Zo verzorg je Gewone boon
Water geven
Gewone boon (Phaseolus vulgaris) houdt van een gelijkmatig vochtige grond, maar wortelrot treedt snel op bij waterplassen. Geef water aan de voet van de plant, bij voorkeur 's ochtends, zodat het blad droog blijft en schimmelziekten worden voorkomen. Tijdens bloei en het vormen van peulen heeft de plant het meeste water nodig; te droog staan geeft dan minder en kleinere bonen.
Heeft hij vandaag water nodig?
Steek je vinger 2 tot 3 cm diep in de grond naast de plant. Voelt het droog aan, dan is het tijd om water te geven. Voelt het nog vochtig aan, wacht dan een dag of twee. Een lichte pot die makkelijk optilt, betekent ook dat de grond droog is.
Gebruik lauwwarm of kamertemperatuur water en vermijd koud water uit de kraan, dat de wortels kan schokken. Mulch de grond rond de plant met stro of grasmaaisel om vocht langer vast te houden.
Te veel water
Gewone boon is gevoelig voor te veel water omdat de wortels zuurstof nodig hebben en snel gaan rotten in natte grond. Een verzadigde grond ondermijnt ook de stikstofopname via de wortelknolletjes, waardoor de plant verzwakt. Daarnaast bevorderen natte omstandigheden schimmelziekten zoals grijsschimmel en wortelrot.
Symptomen: Gele, vallende bladeren, vooral van onderen; een slappe, verkleurde stengel vlak boven de grond; een zure of rottende geur uit de grond; en vliegjes rond de pot of het plantbed.
Oplossingen: Stop met water geven en laat de grond goed opdrogen. Verwijder rottende wortels en stengeldelen met een schone schaar. Verbeter de drainage met zand of perliet en controleer of de pot een afvoergat heeft.
Te weinig water
Gewone boon heeft een vrij ondiep wortelstelsel en reageert daardoor snel op droogte. Bij watertekort sluit de plant de huidmondjes om verlies te beperken, wat de groei en de bloei remt. Droogte tijdens het peulen zorgt voor minder en vaak taaie bonen.
Symptomen: Slappe, hangende bladeren die 's middags herstellen als je water geeft; bruine, droge randen op het blad; afvallende bloemen en jonge peultjes; en een droge, harde grond die van de pot af trekt.
Oplossingen: Geef direct een royale hoeveelheid water aan de voet van de plant en herhaal dit na een paar uur als de grond snel droog wegtrekt. Mulch de grond om verdamping te verminderen. Controleer daarna dagelijks of de grond vochtig blijft tot de plant weer groeit.
Zonlicht
Gewone boon is een zonliefhebber die bij weinig licht lange, zwakke stengels maakt en weinig bloemen vormt. Een zonnige plek met minstens zes uur direct zonlicht geeft de sterkste groei en de meeste bonen. Bij warm weer kan felle middagzon de bloemen wel laten vallen, dus een lichte schaduw in de hitte van de middag is dan welkom.
- Ideaal: Volle zon · 6-8 uur direct zonlicht per dag
- Verdraagt: Volle zon, Halfschaduw
- Beste plek in de kamer: Vlak bij het raam
- Kunstlicht: Gebruik bij gebrek aan zon een krachtige kweeklamp met volle spectrum LED, 12 tot 14 uur per dag, op 20 tot 30 cm afstand van de planten. Zet de lamp niet te dicht op de bladeren om verbranding te voorkomen.
Te weinig licht
Gewone boon heeft veel licht nodig om koolhydraten te maken voor de groei van stengels, bladeren en peulen. Bij te weinig licht groeit de plant lang en slap richting de lichtbron en blijft hij klein. De bloei en de peulvorming worden dan sterk verminderd.
Symptomen: Lange, dunne en zwakke stengels die naar het licht buigen; lichtgroene of gelige bladeren; weinig of geen bloemen; en peultjes die niet verder groeien.
Oplossingen: Verplaats de plant naar de zonnigste plek in de tuin of het raam op het zuiden. Draai de pot elke paar dagen een kwartslag zodat alle kanten licht krijgen. Vul bij binnenteelt aan met kweeklamp en snoei lange, slappe scheuten terug.
Te veel zon
Gewone boon kan in de volle zon van hete zomers last krijgen, vooral in droge grond. Het blad verliest dan snel vocht en de plant schakelt over op zelfbescherming, wat de bloei en de peulvorming remt. Jonge planten in potten zijn hier extra gevoelig voor.
Symptomen: Bladeren die lichtgeel of wit uitgeblekt zijn, met bruine, droge plekken aan de randen; slap hangend blad in de middag; en bloemen of jonge peultjes die afvallen.
