วิธีดูแลผักชี
การรดน้ำ
ผักชี Coriandrum sativum ชอบดินชื้นสม่ำเสมอ ไม่แฉะ และไม่แห้งสนิท รากค่อนข้างตื้นและไวต่อการขาดน้ำ ถ้าดินแห้งบ่อยต้นจะรีบออกดอกและใบจะเหนียวและมีรสขม ควรรดน้ำที่โคนต้นโดยตรงเพื่อไม่ให้ใบเปียกและเกิดโรคราแป้ง
วันนี้ต้องรดน้ำไหม?
ใช้นิ้วจิ้มลงดินลึกประมาณ 2 ซม. ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอ ถ้ากระถางหนักเมื่อยกขึ้นแสดงว่ายังมีน้ำเพียงพอ ควรตรวจทุกวันในช่วงอากาศร้อน
ในวันที่อากาศร้อนจัดให้รดน้ำตอนเช้าตรู่ จะช่วยให้ต้นผักชีทนความร้อนและชะลอการออกดอก
รดน้ำมากเกินไป
ผักชีมีรากอ่อนและต้องการอากาศในดิน เมื่อดินแฉะนานเกินไปรากจะเน่าได้ง่าย ทำให้ต้นเหี่ยวทั้งที่ดินเปียก
อาการ: ใบเหลืองซีด โคนต้นนิ่มหรือมีกลิ่นเหม็น ต้นเหี่ยวแม้ดินเปียก และอาจมียุงโคลนหรือรามขึ้นบนผิวดิน
วิธีแก้ไข: หยุดรดน้ำทันทีและปล่อยให้ดินแห้งลงประมาณ 2 ซม. ตัดรากหรือส่วนโคนที่เน่าออก ย้ายไปดินใหม่ที่ระบายน้ำดี และตรวจให้กระถางมีรูระบายน้ำ
รดน้ำน้อยเกินไป
ผักชีมีใบบางและคายน้ำเร็ว เมื่อขาดน้ำจะเหี่ยวอย่างรวดเร็วและรีบออกดอกจนใบมีรสขมและเหนียว
อาการ: ใบเหี่ยวห้อยลง ขอบใบแห้งเป็นสีน้ำตาล ลำต้นเริ่มแข็งและมีก้านดอกโผล่ขึ้นเร็ว
วิธีแก้ไข: รดน้ำให้ชุ่มทันทีจนน้ำไหลออกจากรูระบาย ทำซ้ำอีกครั้งหลังผ่านไป 30 นาทีถ้าดินแห้งมาก และคลุมดินด้วยวัสดุอินทรีย์เพื่อเก็บความชื้น
แสงแดด
ผักชีต้องการแสงแดดมากพอเพื่อให้ลำต้นแข็งแรงและใบดกหนา แต่แดดแรงและอากาศร้อนจัดจะทำให้ต้นรีบออกดอกและใบมีรสขม การปลูกในที่ที่ได้แดดเช้าและร่มเงาบ่ายจะให้ผลดีที่สุดในประเทศไทย
- เหมาะที่สุด: แดดจัด · วันละ 4 ถึง 6 ชั่วโมง เช่น แสงแดดเช้าหรือแสงแดดช่วงบ่ายที่ไม่แรงจัด
- ทนได้: แดดรำไร
- ตำแหน่งที่ดีที่สุดในห้อง: ริมหน้าต่าง
- แสงไฟเทียม: หากปลูกในอาคารที่แสงไม่พอ ให้ใช้หลอดไฟปลูกพืชวางห่างจากต้นประมาณ 15 ถึง 30 ซม. เปิดวันละ 12 ถึง 14 ชั่วโมง เพื่อให้ต้นผักชีเจริญเติบโตได้ดี
แสงน้อยเกินไป
ผักชีต้องการแสงเพื่อสร้างอาหารและลำต้นที่แข็งแรง เมื่อแสงน้อยต้นจะยืดยาวและอ่อนแอ ทำให้ใบมีกลิ่นหอมน้อยลง
