วิธีดูแลคริสต์มาส
การรดน้ำ
ดอกคริสต์มาส หรือ Euphorbia pulcherrima ชอบดินที่ชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ รดน้ำเมื่อผิวดินแห้งประมาณ 2-3 เซนติเมตร และเทน้ำส่วนเกินออกจากจานรองทุกครั้ง รากที่แช่น้ำนานจะเน่าได้ง่าย ช่วงที่มีการเจริญเติบโตแข็งแรงในฤดูร้อนต้องการน้ำมากกว่าช่วงฤดูหนาว
วันนี้ต้องรดน้ำไหม?
ใช้นิ้วแตะดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตร ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอก่อน อีกวิธีคือยกกระถางขึ้นดู ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้งและควรรดน้ำ
ในช่วงปลายปีที่ดอกกำลังเปลี่ยนสี ควรลดการรดน้ำลงเล็กน้อยและหลีกเลี่ยงการให้น้ำเย็นจัดโดนลำต้น เพื่อให้ต้นคงความสวยงามได้นานขึ้น
รดน้ำมากเกินไป
คริสต์มาสมีรากที่ไวต่อการขาดอากาศ เมื่อดินแฉะนาน รากจะขาดออกซิเจนและเริ่มเน่า จึงเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้ต้นตายในการปลูกในบ้าน
อาการ: ใบเหลืองและร่วงง่าย โคนต้นนิ่ม มีกลิ่นอับ ดินชื้นตลอดเวลา และอาจมีเชื้อราสีขาวหรือเขียวบนผิวดิน
วิธีแก้ไข: หยุดรดน้ำทันทีและรอให้ดินแห้งบางส่วน ตัดรากหรือโคนที่เน่าออกด้วยกรรไกรที่สะอาด แล้วย้ายลงกระถางใหม่ที่มีรูระบายน้ำและดินร่วนซุยที่ระบายน้ำดี
รดน้ำน้อยเกินไป
ดินที่แห้งนานทำให้ดอกและใบของคริสต์มาสเสียน้ำอย่างรวดเร็ว เพราะใบมียางและเนื้อเยื่อบางจึงสูญเสียน้ำได้ง่ายเมื่อขาดน้ำ
อาการ: ใบห่อเหี่ยว ใบและดอกประดับร่วงเป็นจำนวนมาก ดินแยกตัวออกจากขอบกระถางและแข็งเหมือนเปลือกหอย
วิธีแก้ไข: รดน้ำให้ชุ่มทันที อาจแช่กระถางในน้ำประมาณ 30 นาทีเพื่อให้ดินดูดน้ำกลับเข้าไปได้ แล้วปรับตารางการรดน้ำให้สม่ำเสมอขึ้น
แสงแดด
คริสต์มาสต้องการแสงสว่างมากเพื่อให้ใบประดับเปลี่ยนสีได้สวย แต่แดดแรงจัดตอนบ่ายอาจทำให้ใบไหม้ได้ จึงควรให้แสงที่สว่างและกระจายตัวดี
- เหมาะที่สุด: แสงสว่างแบบอ้อม · 6-8 ชั่วโมงต่อวันในแสงสว่างจ้าที่ไม่ใช่แดดแรงโดยตรงตลอดวัน
- ทนได้: แดดจัด, แดดรำไร
- ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ใกล้หน้าต่าง
