Peen (Daucus carota): verzorgingsgids

Zo verzorg je Peen

Water geven

Peen (Daucus carota) heeft een vochtige, maar niet natte grond nodig. Water vooral tijdens het zaaien en de kiemperiode, en daarna regelmatig zodat de wortel mals en zoet blijft. Droogte in de zomer geeft houtachtige, bittere wortels, terwijl te veel water de wortel laat splijten en rotten. Een diepe, losse grond helpt de wortel om goed vocht vast te houden zonder dat het stilstaat.

Heeft hij vandaag water nodig?

Steek je vinger 2 tot 3 cm in de grond naast de plant of in de potgrond. Voelt het droog aan, dan is het tijd om te gieten. Bij potten kun je ook het gewicht checken: een droge pot is merkbaar lichter dan een natte. Bij een peen in de volle grond kijk je naar het loof; slap, hangend blad betekent dat er water nodig is.

Gebruik een pot die minstens 30 cm diep is, omdat de wortel lang wordt. Ondiepe bakken zorgen sneller voor droge of gespleten peen.

Te veel water

Peen is gevoelig voor te veel water omdat de wortel in een natte, zuurstofarme grond snel gaat rotten. Dat gebeurt vooral in zware klei of in potten zonder goede afvoer. De plant kan dan niet goed groeien en de wortels worden zacht.

Symptomen: Gele, slappe bladeren, een zure of rottende geur uit de grond, zachte of zwarte wortelhalzen en wortels die scheuren of vervormd groeien.

Oplossingen: Stop met gieten en laat de grond goed uitdrogen. Zorg voor een afvoergat in de pot en gebruik losse potgrond met zand of perliet. Verwijder aangetaste wortels en verbeter bij buitenteelt de drainage met zand of compost.

Te weinig water

Peen heeft een diepe penwortel die vocht uit de diepere grondlagen haalt, maar bij langdurige droogte stopt de groei. Bij een tekort aan water wordt de wortel houtachtig, bitter en klein. Tijdens het kiemen is droogte bijzonder schadelijk, omdat zaadjes dan niet opkomen.

Symptomen: Slap, grijsgroen loof dat in de middag hangt, kleine en taaie wortels, bittere smaak en wortels die vroegtijdig in bloei schieten.

Oplossingen: Geef een grondige beurt water tot het diep in de grond trekt, en geef daarna regelmatig kleine hoeveelheden. Breng een laag mulch aan om verdamping te verminderen. Bij potten: week de grond rustig in en zorg dat de bovenkant niet langer uitdroogt.

Zonlicht

Peen groeit het best in volle zon. Zonlicht stimuleert de vorming van suikers in het loof, waardoor de wortel zoet en sappig wordt. In halfschaduw groeit de plant wel, maar de wortels blijven kleiner en minder smaakvol. Diepe schaduw is niet geschikt.

Ideaal: Volle zon · 6 tot 8 uur direct zonlicht per dag
Verdraagt: Volle zon, Halfschaduw
Beste plek in de kamer: Vlak bij het raam
Kunstlicht: Binnen is peen lastig te kweken zonder sterke lamp. Gebruik een groeilamp van ongeveer 30 tot 50 cm boven het loof, 12 tot 14 uur per dag. Een gewone lichtbron is onvoldoende om een goede wortel te vormen.

Te weinig licht

Peen heeft veel licht nodig om voldoende suiker te maken voor de wortel. Bij weinig licht groeit het loof vergeeld en lang, terwijl de wortel klein en dun blijft. De plant wordt daardoor ook vatbaarder voor ziektes.

Symptomen: Lang, slap en lichtgroen loof dat naar het licht groeit, dunne wortels, weinig nieuwe bladeren en een plant die stilstaat in de groei.

Oplossingen: Verplaats de pot naar de zuidkant van het huis of de meest lichte plek. Gebruik bij binnenteelt een groeilamp. Draai de pot wekelijks een kwartslag zodat het loof gelijkmatig groeit.

Te veel zon

Hoewel peen zon lust, kan extreme hitte en felle middagzon het loof verbranden en de grond uitdrogen. Dit is vooral een risico bij potten op een zonnig balkon of terras, waar de grond warm wordt.

Symptomen: Verbrande of bruine randen op het blad, verwelkt loof in de middag, en een uitgedroogde grond die snel van kleur verandert.

Oplossingen: Zet de pot bij hittegolven tijdelijk op een plek met lichte schaduw, bijvoorbeeld onder een zonnescherm of tegen een lichte muur. Gebruik een lichtere pot en houd de grond vochtig met mulch of extra water in de middag.

