 1-2 ใบที่ปลายยอด
- จุ่มโคนกิ่งในฮอร์โมนเร่งราก (ถ้ามี) แล้วปักลงในวัสดุที่ระบายน้ำดี เช่น เพอร์ไลต์ผสมพีทมอส
- รดน้ำพอชื้น วางในที่มีแสงสว่างแต่ไม่ถูกแดดจัดโดยตรง ประมาณ 20-25°C
- รักษาความชื้นให้สม่ำเสมอ ราก 3-6 สัปดาห์ จึงย้ายลงกระถางเมื่อเริ่มมีรากใหม่แข็งแรง
การตอนกิ่ง (Air layering) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
- เลือกกิ่งที่มีข้อสมบูรณ์และแข็งแรง บริเวณใต้ข้อเอาใบออกเล็กน้อย
- ขูดเปลือกเป็นวงแหวนกว้างประมาณ 1 ซม. ที่ลำต้น ระวังไม่ให้ขาดจากต้น
- พันตรงรอยแผลด้วยมอสสฟากนุ่มที่ชุ่มน้ำ แล้วหุ้มด้วยฟิล์มพลาสติกและผูกให้แน่นทั้งสองด้าน
- ตรวจความชื้นทุก 1-2 สัปดาห์ ถ้ามอสแห้งให้พ่นน้ำเพิ่ม
- เมื่อเห็นรากสีขาวขึ้นในมอสประมาณ 4-8 สัปดาห์ ตัดกิ่งลงจากต้นแม่ แล้วปลูกลงกระถาง
ใช้กิ่งที่มีข้ออย่างน้อยหนึ่งข้อเสมอ เพราะนมพิจิตรจะออกรากจากตำแหน่งข้อ และอย่ารดน้ำให้วัสดุแฉะเกินไปเพื่อป้องกันโคนเน่า
เกี่ยวกับ นมพิจิตร
ชื่ออื่น: นมพิจิตร, ฮอย่าเนื้อ, แว็กซ์แพลนต์, ไม้เลื้อยขี้ผึ้ง
- ประเภทพืช: ไม้เลื้อย, อิงอาศัย
- อายุขัย: ไม้ยืนต้นอายุหลายปี (perennial)
- การกระจายพันธุ์: มีถิ่นกำเนิดในจีนตอนใต้ ญี่ปุ่น เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ อินเดีย และออสเตรเลียตอนเหนือ
- ความสูงเมื่อโตเต็มที่: ไม้เลื้อยยาวได้ถึง 3-6 เมตรเมื่อมีที่ยึดเกาะ
- ช่วงออกดอก: ฤดูร้อนถึงต้นฤดูใบไม้ร่วง (มิถุนายน-กันยายน ในซีกโลกเหนือ)
สัตว์เลี้ยง · คน
สัตว์เลี้ยง: ปลอดภัย · คน: ปลอดภัย. ตามข้อมูลของ ASPCA ไม่เป็นพิษต่อสุนัขและแมว อย่างไรก็ตาม น้ำยางสีขาวอาจทำให้ระคายเคืองผิวหนังหรือทางเดินอาหารเล็กน้อยในบางคน ควรล้างมือหลังสัมผัสและเก็บให้พ้นจากการเคี้ยวของสัตว์เลี้ยง
ปัญหาที่พบบ่อย
- รากเน่า: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินอุ้มน้ำนาน ควรให้ดินแห้งก่อนรดและใช้วัสดุปลูกที่ระบายน้ำดี
- ไม่ออกดอก: มักเกิดจากแสงน้อยเกินไป การเปลี่ยนกระถางบ่อย หรือการตัดก้านช่อดอกเก่าออก
- เพลี้ยแป้ง: มักซ่อนตามซอกใบและข้อเถา ทำให้ใบเหนียวและเหลือง ควรเช็ดด้วยแอลกอฮอล์หรือใช้น้ำมันสะเดา
- ใบเหลืองร่วง: อาจเกิดจากการรดน้ำไม่สม่ำเสมอ อุณหภูมิต่ำเกินไป หรือการย้ายตำแหน่งบ่อย
ประโยชน์
ใช้เป็นไม้ประดับในบ้านและสวนแนวตั้งหรือแขวน เป็นที่นิยมในการจัดแต่งภายในด้วยเถาที่ห้อยลง ไม่มีการใช้ประโยชน์ทางการแพทย์หรืออุตสาหกรรมที่แพร่หลาย
กินได้ไหม?
ไม่ใช่พืชที่ใช้รับประทาน
ประวัติและตำนาน
Hoya carnosa ถูกบันทึกครั้งแรกในวงการพฤกษศาสตร์ตะวันตกในศตวรรษที่ 18 และได้รับการตั้งชื่อตามนักพฤกษศาสตร์ Thomas Hoy ผู้ดูแลสวนในอังกฤษ ในหลายวัฒนธรรมเอเชียมีการปลูกเป็นไม้ประดับในสวนและบ้าน โดยเชื่อกันว่านำความสงบและความรักมาให้
รู้หรือไม่?
ดอกของ Hoya carnosa ผลิน้ำหวานที่ใสและมีกลิ่นหวานมากในเวลากลางคืน จนมีคนเรียกว่าเป็นดอกไม้ที่เก็บความหอมไว้จนถึงค่ำ
คำถามที่พบบ่อย
ควรรดน้ำนมพิจิตรบ่อยแค่ไหน?