- แสงไฟเทียม: หากแสงธรรมชาติไม่พอ ให้ใช้หลอดไฟ LED แบบแสงขาวหรือแสงเต็มสเปกตรัมวางห่างจากต้นประมาณ 30-45 เซนติเมตร เปิดวันละ 8-10 ชั่วโมง
แสงน้อยเกินไป
คริสต์มาสต้องการแสงมากเพื่อสังเคราะห์แสงและรักษาสีของใบประดับ เมื่อแสงน้อยต้นจะยืดยาวและอ่อนแอ และสีแดงของใบจะจางลง
อาการ: ลำต้นยืดยาวและบาง ใบเหลืองและร่วง ใบประดับไม่เปลี่ยนสีหรือมีสีซีด
วิธีแก้ไข: ย้ายไปวางใกล้หน้าต่างที่รับแสงทางทิศใต้หรือตะวันออก และหมุนกระถางทุกสัปดาห์เพื่อให้ต้นตั้งตรง หากจำเป็นให้เสริมแสงไฟ LED
แดดจัดเกินไป
แดดแรงและร้อนจัดทำให้ใบของคริสต์มาสซึ่งบางและอ่อนไหวได้รับความเสียหาย โดยเฉพาะเมื่อยังไม่ปรับตัวจากแสงในร่มสู่แดดจ้า
อาการ: ใบมีจุดไหม้สีน้ำตาลหรือขาวซีด ขอบใบแห้ง ใบห่อและดูเหี่ยวแม้ดินยังชื้น
วิธีแก้ไข: ย้ายต้นไปไว้ในที่ที่มีแสงสว่างแต่ร่มจากแดดบ่ายหรือใช้ผ้าม่านบางกรองแสง และค่อยๆ ปรับให้ต้นคุ้นกับแสงแดดมากขึ้นภายในหนึ่งสัปดาห์
อุณหภูมิ
ปทุมมาคริสต์มาส (Euphorbia pulcherrima) เป็นไม้พุ่มเขตร้อนที่ชอบอากาศอบอุ่นและแสงจ้า ควรตั้งไว้ในที่ที่อุณหภูมิคงที่ ห่างจากลมเย็นและลมร้อนจัด เพราะการเปลี่ยนอุณหภูมิฉับพลันทำให้ใบร่วงได้ง่าย
- เหมาะที่สุด: 18–24 °C
- ทนได้: 10–32 °C
- โซนความทนหนาว: 10-12
การใส่ปุ๋ย
ปทุมมาคริสต์มาสต้องการปุ๋ยในช่วงที่กำลังเจริญเติบโตเท่านั้น ควรงดปุ๋ยในช่วงฤดูหนาวที่ต้นพักตัว เพราะรากดูดซึมได้น้อยและปุ๋ยจะสะสมจนทำลายราก ควรให้ปุ๋ยหลังรดน้ำเสมอ ไม่ให้ปุ๋ยขณะดินแห้ง
- ปุ๋ยละลายช้า: ใส่ปุ๋ยเม็ดแบบค่อยปล่อยปีละครั้งในต้นฤดูใบไม้ผลิ (มีนาคมถึงเมษายน) ตามปริมาณที่ฉลากแนะนำ
- ปุ๋ยน้ำสูตรสมดุล เช่น NPK 20-20-20 หรือ 15-15-15 ที่ใช้เป็นปุ๋ยทั่วไป, ปุ๋ยน้ำสูตรที่มีฟอสฟอรัสสูงเล็กน้อย เพื่อช่วยการออกดอกและสร้างใบประดับ, ปุ๋ยเม็ดค่อยปล่อยสูตรสมดุลสำหรับไม้ประดับในกระถาง
ดิน
โป๊ยเซียนต้องการดินที่ระบายน้ำเร็วและไม่แน่นเกินไป เพราะรากไม่ชอบอยู่ในน้ำขังนาน ดินที่เหมาะจะแห้งเร็วพอให้ผิวดินแห้งก่อนรดน้ำครั้งต่อไป แต่ยังชื้นพอให้รากดูดซึมได้
- ดินผสมระบายน้ำดี: ดินปลูกทั่วไป 2 ส่วน ผสมเพอร์ไลต์หรือทรายหยาบ 1 ส่วน และขุยมะพร้าว 1 ส่วน