อาการ: ต้นสูงผิดปกติและล้มง่าย ใบมีขนาดเล็กและสีเขียวซีด ก้านใบห่างกันมาก
วิธีแก้ไข: ย้ายกระถางไปไว้ริมหน้าต่างที่ได้รับแดดตรงหรือเปิดหลอดไฟปลูกเสริม และหมุนกระถางทุกสัปดาห์เพื่อให้ต้นได้รับแสงทั่วถึง
แดดจัดเกินไป
ผักชีจะรู้สึกร้อนและขาดน้ำได้ง่ายเมื่อโดนแดดแรงทั้งวันโดยเฉพาะช่วงฤดูร้อน ซึ่งกระตุ้นให้ต้นออกดอกและเป็นเมล็ดเร็วกว่าปกติ
อาการ: ขอบใบไหม้เป็นสีน้ำตาลหรือขาว ใบเหี่ยวและกรอบ ต้นหยุดโต และมีก้านดอกโผล่เร็วผิดปกติ
วิธีแก้ไข: ย้ายไปที่ที่มีแสงแดดช่วงเช้าและร่มเงาช่วงบ่าย ใช้ผ้าพรางแสงประมาณ 30 ถึง 50 เปอร์เซ็นต์ในช่วงที่อุณหภูมิสูงเกิน 30 องศาเซลเซียส และรดน้ำให้เพียงพอ
อุณหภูมิ
ผักชีเป็นพืชฤดูเย็น (cool-season annual) ชอบอากาศเย็นและแดดอ่อนถึงปานกลาง เมื่ออากาศร้อนจัดต้นจะรีบออกดอกและเมล็ด (bolting) ทำให้ใบขมและมีกลิ่นลดลง จึงควรปลูกช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิหรือปลายฤดูใบไม้ร่วง และให้ร่มเงาบางส่วนในช่วงฤดูร้อน
- เหมาะที่สุด: 15–22 °C
- ทนได้: -5–35 °C
- โซนความทนหนาว: 2-11 ปลูกเป็นพืชอายุหนึ่งปี
การใส่ปุ๋ย
ผักชีเป็นพืชอายุสั้นที่โตเร็วและกินปุ๋ยน้อย ปุ๋ยไนโตรเจนมากเกินไปทำให้ใบอ่อนนุ่มและกลิ่นหอมลดลง ควรเน้นดินร่วนซุยที่ระบายน้ำดีและให้ปุ๋ยเบาๆ เป็นระยะ
- ปุ๋ยละลายช้า: ไม่จำเป็นต้องใช้ปุ๋ยเม็ดละลายช้าบ่อยนัก ให้ผสมปุ๋ยหมักลงในดินหนึ่งครั้งก่อนหว่านเมล็ด ส่วนปุ๋ยเม็ดละลายช้าใช้ได้เพียงปีละครั้งในฤดูใบไม้ผลิ หรือไม่ใส่ก็ได้
- ปุ๋ยน้ำอินทรีย์ เช่น ปุ๋ยน้ำปลาหรือปุ๋ยน้ำสกัดจากสาหร่าย, ปุ๋ยน้ำสูตรสมดุล เช่น 20-20-20 ที่เจือจางครึ่งหนึ่ง, ปุ๋ยหมักหรือปุ๋ยคอกที่ย่อยสลายดีแล้ว, ปุ๋ยเม็ดสูตรต่ำไนโตรเจน เช่น 5-10-10 ใช้เฉพาะตอนเตรียมดิน
ดิน
ผักชีต้องการดินที่ระบายน้ำดีเป็นพิเศษ เพราะรากแก้วจะเน่าได้ง่ายเมื่อดินแฉะขังน้ำ ดินควรมีความเป็นกรดอ่อนถึงกลาง และมีอินทรียวัตถุพอสมควรเพื่อให้ต้นโตเร็วและใบเขียวสด
- ดินร่วนปนทราย: ดินสวนร่วน 2 ส่วน ผสมทราย 1 ส่วน และปุ๋ยหมักหรือมูลไส้เดือน 1 ส่วน
- ดินผสมสำหรับผักกระถาง: ดินผสมสำเร็จรูปสำหรับผักหรือเพาะปลูกทั่วไป 2 ส่วน ผสมเพอร์ไลต์หรือทราย 1 ส่วน เพื่อเพิ่มการระบายน้ำ