Temperatuur

Peen groeit het best in koele tot gematigde omstandigheden. Zaailingen zijn gevoeliger voor kou en hitte dan volwassen planten. Zaai in het voorjaar of late zomer, wanneer de grond tussen 10 en 20 graden Celsius ligt. Bij temperaturen boven de 25 graden Celsius worden de wortels vaak bitter, smal en houtachtig.

Ideaal: 13–21 °C
Verdraagt: -6–30 °C
Winterhardheidszones: 3-9

Bemesten

Peen heeft vooral kalium en fosfor nodig voor het vormen van een stevige, zoete wortel. Te veel stikstof zorgt voor veel loof en vertakte, misvormde wortels. Vermijd daarom stikstofrijke meststoffen en verse mest, en bemest licht maar regelmatig.

Langwerkende voeding: Eén keer per jaar in het voorjaar, twee tot drie weken voor het zaaien, door de bovenste laag van de grond te mengen. Gebruik geen verse mest in het plantbed.
Kalirijke groentenmest met een laag stikstofgehalte, Goed verteerde compost, Organische meststof met een lage stikstofwaarde (NPK bijvoorbeeld 4-6-10), Houtas in beperkte hoeveelheid als kaliumbron

Grond

Peen wil losse, diepe en steenvrije grond die de wortel onbelemmerd laat groeien. Zware klei of harde grond geeft vervormde, korte of vertakte wortels.

Zandige lemige grond: Ongeveer 60 procent zand, 25 procent klei en leem, en 15 procent compost.
Steenvrije tuinaarde: Tuinaarde gemengd met rijpe compost en extra zand voor de losheid.
Potgrond met zand: Universele potgrond gemengd met een derde grof zand of perlite.
pH 6–6.8

Verpotten

Peen (Daucus carota) heeft een pivoterende penwortel die diep de grond in groeit en beschadigd raakt bij verplanten. Verplant daarom liever niet en zaai rechtstreeks op de plek waar de peen moet groeien, of zaai in een biologisch afbreekbare potje.

Hoe vaak: Niet jaarlijks; de peen groeit het hele seizoen in dezelfde pot en wordt alleen verplant als zaailing van de zaaipot naar de definitieve pot
Nieuwe pot: Minimaal 30 cm diep en 20 tot 25 cm breed voor kortwortelige rassen; voor lange rassen als 'Nantaise' of 'Berlicum' is 40 cm diep nodig
Verpotseizoen: Lente

Zo verpot je

Week de zaailingen in de zaaibak een uur voor het verplanten goed door met water.
Steek met een houten stok een gat in de nieuwe pot dat net groot genoeg is voor de penwortel.
Til de zaailing voorzichtig uit de zaaibak door de grond eronder vast te houden, en raak de wortel zo min mogelijk aan.
Zet de zaailing in het gat op dezelfde diepte als eerder en druk de grond rondom zachtjes aan.
Geef water met een fijne straal tot de grond goed vochtig is en zet de pot op een lichte, zonnige plek.

Snoeien

Bij peen snoei je niet zoals bij een struik. Het gaat om uitdunnen van de plantjes en het verwijderen van bloeiende stengels. Snoei nooit het loof tot op de grond, want de bladeren maken de suikers die de wortel nodig heeft.

Snoeiseizoen: Lente, Zomer

Zo snoei je

Dun de rij uit wanneer de plantjes ongeveer 10 cm hoog zijn, zodat er ongeveer 5 cm tussen de overgebleven planten zit.
Knip of trek de bloeistengels weg zodra ze verschijnen. Doe dit voordat de schermbloemen opengaan.
Verwijder gele of beschadigde blaadjes vanaf de basis van de plant.
Laat minstens twee derde van het blad op de plant staan bij elke ingreep.
Trek uitgedunde plantjes voorzichtig uit de grond met de wortel erbij, en voeg ze toe aan de compost of verwijder ze uit de tuin.

Stekken

Direct zaaien in de volle grond · Lente, Zomer

Maak de grond los tot ongeveer 25 cm diep en verwijder stenen en wortelonkruid, want een peen die tegen een steen groeit wordt krom of vertakt.
Zaai de peenzaden in rijen van 1 cm diep, met 20 tot 25 cm tussen de rijen. Zaai ze dun, want de zaden zijn klein.
Dek de zaden licht af met fijne compost of grond en druk de grond aan.
Houd het zaaibed vochtig tot de kiemplantjes zichtbaar zijn. Peen kiemt het best bij 15 tot 20 °C en doet er één tot drie weken over.
Dun de plantjes uit tot ongeveer 5 cm tussen de planten zodra ze enkele echte blaadjes hebben. Laat de uitgedunde plantjes niet liggen, want de geur trekt wortelvliegen aan.