- ดินสำหรับไม้กระถางทั่วไปที่ผสมเพิ่มเติม: ดินสำเร็จรูปสำหรับไม้ใบหรือไม้ดอก 2 ส่วน ผสมเปลือกสนหรือperlite 1 ส่วน เพื่อช่วยให้อากาศถ่ายเทที่ราก
- pH 6–7
การเปลี่ยนกระถาง
โป๊ยเซียนชอบรากที่ได้รับอากาศดีและระบายน้ำเร็ว ควรใช้กระถางที่มีรูระบายน้ำที่ก้นเสมอ และเลือกเปลี่ยนตอนที่ต้นกำลังเติบโต เพื่อให้ฟื้นตัวได้เร็ว
- ความถี่: ทุก 1-2 ปี หรือเมื่อรากเต็มกระถาง โดยทั่วไปหลังดอกโป๊ยเซียน (Euphorbia pulcherrima) ร่วงหมดในฤดูใบไม้ผลิ
- กระถางใหม่: ขยับขึ้นครั้งละประมาณ 2-5 ซม. ในเส้นผ่านศูนย์กลาง ไม่ควรใหญ่เกินไป เพราะดินที่แฉะนานจะทำให้รากเน่าได้ง่าย
- ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
วิธีเปลี่ยนกระถาง
- ค่อยๆ พลิกกระถางเก่า ใช้มือหรือไม้เคาะขอบกระถางให้ดินหลุดออกมาทั้งก้อน
- คลายรากที่พันกันเป็นวงด้วยมือ ตัดรากที่เน่าสีน้ำตาลหรือเหี่ยวเป็นเมือกออกด้วยกรรไกรที่ฆ่าเชื้อแล้ว
- ใส่ดินชั้นแรกลงในกระถางใหม่ให้สูงพอที่ระดับโคนต้นจะอยู่ต่ำกว่าขอบกระถางประมาณ 2 ซม.
- วางต้นตรงกลาง ค่อยๆ เติมดินรอบราก กดเบาๆ เพื่อไล่อากาศ แต่อย่ากดแน่นจนรากถูกบีบ
- รดน้ำให้ชุ่มเพียงครั้งเดียวเพื่อให้ดินลงตัว แล้วปล่อยให้ผิวดินแห้งก่อนรดครั้งต่อไป
- วางต้นในที่มีแสงสว่างแต่ไม่โดนแดดจัดตรงๆ ในสัปดาห์แรก
การตัดแต่งกิ่ง
ตัดแต่งหลังจากดอกประดับ (ใบประดับ) ร่วงหมดแล้วในฤดูใบไม้ผลิ เพื่อให้ต้นมีเวลาฟื้นตัวและแตกยอดใหม่ก่อนถึงฤดูหนาว ใช้เครื่องมือที่คมและสะอาดเสมอ และตัดให้เหนือตาใบ ประมาณ 1 เซนติเมตร เพื่อให้กิ่งแตกออกมาเป็นพุ่ม ไม่ควรตัดแต่งหนักเกิน 1 ใน 3 ของทรงพุ่มในครั้งเดียว
ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูใบไม้ร่วง
วิธีตัดแต่งกิ่ง
- ตัดกิ่งที่แห้ง เป็นโรค หรือหักออกก่อนเสมอ โดยตัดลึกถึงเนื้อไม้ที่แข็งแรงดี
- ตัดกิ่งที่ไขว้กันหรือเบียดกันออก เพื่อให้อากาศและแสงผ่านเข้าทรงพุ่มได้ทั่วถึง
- ตัดแต่งกิ่งที่ยาวเกินไปให้สั้นลงเหนือตาใบที่แข็งแรง เพื่อควบคุมทรงพุ่ม
- หลังตัดแต่ง ซับรอยตัดด้วยผ้าสะอาดและรอให้น้ำยางหยุดไหลก่อนเคลื่อนย้ายต้น
- รดน้ำและให้แสงสว่างเต็มที่ประมาณ 2-3 สัปดาห์หลังตัดแต่ง เพื่อให้ต้นฟื้นตัว
การขยายพันธุ์