- pH 6.2–6.8
การเปลี่ยนกระถาง
ผักชี (Coriandrum sativum) มีรากแก้วยาวและบอบบาง เมื่อย้ายแล้วรากมักช็อกและต้นจะออกดอก (บอลต์) เร็วขึ้น จึงควรหลีกเลี่ยงการย้ายกระถางให้มากที่สุด วิธีที่ดีที่สุดคือปลูกลงกระถางถาวรตั้งแต่แรก หรือหว่านเมล็ดลงแปลงโดยตรง
- ความถี่: ทุก 1 ปี หรือแทบไม่ต้องย้ายกระถาง เพราะผักชีมีรากแก้วยาวและไม่ชอบการรบกวนราก
- กระถางใหม่: กระถางลึกอย่างน้อย 25-30 ซม. เพื่อรองรับรากแก้ว หรือแปลงปลูกลึกไม่น้อยกว่า 20 ซม.
- ช่วงเวลาเปลี่ยนกระถาง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูใบไม้ร่วง
วิธีเปลี่ยนกระถาง
- ค่อยๆ พลิกกระถางเดิมแล้วดึงต้นออกโดยจับใกล้โคนต้น อย่าดึงจากลำต้น
- ใช้มือคลายดินรอบรากเบาๆ ไม่ต้องล้างรากออกทั้งหมด เพราะจะทำให้รากเสียหาย
- วางต้นลงในกระถางใหม่ให้ระดับโคนต้นเท่ากับระดับดินเดิม แล้วกลบดินรอบราก กดเบาๆ
- รดน้ำให้ชุ่มจนน้ำไหลออกทางรูก้นกระถาง แล้วนำไปวางในที่ร่มรำไรประมาณ 3-5 วัน
การตัดแต่งกิ่ง
ตัดเฉพาะใบและยอดอ่อนของผักชี ไม่ควรตัดให้ถึงโคนต้นหรือตัดเกินหนึ่งในสามของต้นในครั้งเดียว เพราะต้นผักชีจะฟื้นตัวช้า
ช่วงเวลาตัดแต่งกิ่ง: ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูร้อน, ฤดูใบไม้ร่วง
วิธีตัดแต่งกิ่ง
- เลือกต้นที่สูงอย่างน้อย 10 ซม. และมีใบแข็งแรงหลายชั้น
- ใช้กรรไกรตัดก้านใบที่อยู่นอกสุดจากโคนต้นประมาณ 2 ถึง 3 ซม. เหนือระดับใบชั้นล่าง โดยเว้นใบอ่อนที่อยู่ในกลางกอไว้
- ตัดก้านดอกที่เริ่มยืดขึ้นมาจากกลางกอออกให้ชิดโคน เพื่อให้ต้นกลับมาแตกใบใหม่
- ให้ตัดใบในปริมาณน้อยต่อครั้ง และรอให้ต้นมีใบใหม่งอกขึ้นก่อนตัดรอบถัดไปราว 1 ถึง 2 สัปดาห์
- หลังตัดทุกครั้ง รดน้ำที่โคนต้นและให้ปุ๋ยอินทรีย์บางๆ เพื่อช่วยฟื้นตัว
การขยายพันธุ์
การหว่านเมล็ดโดยตรง (Direct seeding) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูใบไม้ร่วง
- เลือกแปลงหรือกระถางลึกอย่างน้อย 20 ซม. ที่ได้รับแดดจัดวันละ 6 ชั่วโมงขึ้นไป
- พรวนดินให้ร่วนและเอาก้อนกรวดออก จากนั้นรดน้ำให้ชื้นทั่ว
- หว่านเมล็ดผักชี (ผลแห้งที่แยกเป็นสองซีก) ลึกประมาณ 1 ซม. เว้นระยะห่างราว 10 ซม.