Oplossingen: Zet de plant op een plek met lichte schaduw tijdens de warmste uren van de middag, bijvoorbeeld achter een gaas of een ander plantje. Geef meer water en mulch de grond. Bij potplanten kun je de pot tijdelijk verplaatsen naar een plek met lichte schaduw.
Temperatuur
Gewone boon is een warmteminnende eenjarige plant die uit zaad groeit en slechts één seizoen leeft. Zaai pas buiten als de grond minstens 12 °C is en vorst voorbij is, want de zaden rotten in koude, natte grond. De plant bloeit en zet peulen het best bij dagtemperaturen tussen 18 en 25 °C.
- Ideaal: 16–27 °C
- Verdraagt: 2–35 °C
- Winterhardheidszones: Niet winterhard; gekweekt als eenjarige in USDA-zones 3-11
Bemesten
Gewone boon kan via wortelknolletjes met bacteriën (Rhizobium) zelf stikstof uit de lucht binden, daarom heeft ze weinig stikstofmest nodig. Te veel stikstof geeft veel blad maar weinig peulen. Fosfaat en kalium zijn belangrijker voor bloei en peulvorming.
- Langwerkende voeding: Eenmaal per jaar, net voor het zaaien in het voorjaar, in de vorm van rijpe compost of een langzaam werkende organische meststof. Bij goede tuingrond is extra bemesting vaak niet nodig.
- Rijpe compost, Organische groentemeststof met weinig stikstof, Kaliumrijke meststof, Vloeibare tomatenmest, Stalmest die goed is verteerd
Grond
Gewone boon wil een licht zure tot neutrale, goed doorlatende grond die in het voorjaar snel opwarmt. Natte, koude of zware kleigrond geeft wortelrot en een slechte kieming.
- Losse tuinaarde: Een mengsel van tuinaarde, rijpe compost en een kwart zand of perliet, dat zorgt voor voldoende lucht rond de wortels.
- Universele potgrond: Commerciële potgrond gemengd met ongeveer 20 procent perliet of kokosvezel voor een betere waterafvoer.
- Zandige leem: Een leemgrond met zand en organisch materiaal, die warm wordt in het voorjaar en het water goed vasthoudt zonder te verzuren.
- pH 6–7
Verpotten
Gewone boon (Phaseolus vulgaris) heeft een pinwortel die beschadigd raakt bij het verplanten. Verplant daarom zo vroeg mogelijk en zo voorzichtig mogelijk, liefst als het zaailing nog klein is en de wortels nog niet vastzitten aan de pot.
- Hoe vaak: Gewone bonen worden niet jaarlijks verpot; ze zijn eenjarig en worden meestal direct in de volle grond of in een grote bak gezaaid. Verpotten is alleen nodig als je jonge planten in een zaaibak hebt opgekweekt.
- Nieuwe pot: Voor een kweekpot met een zaailing is een pot van ongeveer 9 cm doorsnede voldoende. Voor de definitieve plek in een bak is minimaal 30 cm diepte en 30 cm breedte nodig, en bij voorkeur 40 cm diep voor de wortels van een stokboon.
- Verpotseizoen: Lente
Zo verpot je
- Maak in de nieuwe pot of bak een gat dat iets groter is dan de kluit van de zaailing.
- Houd de stengel aan de basis vast en til de plant voorzichtig uit de oude pot, zonder aan de stengel te trekken.
- Zet de zaailing in het nieuwe gat op dezelfde diepte als eerder en druk de grond rondom voorzichtig aan.
- Geef direct goed water tot het water aan de onderkant weer uitloopt, zodat de grond goed om de wortels heen sluit.
- Zet de plant de eerste week op een beschutte, halfschaduwrijke plek en breng haar daarna geleidelijk naar de volle zon.
Snoeien
Snoei Phaseolus vulgaris vooral door het verwijderen van beschadigde of gele bladeren en het eindigen van te lange, slappe ranken. Snoei nooit zwaar; de plant heeft veel bladoppervlak nodig om voldoende te fotosynthetiseren.
Snoeiseizoen: Zomer
Zo snoei je
- Verwijder gele, bruine of door ziekte aangetaste bladeren zodra u ze ziet, en knip ze af vlak bij de steel.
- Bij stokbonen: maak de ranken waar nodig vast aan het steunwerk en knip zijwaartse ranken die van de stok af groeien terug.
- Bij struikbonen: verwijder alleen de uiteinden van overlangse stengels die de bloei of peulvorming in de weg zitten; laat de hoofdstructuur intact.
- Knip bloemen die al zijn uitgebloeid en geen peulen meer zullen vormen weg, om de plant te helpen zich op de nieuwe peulen te richten.
- Verwijder dode of ingedroogde stukken en haal ze van het bed af; verbrand of composteer ze niet als er sprake is van ziekte.