การปักชำกิ่ง (Stem cutting) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
- ตัดยอดกิ่งที่แข็งแรงยาวประมาณ 8-10 เซนติเมตร ที่มีใบ 3-4 ใบ ในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิถึงต้นฤดูร้อน
- ใช้มีดหรือกรรไกรที่คมและสะอาด ตัดให้ชิดข้อ แล้วรอให้น้ำยางสีขาวไหลออกจนหยุด ประมาณ 5-10 นาที
- ล้างรอยตัดด้วยน้ำสะอาด แล้วซับให้แห้ง เพราะน้ำยางอาจทำให้ระคายเคืองผิวและดวงตาได้ ควรสวมถุงมือทุกครั้ง
- ปล่อยให้รอยตัดแห้งในที่ร่มประมาณ 1-2 วัน แล้วจุ่มปลายในฮอร์โมนเร่งราก (IBA)
- ปักลงในวัสดุปลูกที่ระบายน้ำดี เช่น พีตมอสผสมเพอร์ไลต์ แล้วรดน้ำให้ชื้นพอประมาณ
- วางในที่มีแสงสว่างสูงแต่ไม่โดนแดดจัด และรักษาอุณหภูมิประมาณ 21-24 °C รากมักเริ่มออกภายใน 3-6 สัปดาห์
การปักชำยอดในน้ำ (Water rooting) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
- ตัดกิ่งตามขั้นตอนเดียวกับการปักชำ แล้วปล่อยให้น้ำยางหยุดไหล
- จุ่มปลายกิ่งลงในแก้วน้ำสะอาด โดยให้ใบอยู่เหนือระดับน้ำ
- เปลี่ยนน้ำทุก 3-4 วันเพื่อป้องกันเชื้อราและแบคทีเรีย
- เมื่อรากยาวประมาณ 2-3 เซนติเมตร ค่อยย้ายลงกระถางที่มีดินร่วนซุย
การตอนกิ่ง (Air layering) · ฤดูร้อน
- เลือกกิ่งแก่ที่มีขนาดใหญ่พอควร แล้วกรีดเปลือกวงรอบกิ่งกว้างประมาณ 1-2 เซนติเมตร โดยไม่ให้ลึกถึงเนื้อไม้
- ใช้ฮอร์โมนเร่งรากทาบริเวณแผล แล้วห่อด้วยมอสสฟากิ่งที่ชื้น ปิดทับด้วยพลาสติกใส มัดปลายทั้งสองด้านให้แน่น
- ตรวจความชื้นทุกสัปดาห์ และรดน้ำเมื่อมอสเริ่มแห้ง
- เมื่อเห็นรากสีขาวขึ้นมาในมอสประมาณ 4-8 สัปดาห์ ให้ตัดกิ่งใต้รากออกแล้วนำไปปลูก
น้ำยางของคริสต์มาสระคายเคืองผิวหนังและดวงตา ควรล้างมือให้สะอาดหลังทำงานทุกครั้ง และเก็บเศษกิ่งให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
เกี่ยวกับ คริสต์มาส
ชื่ออื่น: ดอกคริสต์มาส, พอยน์เซตเตีย, Flor de Nochebuena
- ประเภทพืช: ไม้พุ่ม
- อายุขัย: ไม้พุ่มยืนต้นอายุหลายปี (perennial) แต่ปลูกในบ้านมักทิ้งไว้ได้เพียงไม่กี่ปี
- การกระจายพันธุ์: พื้นเมืองของเม็กซิโกและอเมริกากลาง
- ความสูงเมื่อโตเต็มที่: 1-4 ม. ในธรรมชาติ ในกระถางมักสูง 30-60 ซม.