Voorkweken in potjes · Lente

Vul potjes van ten minste 15 cm diep met zaaigrond die weinig compost bevat en luchtig is.
Zaai twee tot drie zaden per potje, 1 cm diep, en houd de grond vochtig op een lichte plek bij 15 tot 20 °C.
Dun na de kieming uit tot de sterkste plant per potje.
Plant de jonge peen uit wanneer ze 8 tot 10 cm hoog zijn en de nachttemperatuur boven de 5 °C ligt. Gebruik turfvrije potten of plant de hele pot uit, omdat peen slecht tegen verplanten kan.
Zet de plantjes de eerste dagen op een schaduwrijke plek om verbranding te voorkomen.

Zaad winnen uit bloeiende planten · Zomer, Herfst

Peen is tweejarig: laat een paar sterke wortels de winter overleven in de grond of in een koele kelder met vochtig zand.
Plant de overwinterde wortels in het voorjaar terug op een zonnige plek. Ze schieten dan in bloei met witte schermbloemen.
Laat de zaaddolden aan de plant tot ze bruin worden en de zaden loskomen.
Knip de dolden af op een droge dag, leg ze op papier te drogen en wrijf de zaden eruit.
Bewaar de zaden koel en droog in een afgesloten potje tot het volgende zaaiseizoen.

Zaai elke twee tot drie weken een nieuwe rij, dan heb je van de late lente tot de zomer steeds verse peen. Gebruik een zaadje of wat radijs als markering in de rij, zodat je weet waar je zaait en de grond niet onnodig omwoelt.

Over deze plant Peen

Ook bekend als: Peen, Wilde peen, Wilde wortel, Koningin-Annekant

Planttype: kruid, tweejarige plant, wortelgroente
Levensduur: tweejarig (biennial); in het eerste jaar vormt de plant een wortel en bladrozet, in het tweede jaar bloeit en zaadt hij
Verspreiding: Oorspronkelijk van Europa, West- en Centraal-Azië tot Noord-Afrika.
Eindhoogte: 30 tot 100 cm
Bloeitijd: juni tot augustus in het tweede jaar

Huisdieren · Mensen

Huisdieren: Veilig · Mensen: Veilig. De cultuurpeen is onschadelijk voor mens en dier, maar de wilde plant lijkt op giftige soorten zoals gevlekte scheerling (Conium maculatum) en reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum); plaats nooit blad of stengels plukken zonder zekerheid over de identiteit.

Veelvoorkomende problemen

Wortelvlieg: De larven van de wortelvlieg boren gangen in de wortel; zaai laat of gebruik insectengaas om de vlieg te weren.
Bladvlekkenziekte: Schimmels zoals Cercospora veroorzaken bruine vlekken op het blad; verwijder aangetast blad en zorg voor ventilatie.
Vertakte of misvormde wortels: Stenen, verdichte grond of te veel stikstof zorgen voor vertakte wortels; maak de grond los en wees zuinig met mest.
Wortelrot: Bij overmatig water en slecht doorlatende grond ontstaat rot aan de wortel; zorg voor drainage en laat de grond tussen de beurten licht opdrogen.
Bloeischieting: Na een koude periode of bij warmte kan de plant te vroeg gaan bloeien, waardoor de wortel houtig wordt; kies rassen die bij de juiste tijd gezaaid worden.

Toepassingen

De wortel van de cultuurpeen is een van de belangrijkste groenten ter wereld, gebruikt in soepen, stoofpotjes, salades, sappen en als zoetmiddel in gebak. Het loof wordt soms als groente gebruikt en de zaden worden in kruidenthee en als specerij toegepast. Verder is de wortel een bron van bètacaroteen, het uitgangsmateriaal voor vitamine A.

Is hij eetbaar?

De wortel is eetbaar, net als het jonge blad; de zaden worden gedroogd als kruid gebruikt. De wilde vorm heeft een houtige, minder smakelijke wortel en is alleen eetbaar als je zeker weet dat het geen giftige look-alike is.

Geschiedenis & legendes

De carrot is al duizenden jaren bekend; de oorspronkelijke wortels waren paars en geel, en de oranje variant werd in Nederland gekweekt en wereldwijd verspreid. In de volksoverlevering werd de wilde plant gebruikt als bewijs van de vruchtbaarheid van het land, en de witte bloem trok zich met het verhaal van Koningin Anna, die een druppel bloed op een kanten kraag zou hebben achtergelaten.

Wist je dat?

Oorspronkelijk waren wortels paars, geel of wit; de oranje kleur kwam pas in de 17e eeuw in Nederland tot ontwikkeling, mogelijk als eerbetoon aan het Huis van Oranje.