- กลบดินบางๆ แล้วรดน้ำเบาๆ ให้ดินชื้นตลอดจนงอก ปกติใช้เวลา 7 ถึง 14 วันที่อุณหภูมิ 15 ถึง 20 °C
- เมื่อต้นสูง 5 ซม. ให้ถอนแยกให้เหลือห่างกันประมาณ 15 ซม.
การแยกเมล็ดก่อนหว่าน (Seed soaking) · ฤดูใบไม้ผลิ, ฤดูใบไม้ร่วง
- ใช้ครกหรือมือบีบเมล็ดแห้งเบาๆ เพื่อให้เปลือกแตกและแยกเป็นเมล็ดเดี่ยว
- แช่เมล็ดในน้ำอุ่นประมาณ 30 °C นาน 12 ถึง 24 ชั่วโมง แล้วหว่านทันทีที่เมล็ดเริ่มบวม
ผักชีปลูกต่อเนื่องได้ดีที่สุด ให้หว่านชุดใหม่ทุก 3 ถึง 4 สัปดาห์ จะได้ใบสดใช้ตลอดฤดู
เกี่ยวกับ ผักชี
ชื่ออื่น: ซิลันโทร (cilantro), คอริแอนเดอร์ (coriander), พาร์สลีย์จีน (Chinese parsley)
- ประเภทพืช: herb, annual
- อายุขัย: annual
- การกระจายพันธุ์: มีถิ่นกำเนิดในแถบเมดิเตอร์เรเนียน ยุโรปตอนใต้ ถึงเอเชียตะวันตกและคอเคซัส
- ความสูงเมื่อโตเต็มที่: 30-50 ซม.
- ช่วงออกดอก: ปลายฤดูใบไม้ผลิถึงฤดูร้อน
สัตว์เลี้ยง · คน
สัตว์เลี้ยง: ปลอดภัย · คน: ปลอดภัย. ASPCA ระบุว่าไม่เป็นพิษต่อแมวและสุนัข ใบและเมล็ดใช้ปรุงอาหารได้ปกติ แต่ควรระวังการกินปริมาณมากในสัตว์เลี้ยงเพราะอาจทำให้ท้องอืด
ปัญหาที่พบบ่อย
- ต้นออกดอกเร็ว (bolting): เมื่ออากาศร้อนหรือกลางวันยาวขึ้น ต้นจะสูงเร็วและออกดอก ทำให้ใบขมและเหี่ยวเร็ว ควรปลูกในช่วงอากาศเย็นและตัดยอดออกเร็ว
- รากเน่า: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินระบายน้ำไม่ดี ใบจะเหลืองและโคนต้นนิ่ม
- เพลี้ยอ่อน: มักพบที่ยอดอ่อนและช่อดอก ทำให้ใบบิดงอ ฉีดน้ำแรงๆ หรือใช้สบู่กำจัดแมลงช่วยได้
- โรคใบจุด: ใบมีจุดสีน้ำตาลหรือเหลือง เกิดในที่อับชื้นและรดน้ำที่ใบ ควรให้อากาศถ่ายเทและรดที่โคนต้น
- ใบเหี่ยวจากการขาดน้ำ: รากตื้นจึงแห้งเร็วเมื่อดินแห้ง ใบจะเหี่ยวและกรอบ ต้องรดให้สม่ำเสมอในช่วงอากาศร้อน
ประโยชน์
ใบสดและเมล็ดแห้งเป็นเครื่องเทศสำคัญในอาหารทั่วโลก ใบใช้โรยหน้าอาหารและทำซอส ส่วนเมล็ดใช้ดับกลิ่นคาวและทำเครื่องเทศผสม ในแพทย์แผนโบราณใช้ผลเป็นยาขับลมและช่วยย่อยอาหาร ในอุตสาหกรรมใช้น้ำมันหอมระเหยจากผลในการปรุงกลิ่นและแต่งรสยา
กินได้ไหม?