- ช่วงออกดอก: ฤดูหนาวถึงต้นฤดูใบไม้ผลิ โดยทั่วไปช่วงปลายปีถึงต้นปี
สัตว์เลี้ยง · คน
สัตว์เลี้ยง: มีพิษ · คน: มีพิษ. ยางน้ำนมสีขาวทำให้ระคายเคืองผิวหนังและเยื่อบุตา และถ้ากลืนเข้าไปอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน และน้ำลายไหลมาก ควรเก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
ปัญหาที่พบบ่อย
- รากเน่า: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินระบายน้ำไม่ดี ใบเหลืองและโคนต้นนิ่ม
- ใบร่วงเมื่อเปลี่ยนที่: พืชไวต่อการเปลี่ยนอุณหภูมิและแสง จึงมักทิ้งใบเมื่อย้ายหรือถูกลมเย็น
- แมลงหวี่ขาวและเพลี้ยไฟ: มักพบใต้ใบ ทำให้ใบซีดเป็นจุดและมีคราบเหนียว
- แสงน้อยเกินไป: ทำให้ใบประดับซีดและไม่เปลี่ยนเป็นสีแดงสด
ประโยชน์
ใช้เป็นไม้กระถางประดับในช่วงเทศกาลคริสต์มาสทั่วโลก และเป็นไม้ประดับสวนในเขตร้อน ใบประดับเป็นสัญลักษณ์ของเทศกาลและการตกแต่งบ้านในหลายประเทศ
กินได้ไหม?
ไม่ควรรับประทาน ยางน้ำนมและส่วนต่างๆ ของพืชเป็นพิษ
ประวัติและตำนาน
ชาวแอซเท็กรู้จักพืชนี้ในชื่อ cuetlaxochitl และใช้ใบประดับย้อมผ้าและทำยาพื้นบ้าน ต่อมาในศตวรรษที่ 19 นักการทูตชาวอเมริกัน Joel Roberts Poinsett นำพืชนี้เข้าสู่สหรัฐอเมริกา จึงได้ชื่อสามัญว่าพอยน์เซตเตีย
รู้หรือไม่?
ในเม็กซิโกเรียกดอกนี้ว่า Flor de Nochebuena ซึ่งหมายถึงดอกไม้แห่งคืนคริสต์มาสอีฟ ตามตำนานเด็กหญิงยากจนคนหนึ่งนำดอกไม้ป่ามาถวายในพิธีคริสต์มาส แล้วดอกนั้นก็กลายเป็นสีแดงสด
คำถามที่พบบ่อย
ควรรดน้ำคริสต์มาสบ่อยแค่ไหน?
ทุก 7 วัน. ดอกคริสต์มาส หรือ Euphorbia pulcherrima ชอบดินที่ชื้นสม่ำเสมอแต่ไม่แฉะ รดน้ำเมื่อผิวดินแห้งประมาณ 2-3 เซนติเมตร และเทน้ำส่วนเกินออกจากจานรองทุกครั้ง รากที่แช่น้ำนานจะเน่าได้ง่าย ช่วงที่มีการเจริญเติบโตแข็งแรงในฤดูร้อนต้องการน้ำมากกว่าช่วงฤดูหนาว ใช้นิ้วแตะดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตร ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอก่อน อีกวิธีคือยกกระถางขึ้นดู ถ้าเบามากแสดงว่าดินแห้งและควรรดน้ำ
คริสต์มาสต้องการแสงมากแค่ไหน?
แสงสว่างแบบอ้อม (6-8 ชั่วโมงต่อวันในแสงสว่างจ้าที่ไม่ใช่แดดแรงโดยตรงตลอดวัน). คริสต์มาสต้องการแสงสว่างมากเพื่อให้ใบประดับเปลี่ยนสีได้สวย แต่แดดแรงจัดตอนบ่ายอาจทำให้ใบไหม้ได้ จึงควรให้แสงที่สว่างและกระจายตัวดี
คริสต์มาสชอบอุณหภูมิเท่าไร?