Veelgestelde vragen

Hoe vaak moet ik Peen water geven?

elke 2 dagen. Peen (Daucus carota) heeft een vochtige, maar niet natte grond nodig. Water vooral tijdens het zaaien en de kiemperiode, en daarna regelmatig zodat de wortel mals en zoet blijft. Droogte in de zomer geeft houtachtige, bittere wortels, terwijl te veel water de wortel laat splijten en rotten. Een diepe, losse grond helpt de wortel om goed vocht vast te houden zonder dat het stilstaat. Steek je vinger 2 tot 3 cm in de grond naast de plant of in de potgrond. Voelt het droog aan, dan is het tijd om te gieten. Bij potten kun je ook het gewicht checken: een droge pot is merkbaar lichter dan een natte. Bij een peen in de volle grond kijk je naar het loof; slap, hangend blad betekent dat er water nodig is.

Hoeveel licht heeft Peen nodig?

Volle zon (6 tot 8 uur direct zonlicht per dag). Peen groeit het best in volle zon. Zonlicht stimuleert de vorming van suikers in het loof, waardoor de wortel zoet en sappig wordt. In halfschaduw groeit de plant wel, maar de wortels blijven kleiner en minder smaakvol. Diepe schaduw is niet geschikt.

Welke temperatuur vindt Peen prettig?

13–21 °C. Peen groeit het best in koele tot gematigde omstandigheden. Zaailingen zijn gevoeliger voor kou en hitte dan volwassen planten. Zaai in het voorjaar of late zomer, wanneer de grond tussen 10 en 20 graden Celsius ligt. Bij temperaturen boven de 25 graden Celsius worden de wortels vaak bitter, smal en houtachtig.

Is Peen giftig voor katten en honden?

Ze is veilig voor katten en honden. De cultuurpeen is onschadelijk voor mens en dier, maar de wilde plant lijkt op giftige soorten zoals gevlekte scheerling (Conium maculatum) en reuzenberenklauw (Heracleum mantegazzianum); plaats nooit blad of stengels plukken zonder zekerheid over de identiteit.

Wat zijn de meest voorkomende problemen van Peen?

Wortelvlieg: De larven van de wortelvlieg boren gangen in de wortel; zaai laat of gebruik insectengaas om de vlieg te weren. Bladvlekkenziekte: Schimmels zoals Cercospora veroorzaken bruine vlekken op het blad; verwijder aangetast blad en zorg voor ventilatie. Vertakte of misvormde wortels: Stenen, verdichte grond of te veel stikstof zorgen voor vertakte wortels; maak de grond los en wees zuinig met mest. Wortelrot: Bij overmatig water en slecht doorlatende grond ontstaat rot aan de wortel; zorg voor drainage en laat de grond tussen de beurten licht opdrogen. Bloeischieting: Na een koude periode of bij warmte kan de plant te vroeg gaan bloeien, waardoor de wortel houtig wordt; kies rassen die bij de juiste tijd gezaaid worden.

Wanneer moet ik Peen verpotten?

Niet jaarlijks; de peen groeit het hele seizoen in dezelfde pot en wordt alleen verplant als zaailing van de zaaipot naar de definitieve pot. Peen (Daucus carota) heeft een pivoterende penwortel die diep de grond in groeit en beschadigd raakt bij verplanten. Verplant daarom liever niet en zaai rechtstreeks op de plek waar de peen moet groeien, of zaai in een biologisch afbreekbare potje.

Hoe vermeerder ik Peen?

Direct zaaien in de volle grond, Voorkweken in potjes, Zaad winnen uit bloeiende planten. Maak de grond los tot ongeveer 25 cm diep en verwijder stenen en wortelonkruid, want een peen die tegen een steen groeit wordt krom of vertakt. Zaai de peenzaden in rijen van 1 cm diep, met 20 tot 25 cm tussen de rijen. Zaai ze dun, want de zaden zijn klein. Dek de zaden licht af met fijne compost of grond en druk de grond aan. Houd het zaaibed vochtig tot de kiemplantjes zichtbaar zijn. Peen kiemt het best bij 15 tot 20 °C en doet er één tot drie weken over. Dun de plantjes uit tot ongeveer 5 cm tussen de planten zodra ze enkele echte blaadjes hebben. Laat de uitgedunde plantjes niet liggen, want de geur trekt wortelvliegen aan.

Hoe deze gids is geschreven

Verdiss schrijft elke gids met AI op basis van botanische bronnen en controleert de soort bij iNaturalist en Plants of the World Online (Kew). Lezers kunnen elke gids in de app beoordelen.

Bronnen

De informatie van Verdiss is bedoeld als algemene richtlijn. Eet een plant nooit en gebruik hem nooit als medicijn op basis van een app: vraag het een deskundige.

Peen

In het kort