ใบสดและเมล็ดแห้งกินได้ ราก (ใช้มากในอาหารไทย) ก็กินได้ ดอกและลำต้นอ่อนกินได้บ้าง
ประวัติและตำนาน
ผักชีถูกปลูกมานานกว่า 3,000 ปี พบเมล็ดในแหล่งโบราณคดีของอียิปต์และตะวันออกกลาง ชาวอียิปต์โบราณใช้เมล็ดในพิธีศพและนำไปบรรจุในสุสาน ในตำนานกรีกโบราณผักชีเกี่ยวข้องกับความตายและความรัก ต่อมาถูกนำเข้าสู่ยุโรปและเอเชียผ่านการค้าทางบก
รู้หรือไม่?
ใบผักชีและเมล็ดผักชีมาจากต้นเดียวกันแต่มีกลิ่นและรสต่างกันมาก ทำให้ในภาษาอังกฤษมีชื่อเรียกแยกกันคือ cilantro และ coriander
คำถามที่พบบ่อย
ควรรดน้ำผักชีบ่อยแค่ไหน?
ทุก 3 วัน. ผักชี Coriandrum sativum ชอบดินชื้นสม่ำเสมอ ไม่แฉะ และไม่แห้งสนิท รากค่อนข้างตื้นและไวต่อการขาดน้ำ ถ้าดินแห้งบ่อยต้นจะรีบออกดอกและใบจะเหนียวและมีรสขม ควรรดน้ำที่โคนต้นโดยตรงเพื่อไม่ให้ใบเปียกและเกิดโรคราแป้ง ใช้นิ้วจิ้มลงดินลึกประมาณ 2 ซม. ถ้าดินแห้งให้รดน้ำ ถ้ายังชื้นอยู่ให้รอ ถ้ากระถางหนักเมื่อยกขึ้นแสดงว่ายังมีน้ำเพียงพอ ควรตรวจทุกวันในช่วงอากาศร้อน
ผักชีต้องการแสงมากแค่ไหน?
แดดจัด (วันละ 4 ถึง 6 ชั่วโมง เช่น แสงแดดเช้าหรือแสงแดดช่วงบ่ายที่ไม่แรงจัด). ผักชีต้องการแสงแดดมากพอเพื่อให้ลำต้นแข็งแรงและใบดกหนา แต่แดดแรงและอากาศร้อนจัดจะทำให้ต้นรีบออกดอกและใบมีรสขม การปลูกในที่ที่ได้แดดเช้าและร่มเงาบ่ายจะให้ผลดีที่สุดในประเทศไทย
ผักชีชอบอุณหภูมิเท่าไร?
15–22 °C. ผักชีเป็นพืชฤดูเย็น (cool-season annual) ชอบอากาศเย็นและแดดอ่อนถึงปานกลาง เมื่ออากาศร้อนจัดต้นจะรีบออกดอกและเมล็ด (bolting) ทำให้ใบขมและมีกลิ่นลดลง จึงควรปลูกช่วงต้นฤดูใบไม้ผลิหรือปลายฤดูใบไม้ร่วง และให้ร่มเงาบางส่วนในช่วงฤดูร้อน
ผักชีเป็นพิษต่อแมวและสุนัขไหม?