18–24 °C. ปทุมมาคริสต์มาส (Euphorbia pulcherrima) เป็นไม้พุ่มเขตร้อนที่ชอบอากาศอบอุ่นและแสงจ้า ควรตั้งไว้ในที่ที่อุณหภูมิคงที่ ห่างจากลมเย็นและลมร้อนจัด เพราะการเปลี่ยนอุณหภูมิฉับพลันทำให้ใบร่วงได้ง่าย
คริสต์มาสเป็นพิษต่อแมวและสุนัขไหม?
เป็นพิษต่อแมวและสุนัข: วางให้พ้นมือพวกมัน ยางน้ำนมสีขาวทำให้ระคายเคืองผิวหนังและเยื่อบุตา และถ้ากลืนเข้าไปอาจทำให้คลื่นไส้ อาเจียน และน้ำลายไหลมาก ควรเก็บให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง
ปัญหาที่พบบ่อยของคริสต์มาสมีอะไรบ้าง?
รากเน่า: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินระบายน้ำไม่ดี ใบเหลืองและโคนต้นนิ่ม ใบร่วงเมื่อเปลี่ยนที่: พืชไวต่อการเปลี่ยนอุณหภูมิและแสง จึงมักทิ้งใบเมื่อย้ายหรือถูกลมเย็น แมลงหวี่ขาวและเพลี้ยไฟ: มักพบใต้ใบ ทำให้ใบซีดเป็นจุดและมีคราบเหนียว แสงน้อยเกินไป: ทำให้ใบประดับซีดและไม่เปลี่ยนเป็นสีแดงสด
ควรเปลี่ยนกระถางคริสต์มาสเมื่อไร?
ทุก 1-2 ปี หรือเมื่อรากเต็มกระถาง โดยทั่วไปหลังดอกโป๊ยเซียน (Euphorbia pulcherrima) ร่วงหมดในฤดูใบไม้ผลิ. โป๊ยเซียนชอบรากที่ได้รับอากาศดีและระบายน้ำเร็ว ควรใช้กระถางที่มีรูระบายน้ำที่ก้นเสมอ และเลือกเปลี่ยนตอนที่ต้นกำลังเติบโต เพื่อให้ฟื้นตัวได้เร็ว
ขยายพันธุ์คริสต์มาสอย่างไร?
การปักชำกิ่ง (Stem cutting), การปักชำยอดในน้ำ (Water rooting), การตอนกิ่ง (Air layering). ตัดยอดกิ่งที่แข็งแรงยาวประมาณ 8-10 เซนติเมตร ที่มีใบ 3-4 ใบ ในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิถึงต้นฤดูร้อน ใช้มีดหรือกรรไกรที่คมและสะอาด ตัดให้ชิดข้อ แล้วรอให้น้ำยางสีขาวไหลออกจนหยุด ประมาณ 5-10 นาที ล้างรอยตัดด้วยน้ำสะอาด แล้วซับให้แห้ง เพราะน้ำยางอาจทำให้ระคายเคืองผิวและดวงตาได้ ควรสวมถุงมือทุกครั้ง ปล่อยให้รอยตัดแห้งในที่ร่มประมาณ 1-2 วัน แล้วจุ่มปลายในฮอร์โมนเร่งราก (IBA) ปักลงในวัสดุปลูกที่ระบายน้ำดี เช่น พีตมอสผสมเพอร์ไลต์ แล้วรดน้ำให้ชื้นพอประมาณ วางในที่มีแสงสว่างสูงแต่ไม่โดนแดดจัด และรักษาอุณหภูมิประมาณ 21-24 °C รากมักเริ่มออกภายใน 3-6 สัปดาห์
คู่มือนี้เขียนอย่างไร
Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลของ Verdiss มีไว้เพื่อเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น อย่ากินหรือใช้พืชเป็นยาโดยอาศัยข้อมูลจากแอป โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