ทุก 10 วัน. นมพิจิตร (Hoya carnosa) เป็นไม้เลื้อยอวบน้ำที่เก็บน้ำไว้ในใบและลำต้น จึงทนแล้งได้ดีกว่าการให้น้ำมากเกินไป ควรรดน้ำเมื่อดินในกระถางแห้งลงมากแล้ว โดยเฉพาะช่วงฤดูหนาวที่การเจริญเติบโตช้าลง ใช้วัสดุปลูกที่โปร่งและระบายน้ำดี เช่น ผสมขุยมะพร้าว เพอร์ไลต์ และดินร่วน และควรให้กระถางมีรูระบายน้ำเสมอ ใช้นิ้วจิ้มลงในดินลึกประมาณ 3-5 เซนติเมตร ถ้าดินยังชื้นอยู่ให้รอก่อน หากแห้งทั้งหมดแล้วก็รดได้ อีกวิธีคือยกกระถางดูน้ำหนัก ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้งแล้ว ส่วนใบที่อวบและนิ่มลงเล็กน้อยก็เป็นสัญญาณว่าต้องการน้ำ
นมพิจิตรต้องการแสงมากแค่ไหน?
แสงสว่างแบบอ้อม (วันละประมาณ 4-6 ชั่วโมงของแสงสว่างที่กระจายหรือแสงแดดอ่อนช่วงเช้าหรือบ่ายแก่ๆ). นมพิจิตร (Hoya carnosa) ชอบแสงสว่างจ้าแต่ไม่ต้องการแดดแรงจัดตลอดวัน แสงที่เหมาะคือแสงที่ส่องถึงใบอย่างทั่วถึงแต่ไม่แผดเผา ใบที่ได้รับแสงเพียงพอจะหนาและสีเขียวสด หากได้รับแสงน้อยเกินไปต้นจะเลื้อยยาวและไม่ค่อยออกดอก
นมพิจิตรชอบอุณหภูมิเท่าไร?
18–27 °C. นมพิจิตร (Hoya carnosa) เป็นไม้เลื้อยอิงอาศัยที่ทนอากาศอบอุ่นได้ดี ควรอยู่ในที่ที่อุณหภูมิคงที่ประมาณ 18-27 องศาเซลเซียส และหลีกเลี่ยงลมเย็นหรือลมร้อนจัดที่พัดโดนโดยตรง
นมพิจิตรเป็นพิษต่อแมวและสุนัขไหม?
ปลอดภัยสำหรับแมวและสุนัข ตามข้อมูลของ ASPCA ไม่เป็นพิษต่อสุนัขและแมว อย่างไรก็ตาม น้ำยางสีขาวอาจทำให้ระคายเคืองผิวหนังหรือทางเดินอาหารเล็กน้อยในบางคน ควรล้างมือหลังสัมผัสและเก็บให้พ้นจากการเคี้ยวของสัตว์เลี้ยง
ปัญหาที่พบบ่อยของนมพิจิตรมีอะไรบ้าง?
รากเน่า: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินอุ้มน้ำนาน ควรให้ดินแห้งก่อนรดและใช้วัสดุปลูกที่ระบายน้ำดี ไม่ออกดอก: มักเกิดจากแสงน้อยเกินไป การเปลี่ยนกระถางบ่อย หรือการตัดก้านช่อดอกเก่าออก เพลี้ยแป้ง: มักซ่อนตามซอกใบและข้อเถา ทำให้ใบเหนียวและเหลือง ควรเช็ดด้วยแอลกอฮอล์หรือใช้น้ำมันสะเดา ใบเหลืองร่วง: อาจเกิดจากการรดน้ำไม่สม่ำเสมอ อุณหภูมิต่ำเกินไป หรือการย้ายตำแหน่งบ่อย
ควรเปลี่ยนกระถางนมพิจิตรเมื่อไร?
ทุก 2-3 ปี หรือเมื่อรากเต็มกระถาง เพราะนมพิจิตรชอบรากแน่นเล็กน้อย. Hoya carnosa หรือนมพิจิตรเป็นไม้เลื้อยอวบน้ำที่ชอบให้รากอยู่ในที่แน่นและแห้งเร็ว การย้ายกระถางบ่อยเกินไปจะทำให้ออกดอกช้าลง จึงควรย้ายเฉพาะเมื่อจำเป็น
ขยายพันธุ์นมพิจิตรอย่างไร?
การปักชำลำต้น (Stem cutting), การตอนกิ่ง (Air layering). เลือกกิ่งที่แข็งแรงและมีข้อสมบูรณ์อย่างน้อย 2 ข้อ ตัดให้อยู่ต่ำกว่าข้อล่างสุดประมาณ 1 ซม. ปล่อยใบล่างออก เหลือใบไว้ 1-2 ใบที่ปลายยอด จุ่มโคนกิ่งในฮอร์โมนเร่งราก (ถ้ามี) แล้วปักลงในวัสดุที่ระบายน้ำดี เช่น เพอร์ไลต์ผสมพีทมอส รดน้ำพอชื้น วางในที่มีแสงสว่างแต่ไม่ถูกแดดจัดโดยตรง ประมาณ 20-25°C รักษาความชื้นให้สม่ำเสมอ ราก 3-6 สัปดาห์ จึงย้ายลงกระถางเมื่อเริ่มมีรากใหม่แข็งแรง
คู่มือนี้เขียนอย่างไร
Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลของ Verdiss มีไว้เพื่อเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น อย่ากินหรือใช้พืชเป็นยาโดยอาศัยข้อมูลจากแอป โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