ปลอดภัยสำหรับแมวและสุนัข ASPCA ระบุว่าไม่เป็นพิษต่อแมวและสุนัข ใบและเมล็ดใช้ปรุงอาหารได้ปกติ แต่ควรระวังการกินปริมาณมากในสัตว์เลี้ยงเพราะอาจทำให้ท้องอืด
ปัญหาที่พบบ่อยของผักชีมีอะไรบ้าง?
ต้นออกดอกเร็ว (bolting): เมื่ออากาศร้อนหรือกลางวันยาวขึ้น ต้นจะสูงเร็วและออกดอก ทำให้ใบขมและเหี่ยวเร็ว ควรปลูกในช่วงอากาศเย็นและตัดยอดออกเร็ว รากเน่า: เกิดจากการรดน้ำมากเกินไปหรือดินระบายน้ำไม่ดี ใบจะเหลืองและโคนต้นนิ่ม เพลี้ยอ่อน: มักพบที่ยอดอ่อนและช่อดอก ทำให้ใบบิดงอ ฉีดน้ำแรงๆ หรือใช้สบู่กำจัดแมลงช่วยได้ โรคใบจุด: ใบมีจุดสีน้ำตาลหรือเหลือง เกิดในที่อับชื้นและรดน้ำที่ใบ ควรให้อากาศถ่ายเทและรดที่โคนต้น ใบเหี่ยวจากการขาดน้ำ: รากตื้นจึงแห้งเร็วเมื่อดินแห้ง ใบจะเหี่ยวและกรอบ ต้องรดให้สม่ำเสมอในช่วงอากาศร้อน
ควรเปลี่ยนกระถางผักชีเมื่อไร?
ทุก 1 ปี หรือแทบไม่ต้องย้ายกระถาง เพราะผักชีมีรากแก้วยาวและไม่ชอบการรบกวนราก. ผักชี (Coriandrum sativum) มีรากแก้วยาวและบอบบาง เมื่อย้ายแล้วรากมักช็อกและต้นจะออกดอก (บอลต์) เร็วขึ้น จึงควรหลีกเลี่ยงการย้ายกระถางให้มากที่สุด วิธีที่ดีที่สุดคือปลูกลงกระถางถาวรตั้งแต่แรก หรือหว่านเมล็ดลงแปลงโดยตรง
ขยายพันธุ์ผักชีอย่างไร?
การหว่านเมล็ดโดยตรง (Direct seeding), การแยกเมล็ดก่อนหว่าน (Seed soaking). เลือกแปลงหรือกระถางลึกอย่างน้อย 20 ซม. ที่ได้รับแดดจัดวันละ 6 ชั่วโมงขึ้นไป พรวนดินให้ร่วนและเอาก้อนกรวดออก จากนั้นรดน้ำให้ชื้นทั่ว หว่านเมล็ดผักชี (ผลแห้งที่แยกเป็นสองซีก) ลึกประมาณ 1 ซม. เว้นระยะห่างราว 10 ซม. กลบดินบางๆ แล้วรดน้ำเบาๆ ให้ดินชื้นตลอดจนงอก ปกติใช้เวลา 7 ถึง 14 วันที่อุณหภูมิ 15 ถึง 20 °C เมื่อต้นสูง 5 ซม. ให้ถอนแยกให้เหลือห่างกันประมาณ 15 ซม.
คู่มือนี้เขียนอย่างไร
Verdiss เขียนคู่มือแต่ละฉบับด้วย AI จากเอกสารอ้างอิงทางพฤกษศาสตร์ และตรวจสอบชนิดพืชกับ iNaturalist และ Plants of the World Online (Kew) ผู้อ่านให้คะแนนคู่มือแต่ละฉบับได้ในแอป
แหล่งข้อมูล
ข้อมูลของ Verdiss มีไว้เพื่อเป็นแนวทางทั่วไปเท่านั้น อย่ากินหรือใช้พืชเป็นยาโดยอาศัยข้อมูลจากแอป โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญ