วิธีดูแลตะไคร้
การรดน้ำ
ตะไคร้ (Cymbopogon citratus) เป็นพืชชอบความชื้นสูง ดินควรชุ่มชื้นอยู่เสมอแต่ไม่แฉะ ในช่วงที่อากาศร้อนและแดดจัด ควรรดน้ำบ่อยขึ้น ส่วนหน้าหนาวหรือในห้องที่อากาศแห้ง ให้รดน้ำน้อยลง ใช้กระถางที่มีรูระบายน้ำและดินร่วนซุยที่อุ้มน้ำได้ดี
วันนี้ต้องรดน้ำไหม?
ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตร ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอก่อน ลองยกกระถางดูด้วย ถ้ากระถางเบาผิดปกติแสดงว่าดินแห้งมาก
ตะไคร้เป็นพืชที่ชอบน้ำมาก หากปล่อยให้ดินแห้งสนิทบ่อยๆ ใบจะเหลืองและแห้งเร็ว ควรรดน้ำให้ดินชื้นทั่วทั้งกระถาง และเทน้ำส่วนเกินที่ขังในจานรองทิ้งทุกครั้ง
รดน้ำมากเกินไป
ตะไคร้ชอบความชื้น แต่รากต้องการอากาศด้วย หากดินขังน้ำนานเกินไป รากจะขาดออกซิเจนและเน่าได้ง่าย ซึ่งเป็นปัญหาที่พบบ่อยที่สุดในการปลูกตะไคร้ในกระถาง
อาการ: ใบเหลืองจากโคนขึ้นไป โคนต้นนิ่มและมีกลิ่นเหม็น ดินชื้นตลอดเวลาและอาจมียุงหรือเชื้อราขึ้นบนผิวดิน
วิธีแก้ไข: หยุดรดน้ำจนกว่าดินผิวจะแห้ง ตัดส่วนที่เน่าออกด้วยกรรไกรที่สะอาด เปลี่ยนดินใหม่ที่ระบายน้ำดีและเพิ่มกระถางที่มีรูระบายน้ำ
รดน้ำน้อยเกินไป
ตะไคร้มีลำต้นและใบจำนวนมากที่ต้องใช้น้ำอย่างต่อเนื่อง เมื่อขาดน้ำ พืชจะคายน้ำออกจากใบเพื่อรักษาความชื้นในลำต้น ทำให้ใบแห้งและกอโทรม
อาการ: ปลายใบแห้งเป็นสีน้ำตาลและม้วนงอ ใบเหี่ยวและหมดความเขียว ดินแห้งแตกและแยกตัวจากขอบกระถาง
วิธีแก้ไข: รดน้ำให้ชุ่มทั่วทั้งกระถาง รอสักครู่แล้วรดซ้ำจนน้ำซึมออกจากรูล่าง ตัดใบแห้งออก และตรวจสอบว่าดินอุ้มน้ำได้ดีพอ ควรเพิ่มวัสดุอินทรีย์เช่นขุยมะพร้าวหรือปุ๋ยหมัก
แสงแดด
ตะไคร้ต้องการแสงแดดจัดเพื่อให้ลำต้นสมบูรณ์ มีกลิ่นหอมจากน้ำมันหอมระเหยเข้มข้น และแตกกอได้ดี หากได้รับแสงน้อย ลำต้นจะยืดและอ่อนแอ ตะไคร้ทนร่มเงาบางส่วนได้ แต่ผลผลิตและกลิ่นจะลดลง
- เหมาะที่สุด: แดดจัด · 6-8 ชั่วโมงต่อวัน
- ทนได้: แดดรำไร
- ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ริมหน้าต่าง
- แสงไฟเทียม: หากปลูกในที่ร่มหรือไม่มีแสงธรรมชาติเพียงพอ ควรใช้หลอดไฟ LED สำหรับพืชวางห่างจากต้นประมาณ 30-50 เซนติเมตร เปิดวันละ 12-14 ชั่วโมง เพื่อช่วยให้ตะไคร้เจริญเติบโตได้ดี
แสงน้อยเกินไป
ตะไคร้ต้องการพลังงานจากแสงในการสร้างน้ำมันหอมระเหยและแตกหน่อใหม่ เมื่อแสงน้อยเกินไป การสังเคราะห์แสงจะลดลง ทำให้กอไม่แน่นและลำต้นอ่อนแอ