- Snoei niet meer dan een kwart van het bladoppervlak tegelijk, zodat de plant niet verzwakt.
Stekken
Zaaien uit zaad · Lente, Zomer
- Wacht tot de nachttemperatuur consequent boven de 10 °C ligt; boonzaad kiemt slecht in koude, natte grond.
- Week de zaden van Phaseolus vulgaris niet vooraf, tenzij de schil erg hard aanvoelt; dan één nacht in lauw water laten weken.
- Zaai de zaden 3 à 4 cm diep, ongeveer 10 cm uit elkaar, in een rij of in groepjes van drie.
- Houd de grond vochtig maar niet drassig tot de kiemplanten boven de grond komen, meestal binnen één tot twee weken.
- Verwijder na kiemen de zwakste plantjes zodat de sterkste per plek overblijven.
Zaaien in potten binnenshuis · Lente
- Zaai twee zaden per pot, ongeveer 3 cm diep, drie tot vier weken voor de laatste nachtvorst.
- Plaats de pot op een zonnige plek of onder kweeklicht, bij een temperatuur van ongeveer 18 tot 22 °C.
- Verspeen de jonge plantjes naar de volle grond zodra ze vier tot zes echte blaadjes hebben en de nachten niet meer onder de 10 °C zakken.
- Wees voorzichtig met de wortels; bonenplanten houden niet van het verstoren van hun wortelstelsel, dus verplant in één keer met de kluit.
Vermeerderen door zaadcocons te oogsten · Herfst
- Laat een paar gezonde planten aan het eind van het seizoen volledig rijp worden, tot de peulen droog, papierachtig en bruin zijn.
- Oogst de peulen en laat de bonen in de peul nog enkele weken op een droge, luchtige plek nadrogen.
- Haal de bonen uit de peul en controleer of ze hard zijn en niet kunnen worden ingedeukt.
- Bewaar de droge zaden koel en donker in een papieren zakje met het jaartal en de soortnaam erop; gebruik ze het volgende voorjaar.
Gewone boon is een echte zelfbestuiver en de zaden van uw eigen oogst geven meestal vrijwel dezelfde planten terug, zodat zaadvermeerdering bij deze soort goed werkt. Zaai liever niet direct na een regenperiode; droge zaden in een warme grond kiemen het gelijkmatigst.
Over deze plant Gewone boon
Ook bekend als: Kidneyboon, Snijboon, Stokboon, Franse boon
- Planttype: kruid, klimmer, struik
- Levensduur: eenjarig
- Verspreiding: Oorspronkelijk afkomstig uit Midden-Amerika, met een tweede domesticatiecentrum in de Andes van Zuid-Amerika.
- Eindhoogte: 30 tot 300 cm, afhankelijk van ras (struik- of klimvorm)
- Bloeitijd: Juni tot september
Huisdieren · Mensen
Huisdieren: Licht giftig · Mensen: Licht giftig. Rauwe of onvoldoende gekookte bonen bevatten fytohemagglutinine (lectine) en kunnen maag- en darmklachten veroorzaken; goed koken maakt ze veilig. Kies bij dieren en kinderen voor gekookte boon, niet voor rauwe zaden of peulen.
Veelvoorkomende problemen
- Bladvlekken en roest: Schimmelziekten geven bruine of oranje vlekken op de bladeren, vooral bij natte bladeren en warm weer.
- Bonenluis: Zwarte luizen verzamelen zich op jonge scheuten en bloemknoppen en zuigen het sap uit de plant.
- Wortelrot: Te natte of slecht doorlatende grond veroorzaakt rot aan de wortelhals en kan jonge planten snel doden.
- Bloemuitval: Bij hoge temperaturen boven 30 °C of droogte vallen bloemen af voordat er peulen worden gevormd.
- Bonenkever: Larven van kevers vreten gangen in peulen en zaden, vaak zichtbaar als kleine gaatjes.
Toepassingen
Vooral als groente, zowel de onrijpe peul als de droge zaden worden gegeten in soepen, stoofpotten en salades. Droge bonen zijn een belangrijke eiwitbron in vele keukens over de wereld en de plant wordt ook gebruikt als groenbemester.
Is hij eetbaar?
Onrijpe peulen en de rijpe zaden zijn eetbaar, maar moeten altijd gekookt worden; rauw zijn ze giftig.
Geschiedenis & legendes
De boon werd duizenden jaren geleden gedomesticeerd en was een kernonderdeel van de voeding van de inheemse volken van Amerika, samen met maïs en pompoen. Na de komst van Europeanen kwam de boon naar Europa en het Midden-Oosten en werd snel populair als voedselgewas.
Wist je dat?