อาการ: ลำต้นยืดสูงผิดปกติ มีสีซีดและอ่อนแอ ใบห่างกันมากและแตกหน่อน้อย การเจริญเติบโตช้าลง
วิธีแก้ไข: ย้ายกระถางไปไว้ริมหน้าต่างที่รับแดดตรงทางทิศใต้หรือทิศตะวันออก ค่อยๆ ปรับที่ให้ชินกับแสงทีละน้อยเพื่อไม่ให้ใบไหม้ หรือเสริมด้วยไฟ LED ตามความเหมาะสม
แดดจัดเกินไป
แม้ตะไคร้จะชอบแดดจัด แต่หากอยู่กลางแดดจ้าตลอดวันในช่วงอากาศร้อนจัดหรือหลังย้ายจากที่ร่ม ใบอาจถูกแดดเผาและสูญเสียน้ำมาก
อาการ: ปลายใบหรือขอบใบไหม้เป็นสีน้ำตาลหรือขาวซีด ใบเหี่ยวแม้ดินยังชื้น ใบม้วนและแห้งเร็วกว่าปกติ
วิธีแก้ไข: ย้ายไปไว้ในที่มีแดดรำไรช่วงบ่าย หรือใช้ผ้าพรางแสงประมาณ 30-40 เปอร์เซ็นต์ในช่วงที่แดดแรงที่สุด ตัดใบที่ไหม้ออก และเพิ่มการรดน้ำให้เพียงพอ
อุณหภูมิ
ตะไคร้ (Cymbopogon citratus) เป็นพืชเขตร้อนที่ชอบอากาศอบอุ่นและแดดจัด เจริญเติบโตดีที่สุดเมื่ออุณหภูมิอยู่ระหว่าง 20-30 องศาเซลเซียส และทนความร้อนได้ดีกว่าความเย็น ควรให้ได้รับแสงแดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน
- เหมาะที่สุด: 20–30 °C
- ทนได้: 5–40 °C
- โซนความทนหนาว: 10-12
การใส่ปุ๋ย
ตะไคร้เป็นพืชที่กินปุ๋ยไนโตรเจนค่อนข้างมากเพื่อสร้างใบและลำต้นที่เป็นกอ จึงควรเน้นปุ๋ยที่มีไนโตรเจนเป็นหลักในช่วงที่ต้นกำลังเติบโต และลดปุ๋ยลงเมื่อสิ้นสุดฤดูการเจริญเติบโต เพื่อให้ต้นเตรียมตัวเข้าสู่ช่วงพักตัว
- ปุ๋ยละลายช้า: ใส่ปุ๋ยเม็ดละลายช้าปีละ 1 ครั้งในช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิ (มีนาคม-เมษายน) เมื่อเริ่มแตกใบอ่อน
- ปุ๋ยอินทรีย์ เช่น มูลวัวหรือมูลไก่ที่ผ่านการหมักแล้ว, ปุ๋ยน้ำอินทรีย์ เช่น น้ำหมักชีวภาพหรือน้ำหมักจากปลา, ปุ๋ยเคมีสูตรสมดุล เช่น 16-16-16 หรือ 15-15-15 ที่มีไนโตรเจนสูงเล็กน้อยเพื่อการเจริญของใบ, ปุ๋ยเม็ดละลายช้าชนิดสมดุล
ดิน
ตะไคร้ Cymbopogon citratus ชอบดินที่ระบายน้ำได้ดีและไม่ขังน้ำ รากจะเน่าเมื่อดินแฉะนานเกินไป ค่า pH ที่เหมาะอยู่ระหว่าง 5.5 ถึง 7.0 และทนดินเป็นกรดอ่อนได้ดีกว่าดินด่างจัด
- ดินร่วนปนทราย ผสมดินปลูกทั่วไป: ดินร่วนหรือดินปลูกทั่วไป 2 ส่วน ผสมทรายหยาบหรือเพอร์ไลต์ 1 ส่วน และขุยมะพร้าวหรือกาบมะพร้าวสับ 1 ส่วน
- ดินผสมปุ๋ยหมักอินทรีย์: ดินสวนร่วน 1 ส่วน ปุ๋ยหมักมูลวัวหรือใบไม้ผุ 1 ส่วน และทรายหยาบ 1 ส่วน เหมาะกับการปลูกลงแปลงดิน
- pH 5.5–7
การเปลี่ยนกระถาง
ตะไคร้ Cymbopogon citratus เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยวที่แตกกอเร็วและมีรากฝอยหนาแน่น เมื่อรากแน่นกระถางจะแย่งอาหารและน้ำกันเอง การย้ายกระถางหรือแยกกอช่วยให้ต้นแตกหน่อใหม่และลำต้นอวบขึ้น
- ความถี่: ทุก 1-2 ปี หรือเมื่อกอแน่นจนรากโผล่ออกจากกระถาง
- กระถางใหม่: กระถางใหญ่กว่าก้อนรากเดิมประมาณ 3-5 ซม. รอบด้าน ควรมีรูระบายน้ำก้นกระถางอย่างน้อย 1 รู
- ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
วิธีเปลี่ยนกระถาง
- ค่อยๆ พลิกกระถางเดิมคว่ำลงแล้วดึงกอตะไคร้ออกทั้งก้อน หากติดแน่นให้เคาะขอบกระถางเบาๆ
- ใช้มือคลายรากที่พันกันเป็นวงออกเล็กน้อย ตัดรากดำเน่าหรือเหนียวที่มีกลิ่นเหม็นทิ้ง
- หากกอใหญ่เกินไป ให้แยกเป็นกอย่อยอย่างน้อยกอละ 3-4 ลำที่มีรากติดอยู่ โดยใช้มีดตัดผ่านเหง้าแข็ง
- วางกอลงกระถางใหม่ให้โคนลำอยู่สูงกว่าขอบดินเล็กน้อย แล้วเติมดินรอบรากและกดให้แน่นพอประมาณ
- รดน้ำให้ชุ่มจนน้ำไหลออกทางก้นกระถาง แล้วตั้งไว้ในที่มีแดดจัดตลอดวัน
การตัดแต่งกิ่ง
ตัดลำต้นที่แก่จัดหรือใบเหลืองออกจากโคนเท่านั้น และไม่ควรตัดให้เหลือใบน้อยกว่าครึ่งหนึ่งของต้นในครั้งเดียว เพราะตะไคร้ต้องใช้ใบสังเคราะห์แสงเพื่อสร้างหน่อใหม่
ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน, ฤดูใบไม้ร่วง
วิธีตัดแต่งกิ่ง
- ตรวจกอตะไคร้และแยกลำต้นที่เหลืองแห้งหรือแก่จัด (มักมีลำต้นแข็งและเป็นสีน้ำตาลอมเหลือง) ออกไป
- ใช้กรรไกรตัดใบที่แห้งหรือเสียหายออกจากโคนหรือจากจุดที่ใบแยกออกจากลำต้น
- เมื่อต้องการเก็บลำต้นไปทำอาหาร ให้ตัดลำต้นที่อ้วนและสมบูรณ์จากด้านนอกของกอ เว้นลำต้นอ่อนไว้ตรงกลางให้แตกหน่อต่อไป
- ตัดปลายใบที่เป็นสีน้ำตาลหรือไหม้ออกประมาณเล็กน้อย เพื่อให้ต้นดูเรียบร้อย โดยไม่ต้องตัดให้สั้นเกินไป
- เก็บเศษใบและลำต้นที่ตัดแล้วออกจากบริเวณกอ เพื่อไม่ให้เป็นที่อาศัยของโรคและแมลง
การขยายพันธุ์
การแยกกอ (Division) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
- ขุดกอตะไคร้ที่แตกกอแน่นขึ้นมาทั้งกอในช่วงฤดูใบไม้ผลิหรือฤดูร้อน
- ใช้มีดหรือพลั่วคมแยกกอออกเป็นส่วนย่อย ให้แต่ละส่วนมีหน่อและรากติดอยู่อย่างน้อย 3 ถึง 5 หน่อ
- ตัดใบที่แห้งหรือเหี่ยวทิ้งประมาณหนึ่งในสามเพื่อลดการคายน้ำ
- ปลูกลงดินร่วนที่รดน้ำให้ชุ่มแล้ว กดดินรอบโคนให้แน่นเล็กน้อย รดน้ำต่อเนื่องประมาณ 2 ถึง 3 สัปดาห์จนรากตั้งตัว
การปักชำลำต้นในน้ำ (Water rooting) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน
- เลือกลำต้นตะไคร้ที่สมบูรณ์ มีโคนสีขาวอมเขียวและไม่เน่า แล้วตัดส่วนโคนที่มีตาราก (ประมาณ 5 ถึง 10 เซนติเมตร) ออกมา
- ตัดปลายใบทิ้งบางส่วนแต่ไม่ต้องตัดให้เกลี้ยง เพื่อลดการระเหยของน้ำ
- วางโคนลงในแก้วหรือขวดน้ำสะอาด ให้น้ำท่วมเฉพาะโคนประมาณ 2 ถึง 3 เซนติเมตร และวางในที่มีแสงสว่างจ้าแต่ไม่ถูกแดดจัดโดยตรง
- เปลี่ยนน้ำทุก 2 ถึง 3 วัน เมื่อรากยาวประมาณ 3 ถึง 5 เซนติเมตรจึงย้ายลงกระถางดิน
เลือกต้นแม่ที่แตกกอแน่นและสมบูรณ์ ตะไคร้จะตั้งตัวได้ดีที่สุดเมื่อปลูกในช่วงอากาศอุ่น ไม่ควรแยกกอในฤดูหนาวที่อากาศเย็นเพราะรากจะฟื้นตัวช้า
เกี่ยวกับ ตะไคร้
ชื่ออื่น: หญ้าตะไคร้, ตะไคร้หอม, เลมอนกราส
- ประเภทพืช: หญ้า, สมุนไพร
- อายุขัย: perennial
- การกระจายพันธุ์: มีถิ่นกำเนิดในอินเดียตอนใต้และศรีลังกา และแพร่กระจายสู่เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตั้งแต่โบราณ
- ความสูงเมื่อโตเต็มที่: 1-2 เมตร
- ช่วงออกดอก: ออกดอกไม่บ่อยในสภาพปลูกทั่วไป มักพบในเขตร้อนเมื่อโตเต็มที่
สัตว์เลี้ยง · คน
สัตว์เลี้ยง: ปลอดภัย · คน: ปลอดภัย. ตามข้อมูล ASPCA ไม่จัดว่าเป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยงและเด็ก แต่ใบแข็งและคมอาจระคายเคืองปากหรือทางเดินอาหารหากกินมากเกินไป
ปัญหาที่พบบ่อย
- ใบเหลืองที่โคนกอ: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินระบายน้ำไม่ดี ทำให้รากเน่า
- ใบไหม้ที่ปลายใบ: เกิดจากอากาศแห้งจัดหรือขาดน้ำในช่วงแดดแรง
- เพลี้ยไฟ: พบบนใบอ่อนในสภาพอากาศร้อนแห้ง ทำให้ใบเป็นจุดสีซีด
- แตกกอน้อยหรือโตช้า: มักเกิดจากแสงไม่พอหรือปุ๋ยไม่เพียงพอ
ประโยชน์
ใช้เป็นเครื่องเทศในอาหารไทยและเอเชียอาคเนย์ เช่น ต้มยำ แกง และชา ใช้ทำน้ำมันหอมระเหยที่ใช้ในอุตสาหกรรมเครื่องหอมและเครื่องสำอาง และใช้ทำยาสมุนไพรพื้นบ้านเพื่อขับลม
กินได้ไหม?
กินได้เฉพาะส่วนโคนลำต้นสีขาวอมเหลืองและกาบใบล่าง ซึ่งนำมาทุบแล้วใส่ในแกงหรือชา ส่วนใบแก่ควรใช้ชงน้ำหรือต้มเพื่อให้กลิ่นออก
ประวัติและตำนาน
ตะไคร้ถูกใช้ในอาหารและยาพื้นบ้านของอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มาเป็นเวลานาน ในตำราแพทย์แผนไทยใช้ขับลมและบำรุงธาตุ ชื่อภาษาไทย 'ตะไคร้' มาจากลักษณะกอและกลิ่นของพืชชนิดนี้ที่ชาวบ้านคุ้นเคยมาช้านาน
รู้หรือไม่?
ตะไคร้ไม่ค่อยออกดอกและแทบไม่ติดเมล็ดในสภาพปลูกทั่วไป จึงขยายพันธุ์ส่วนใหญ่ด้วยการแยกหน่อ
คำถามที่พบบ่อย
ควรรดน้ำตะไคร้บ่อยแค่ไหน?
ทุก 3 วัน. ตะไคร้ (Cymbopogon citratus) เป็นพืชชอบความชื้นสูง ดินควรชุ่มชื้นอยู่เสมอแต่ไม่แฉะ ในช่วงที่อากาศร้อนและแดดจัด ควรรดน้ำบ่อยขึ้น ส่วนหน้าหนาวหรือในห้องที่อากาศแห้ง ให้รดน้ำน้อยลง ใช้กระถางที่มีรูระบายน้ำและดินร่วนซุยที่อุ้มน้ำได้ดี ใช้นิ้วจิ้มดินลึกประมาณ 2-3 เซนติเมตร ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอก่อน ลองยกกระถางดูด้วย ถ้ากระถางเบาผิดปกติแสดงว่าดินแห้งมาก
ตะไคร้ต้องการแสงมากแค่ไหน?
แดดจัด (6-8 ชั่วโมงต่อวัน). ตะไคร้ต้องการแสงแดดจัดเพื่อให้ลำต้นสมบูรณ์ มีกลิ่นหอมจากน้ำมันหอมระเหยเข้มข้น และแตกกอได้ดี หากได้รับแสงน้อย ลำต้นจะยืดและอ่อนแอ ตะไคร้ทนร่มเงาบางส่วนได้ แต่ผลผลิตและกลิ่นจะลดลง
ตะไคร้ชอบอุณหภูมิเท่าไร?
20–30 °C. ตะไคร้ (Cymbopogon citratus) เป็นพืชเขตร้อนที่ชอบอากาศอบอุ่นและแดดจัด เจริญเติบโตดีที่สุดเมื่ออุณหภูมิอยู่ระหว่าง 20-30 องศาเซลเซียส และทนความร้อนได้ดีกว่าความเย็น ควรให้ได้รับแสงแดดอย่างน้อย 6 ชั่วโมงต่อวัน
ตะไคร้เป็นพิษต่อแมวและสุนัขไหม?
ปลอดภัยสำหรับแมวและสุนัข ตามข้อมูล ASPCA ไม่จัดว่าเป็นพิษต่อสัตว์เลี้ยงและเด็ก แต่ใบแข็งและคมอาจระคายเคืองปากหรือทางเดินอาหารหากกินมากเกินไป
ปัญหาที่พบบ่อยของตะไคร้มีอะไรบ้าง?
ใบเหลืองที่โคนกอ: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินระบายน้ำไม่ดี ทำให้รากเน่า ใบไหม้ที่ปลายใบ: เกิดจากอากาศแห้งจัดหรือขาดน้ำในช่วงแดดแรง เพลี้ยไฟ: พบบนใบอ่อนในสภาพอากาศร้อนแห้ง ทำให้ใบเป็นจุดสีซีด แตกกอน้อยหรือโตช้า: มักเกิดจากแสงไม่พอหรือปุ๋ยไม่เพียงพอ
ควรเปลี่ยนกระถางตะไคร้เมื่อไร?
ทุก 1-2 ปี หรือเมื่อกอแน่นจนรากโผล่ออกจากกระถาง. ตะไคร้ Cymbopogon citratus เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยวที่แตกกอเร็วและมีรากฝอยหนาแน่น เมื่อรากแน่นกระถางจะแย่งอาหารและน้ำกันเอง การย้ายกระถางหรือแยกกอช่วยให้ต้นแตกหน่อใหม่และลำต้นอวบขึ้น
ขยายพันธุ์ตะไคร้อย่างไร?
การแยกกอ (Division), การปักชำลำต้นในน้ำ (Water rooting). ขุดกอตะไคร้ที่แตกกอแน่นขึ้นมาทั้งกอในช่วงฤดูใบไม้ผลิหรือฤดูร้อน ใช้มีดหรือพลั่วคมแยกกอออกเป็นส่วนย่อย ให้แต่ละส่วนมีหน่อและรากติดอยู่อย่างน้อย 3 ถึง 5 หน่อ ตัดใบที่แห้งหรือเหี่ยวทิ้งประมาณหนึ่งในสามเพื่อลดการคายน้ำ ปลูกลงดินร่วนที่รดน้ำให้ชุ่มแล้ว กดดินรอบโคนให้แน่นเล็กน้อย รดน้ำต่อเนื่องประมาณ 2 ถึง 3 สัปดาห์จนรากตั้งตัว
คู่มือนี้เขียนอย่างไร
Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลของ Verdiss มีไว้เพื่อเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น อย่ากินหรือใช้พืชเป็นยาโดยอาศัยข้อมูลจากแอป โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