Veel van de rassen die we nu eten zijn ontstaan uit twee afzonderlijke domesticatiegebieden in Midden- en Zuid-Amerika, wat verklaart waarom er zoveel verschillende boonsoorten bestaan.
Veelgestelde vragen
Hoe vaak moet ik Gewone boon water geven?
elke 3 dagen. Gewone boon (Phaseolus vulgaris) houdt van een gelijkmatig vochtige grond, maar wortelrot treedt snel op bij waterplassen. Geef water aan de voet van de plant, bij voorkeur 's ochtends, zodat het blad droog blijft en schimmelziekten worden voorkomen. Tijdens bloei en het vormen van peulen heeft de plant het meeste water nodig; te droog staan geeft dan minder en kleinere bonen. Steek je vinger 2 tot 3 cm diep in de grond naast de plant. Voelt het droog aan, dan is het tijd om water te geven. Voelt het nog vochtig aan, wacht dan een dag of twee. Een lichte pot die makkelijk optilt, betekent ook dat de grond droog is.
Hoeveel licht heeft Gewone boon nodig?
Volle zon (6-8 uur direct zonlicht per dag). Gewone boon is een zonliefhebber die bij weinig licht lange, zwakke stengels maakt en weinig bloemen vormt. Een zonnige plek met minstens zes uur direct zonlicht geeft de sterkste groei en de meeste bonen. Bij warm weer kan felle middagzon de bloemen wel laten vallen, dus een lichte schaduw in de hitte van de middag is dan welkom.
Welke temperatuur vindt Gewone boon prettig?
16–27 °C. Gewone boon is een warmteminnende eenjarige plant die uit zaad groeit en slechts één seizoen leeft. Zaai pas buiten als de grond minstens 12 °C is en vorst voorbij is, want de zaden rotten in koude, natte grond. De plant bloeit en zet peulen het best bij dagtemperaturen tussen 18 en 25 °C.
Is Gewone boon giftig voor katten en honden?
Ze is licht giftig voor katten en honden. Rauwe of onvoldoende gekookte bonen bevatten fytohemagglutinine (lectine) en kunnen maag- en darmklachten veroorzaken; goed koken maakt ze veilig. Kies bij dieren en kinderen voor gekookte boon, niet voor rauwe zaden of peulen.
Wat zijn de meest voorkomende problemen van Gewone boon?
Bladvlekken en roest: Schimmelziekten geven bruine of oranje vlekken op de bladeren, vooral bij natte bladeren en warm weer. Bonenluis: Zwarte luizen verzamelen zich op jonge scheuten en bloemknoppen en zuigen het sap uit de plant. Wortelrot: Te natte of slecht doorlatende grond veroorzaakt rot aan de wortelhals en kan jonge planten snel doden. Bloemuitval: Bij hoge temperaturen boven 30 °C of droogte vallen bloemen af voordat er peulen worden gevormd. Bonenkever: Larven van kevers vreten gangen in peulen en zaden, vaak zichtbaar als kleine gaatjes.
Wanneer moet ik Gewone boon verpotten?
Gewone bonen worden niet jaarlijks verpot; ze zijn eenjarig en worden meestal direct in de volle grond of in een grote bak gezaaid. Verpotten is alleen nodig als je jonge planten in een zaaibak hebt opgekweekt.. Gewone boon (Phaseolus vulgaris) heeft een pinwortel die beschadigd raakt bij het verplanten. Verplant daarom zo vroeg mogelijk en zo voorzichtig mogelijk, liefst als het zaailing nog klein is en de wortels nog niet vastzitten aan de pot.
Hoe vermeerder ik Gewone boon?
Zaaien uit zaad, Zaaien in potten binnenshuis, Vermeerderen door zaadcocons te oogsten. Wacht tot de nachttemperatuur consequent boven de 10 °C ligt; boonzaad kiemt slecht in koude, natte grond. Week de zaden van Phaseolus vulgaris niet vooraf, tenzij de schil erg hard aanvoelt; dan één nacht in lauw water laten weken. Zaai de zaden 3 à 4 cm diep, ongeveer 10 cm uit elkaar, in een rij of in groepjes van drie. Houd de grond vochtig maar niet drassig tot de kiemplanten boven de grond komen, meestal binnen één tot twee weken. Verwijder na kiemen de zwakste plantjes zodat de sterkste per plek overblijven.
Hoe deze gids is geschreven
Verdiss schrijft elke gids met AI op basis van botanische bronnen en controleert de soort bij iNaturalist en Plants of the World Online (Kew). Lezers kunnen elke gids in de app beoordelen.
Bronnen
De informatie van Verdiss is bedoeld als algemene richtlijn. Eet een plant nooit en gebruik hem nooit als medicijn op basis van een app: vraag het een deskundige.